Prof. Dr. Yldz Kuzgun

ada bir toplumda zgr bir bireyin nemli gelişim görevlerinden biri mesleini semesidir. Bir kimsenin her hangi bir konuda doru bir seme ilemi yaplabilmesi ya da baka bir deyile sağlıklı karar verebilmesi için, her eyden nce, ne istediçini bilmesi ve bunu elde edebilmek için ne gibi olanaklara sahip olduunu bilmesi gerekir. Bu ilemden sonra, daha iyisi bununla beraber yapaca ilem, eitli seenekleri inceleyip, her birinin isteklerine ve koullarna ne derece uygun olduunu değerlendirmektir örnek olarak, arya kmadan nce kiçinin alaca eylerin listesini yapmas ve bunun için yeterli paras olup olmadna bakmas ve ardaki mallarn kalite ve fiyatlarn inceleyerek uygun bulduklarn almas gerekir. Bu ilemleri dikkatli ve zenli şekilde yapmayan kimselerin hayal krkl ile karlamalar kanlmazdr.

Gnmz Genliçinin nemli Bir Gelişim Sorunu

Meslek Geliimi

nsan, her canl gibi, yaam boyunca bir takm gelişim evrelerinden geer. Kiilik gelişimi insann toplumsallamas, içinde yaad toplumun beklentilerini yerine getirebilmesi için gerekli tutumlar ve iletiim becerilerini kazanmas sürecidir. Bu gelişim süreci zihinsel ve duygusal gelişim balklar altnda bilimsel olarak incelenmektedir. Yirminci asrn ortasndan itibaren buna Mesleki Gelişim ad verilen bir boyut eklenmitir. Mesleki gelişim bireyin giderek karmaklaan alma yaamnda kendine uygun bir yer edinmesi ve o ortamda kendini gerekletirebilmesi için gerekli davranlar geliştirme süreci olarak tanmlanabilir.

Mesleki gelişim süreci okul ncesi dnemden balayp meslek mrnn sonuna kadar devam eden bir süretir. Bu süre boyunca bireyin u konularda istendik davranlar geliştirmesi beklenir

•  Hangi ileri ne derece yapabildiçinin farknda olma; eitli konulardaki yeteneklerini doru, gereki ve ayrntl olarak deerlendirebilme

•  Bir eğitim ortamndan, bir alma alanndan, ksaca bir meslekten neler beklediçini ak ve net bir biçimde ifade edebilme

•  Mevcut seenekleri inceleme, baka seenekler olup olmadn araştırma

•  Seeneklerin her birini, istek ve beklentileri karlama ve mevcut yeteneklerle eriebilme olasl bakmndan değerlendirme

•  stekleri karlama olasl en yksek grnen ve erime olasl olanlara ynelme kararn verebilme

Kendini Tanma

Bu gelişim görevleri içinde en nemlisi ve kiçinin en zor gerekletirebildii görev ne istedii ve neleri ne lde yapp neleri yapamayaca konusunda net ve kararl bir benlik algs geliştirmektir. Kendini bilmek her devirde ve kltrde olgunluun birinci koulu saylmtr. Meslek seimi sz konusu olduunda kiçinin kendini bilmesi demek hangi alma alannn gerektirdii görevleri yerine getirebilecei, ( yetenekleri ) nasl bir alma ortamnda ne gibi ileri yapmaktan honut olaca ( ilgileri) ve mesleki etkinliklerden ne gibi yararlar beklediçini ak, anlalr bir dille ifade edebilmesi demektir. Bu ancak insanlarn ounun en erken orta yalarna doru eriebilecekleri bir durumdur. Ne var ki insanlar henz yeniyetmelik dnemlerinde iken yaamlarının en nemli kararn verme sorunu ile karlamaktadrlar.

Genlerin kendilerini tanmalarn gletiren etmenleri yle belirleyebiliriz:

Ergenlik dneminde insanlarn deneyimleri yetersizdir. Eğitim kurumlarmzn ounun kol almalar, seimlik dersler, Öğrenci klpleri, hobi geliştirici kurslar gibi, bireylerin yeteneklerini kefetmelerini kolaylatrc Öğretim ortamlar hazırlamada yeterli olduğu sylenemez. Okullarda fen ve matematik dndaki konu alanlarnda baarnn fark edilerek dllendirilmesi de yaygn bir uygulama deildir. Snflarn kalabalk, retimin yarm gn yapıldı okullarda öğretmenlerin Öğrencilerini deiik ynleri ile tanma olanaklar ok azdr. Ar özellikleri nedeni ile gze batan Öğrenciler dnda kalan geni gruplar hakknda öğretmen kanaatleri genellikle bulank olduundan, bunlarn ifade edilmesi için oluşturulan gzlem formlarının da gvenilirlii dktr. Snavlardan alnan notlar Öğrencinin baars hakknda kabaca bir fikir vermektedir ama onun eitli ders konularnda akl yürütme, analitik düşünme , yaratclk gibi özellikler ynnden ne dzeyde olduğu hakknda ayrntl fikir vermekten uzaktr.

Ergenlik kimlii oluturma dnemidir. O zamana kadar geirdii deneyimler sonucu kendisi hakknda edindii bir takm yarglar değerlendirme, bunlar btnletirme, kendisinin kim olduunu tanmlama abasndadr. Bu dnemde bir ok gencin ilgileri kararsz, meslek emelleri gereklerden olduka uzaktr. Ergenlerin derdi yetikin dnyasnda iyi bir yer edinmek, kendini evresine kantlamaktır. Bu nedenle evre tarafından istendik özellikler ynnden gl olduklar izlenimi uyandrmaya abalamakta, evrenin nemsemedii özelliklerini fark edip deerlendirememektedir. Bu durum özellikle ar isteki ve otoriter ailelerin çocuklarnda daha arpc biçimde grlmektedir. evresini, özellikle ana babasn honut etme abasnda olan gen zayf ynlerini yadsma, eilimlerini bastrma, gerek zne uygun bir kimlik yerine ana babasnn houna gidecek bir kimlik geliştirme zorunluluunu duymaktadr. zne yabanc, bakalarının beenisine ar derecede duyarl genler ilgi ve yeteneklerine uygun olmayan, erimesi olanaksz eğitim ve meslek hedeflerine ynelmekte, emelleri gereklemeyince knt yaamaktadrlar.

Seenekleri Araştırma

Sağlıklı bir meslek karar verebilmenin diğer bir koulu seenekler konusunda bilgi sahibi olmaktır. Genlerin eğitim ve meslek seenekleri hakknda bilgilerinin yetersiz ve ok kere de yanl olduğu gzlenmektedir. Gzlemler ve araştırmalar niversiteye gelen Öğrencilerin ilk aylarda yardan fazlasnn bulunduklar bölümüden memnun olmadklarn gstermektedir. Bunlarn bir ksm, hakknda bilgi sahibi olmadklar bölümüleri tercih etmek zorunda kaldklarn, bir ksm ise isteyerek geldikleri bölümüde aradklarn bulamadklarn ifade etmekte ve bir sonraki yılı alan deitirme planlar yapmaktadrlar. Neyse ki bunlarn nemli bir bölümü yılı sonuna doru bulunduklar alann kendilerine uygun olduunu fark edip ona balanmaya balamaktadrlar. Eğitim sistemimiz Öğrencilerin ounu ilköğretimin sonunda bir meslek eğitimi semeye bir ksmn ise bir yılı sonra alan semeye zorlamaktadr. Bu yataki seimlerin ou ana babalarn ynlendirmesi ile gereklemektedir. Onlarn da bir ok seenekten habersiz olarak bu ilemi gerekletirdikleri gzlenmektedir. Oysa genlerin. kendi geleceklerini yakndan ilgilendiren bir konuda karar vermeden nce kendilerine ak olanaklar araştırmaya girimeleri, eğitim ve meslek seenekleri hakknda bilgi edinme abas gstermeleri gerekir. Genlerin byle bir giriimde bulunmalarn engelleyen baz psikolojik ve toplumsal nedenler vardr. Bunlar yle zetleyebiliriz:

Gencin evresi ok dar, bilgi edinme olanaklar ok kstl olabilir. Bu durum özellikle krsal kesimde yetien genler için geerlidir. Bu evrelerde polislik, öğretmenlik, hemirelik dndaki meslekler için uygun rnekler de olmadndan genlerin seenekleri bu ve benzeri birka meslek alan ile snrl kalabilmektedir. ocuunu rak olarak bir i yerine vermeyi dnen ana babalarn ou, deiik raklk alanlarndan haberli olmadan, akraba ve yaknlarn nerdii bir i yerine bavurmaktadr. Bilgi kaynaklarndan haberli olamama ya da onlara ulama zorluu yznden insanlar yetersiz bilgi ile karar verme durumunda kalmaktadrlar.

Bilgi edinmeyi engelleyen diğer bir neden kiçinin korkulardr. Seeneklerin okluu kendine gvensiz kiiyi akna evirebilir, kafasn kartrabilir. Byle bir kii deiik durumlara uyum yapabilmek için esnek dnebilme gcnden yoksundur. Yeni bir seenek daha nce verilmi bir karardan vazgemeyi gerektirebilir. Bu da yeni bir belirsizlik durumu demektir. Oysa gvensiz kiiler net ve kesin durumlarda rahat edebilirler. Byle bir kiilik yapsna sahip bireyler ne kendilerine ne de olanaklara ilişkin gerekleri aramaya giriirler.

Kendine gvenen kiiler ise araştırmann getirecei yeni bilgilerin geliimlerine olumlu katklar olacana inanr ve bu yolda giriimlerde bulunurlar. Bunlarn en nemlisini, yukarda da deinildii gibi, kendini tanma konusunda gsterilen abalar oluturur. Kendini tanyan, olanaklarının snrlarn ve gerek isteinin ne olduunu bilen bir gen, nndeki seenekleri bu ltler asndan deerlendirir, hatta baka seenekler olup olmadn aratrr. Buna karlk, kendine ilişkin baz gereklerle yz yze gelmekten kanan, kendinde ok stn. nitelikler grd için st dzey hedeflere ynelen kii ise, kurduu hayali dzenin bozulaca korkusu ile, deiik seenekleri araştırmaktan kanr, nerilen seenekleri de mantk d bahanelerle reddeder. u halde diyebiliriz ki, kendini araştırma ile seenekleri araştırma eilimi, kiçinin doas ile bark olmasndan kaynaklanan, yeni uyarclara ak olma eiliminin grnmüdür.

Karar Verme ( Belli Bir seenee ynelme )

Meslek geliiminin bu aamasnda yaplacak i, yukarda aklanan iki alanda edinilen bilgilerin birlikte deerlendirilmesi, istenilir ynleri en fazla, istenmeyen ynleri en az ve erime olasl yksek seenein bulunmasdr.

Karar verme süreci, yukarda aklanan iki gelişim görevinin baar ile tamamlanmas halinde baar ile gerekletirilen zevkli bir ilem olabilir. Kendisi ve evresi hakknda bilgisi yetersiz, iddialar yksek, ar kaygl, sorumluluunun bilincine erememi kiilerin bu aamada farkl davranlar sergiledikleri grlmektedir. rnein kendine gvensiz kiiler, bakalarının (aile bykleri, arkadalar vb.) daha iyi bilecekleri dncesi ile, karar bakalarna brakmakta ya da bakalarının kararlarn benimseyip uygulamaktadrlar. Ar kaygl kiilerin tepkisi iki trl olmaktadr. Bunlar ya hemen karar kesinletirmek için acele etmekte, ya da seenekleri en ince ayrnts ile inceleme, baka seenekler arama, abalarn bir trl sona erdirememekte ve kararlarn kesinletirememektedirler. Sorumsuz kiiler de karar en son gne brakmaktadrlar ama geen süre zarfnda karar verme konusunu dnmemeyi tercih etmektedirler. Karar verirken baz insanlar sezgilerine, bazlar mantklarna bazlar ise bakalarna gvenmektedirler.

Karar verme konusunda sorunlu bir grup daha vardr ki, bunlar kronik kararszlardr Bu kimseler hibir seenei kendilerine uygun bulmazlar; karar verme zorunda kaldklarnda hi bir seenee uzun süre balanamazlar, sk sk karar deitirmektedirler Sonuta hangi seenei benimserlerse benimsesinler gzleri daima baka seeneklerde kalmaktadr.

Doru karar, dayanan kiçinin znden alan karardr. Kiilik geliimleri sağlıklı olan, zlerini tanyan ve onu gerekletirme abasnda olan kimseler gerek kendileri gerekse evre olanaklarna ilişkin doru, ayrntl ve gereki bilgilere sahip olduklarndan, doru karar vermekte glk ekmemektedirler. nk kendi ile bark kiilerin karar verme sürecinde, kendine ve seeneklere ilişkin gerekleri arptma, bazlarn yok sayma gibi, bilinli ya da bilind etmenlerin yeri yoktur.

Gelecein Meslei mi Gelecein İnsan m?

Meslek seme durumunda olan genlerden bazlar "Gelecekte hangi meslekler geerli olacaktr?"sorusunu sormaktadr. Bu soruyu yantlayabilmek için bu genlere " Ka yılı sonraki gelecei öğrenmek istiyorsun?" diye sormak gerekiyor. Teknolojinin hzla gelişmekte olduğu bir dnyada, bir meslein belki be ya da on yılı sonrasn tahmin edebiliriz. Ondan sonra bu ekici meslek teknolojinin gelişmesi ve buna bal olarak ekonomideki deiimler sonucunda hviyet deitirmi olacak belki de pek ok kiçinin o alana girmesi sonucu bu gnk ekiciliçini yitirecektir. lkemizde bunun deiik rnekleri gemite yaanmtr ve yaanmaya devam edecektir. Bu yzylda ortalama bir insann meslek mr boyunca en az meslek deitirecei ngrlmektedir. Yine teknolojik gelişme belli bir i yerinde bir günlük alma süresini ksaltacak, insanlar birden fazla alanda alarak gnlerini tamamlayacaklardr. Genlerin hangi meslei setii deil ne gibi bilgi ve becerilerle donanm olduğu nem kazanmaktadr. Byle bir dnyaya hazırlanmak için genlerin kendilerini u alanlarda yetitirmeleri gerekmektedir:

         Teknolojik gelişme meslek görevlerini kolaylatrmakta, ancak el becerisi ve beden gcnn yerini giderek artan oranda beyin gc almaktadr. Bu nedenle genlerin matematik ve mantk alanlarnda kendilerini iyi yetitirmeleri, akl yürütme, yarglama yeteneklerini geliştirici etkinliklere arlk vermeleri gerekmektedir. Ezberleme, geer notla yetinme, gn kurtarma gibi tutumlar benimseyenlerin gelecekteki deiimlere ayak uydurma ans zayf olacaktr.

         Gelecekte birka meslek ve sk sk i deitirme yannda bir gn boyunca birden fazla meslek icra etme durumunda olacak genlerin elden geldii kadar spor, el sanatlar, gzel konuma ve yazma gibi deiik yeteneklerini geliştirmeye de nem vermeleri gerekir. Bylece bir kimse gnnn deiik zaman dilimlerini deiik yetenekleri ile ilgili ileri yaparak geirebilir. Bylece hem gelirini artrabilir hem de ek bir i yolu ile deiik yeteneklerini kullanma ve geliştirme olana bulabilir.

Baz genlerin, meslek seimi gibi nemli bir karar olutururken yukarda belirtilen gelişim görevini sağlıklı bir biçimde yerine getiremedikleri ve bu yzden mutsuz olduklar gzlenmektedir. Meslek seimi kararnn sağlıklı bir biçimde oluturulmasn gletiren baz etmenler vardr. Bunlarn bir bölümü de baz genlerin alma dnyas ve insan nitelikleri hakknda edinmi olduklar baz yanl inanlar ve genellemelerdir. Aada bunlardan bazlar tartlmtr:

lkemizde insanlar istedikleri mesleklere giremiyorlar: Bu yarg hatal bir genellemedir. Bir ksm gencin yoksulluk nedeni ile istedikleri meslee giremedii dorudur. Ne var ki istenilen meslee girememenin sadece maddi yetersizlikten ileri gelmedii, varlkl olduklar halde yanl alanlara ynelen genlerin de var olduğu gzlenmektedir. Bu kiilerin hatas, girmek istedikleri mesleklerin niteliklerine uygun olup olmadn sorgulamamalarndan kaynaklanmaktadr. Bu genler az sayda sekin Öğrenci alan ve baarl olmak için stn zeka ve aba gerektiren eğitim programlarna zenmekte, giremeyince hayal krkl yaamaktadr.

Baz niversite adaylar ve Öğrencileri yukardaki yargy daha da ileri gtrerek Trkiye' de insanlarn istemedikleri mesleklere girdiklerini sylemektedirler. niversitelerde istemedikleri alana yerletiklerini beyan edenlerden bir ksm yeniden snava girmekte, bir ksm ise bir süre sonra bulunduklar programn kendilerine uygun olduunu fark ederek eğitimlerine devam etmektedirler. Bir kimse istemedii bir programa yerletirilmise bu ya kiçinin Tercih Bildirim Formunu kodlarken hata yapm olmasndan, ya tercih edip listesine yazd alan hakknda balangta yanl bilgi sahibi olmasndan ya da Tercih Bildirim Formunun son sralar bo kalnca oralara daha az istek duyduklar programlar da yazm olmalarndan ileri gelmektedir. Baz niversite adaylarının zensizlik, dikkatsizlik ya da kendilerini doru deerlendirememelerinden kaynaklanan hatalarının tm genlere genellenmesi doru bir davran saylamaz.

Yaşam boyu srdreceim mesleimi seme aamasndaym . niversiteye bavurma dnemine girmi genlerin dile getirdikleri bu ifade pek ok kii için doru ve geerli olabilir. Ancak ok hzl bir deiimin yaanmakta olduğu amzda insanlarn mrlerini tek bir meslekle tamamlama olaslnn azalmakta olduğu gzlenmektedir. Bilim ve teknoloji gelitike meslek eitleri de hzla artmakta, bir yandan baz meslekler alma yaamndan silinirken bir yandan da yeni meslekler ortaya kmaktadr. Bu gelişmeler karsnda, nmzdeki yz ylda bir insann meslek yaam boyunca ortalama - be meslek deitirecei ngrlmektedir. Bundan, ok deil, yirmi be otuz yılı nce niversite adaylarna yaamlarının en nemli kararn vermekte olduklar, meslek seerken ok dikkatli olmalar gerektii yolunda uyarlarda bulunulurdu. Geri niversite programlarna Öğrenci yerleştirme ilemlerinde, puanlarn ondalk basamaklarndaki ince farklarn dahi dikkate alnd ve bir kere bir programa yerletikten sonra ikinci yılı program deitirmenin zorlat bir sistemde hala dikkatli olmak gerekmektedir. Ancak bir kimsenin kendini tanmas olduka zor olduğu gibi, insanda gelişim ve deiim süreci yaam boyu devam etmektedir. Ayrca insanlarn ou birden fazla yetenek trne sahiptir ve birden ok alanla ilgili ileri yapmaktan holanabilmektedir. Bu nedenle bir kii bir deil birden fazla meslekte mutlu ve baarl olabilmektedir. Bu olgu özellikle stn yetenekli kiiler için geerlidir. Byle kimseler hem fen hem toplum bilimlerinde, hem sanat hem de dil- edebiyat alanlarnda baarl olabilmektedirler. Leonardo da Vinci gibi dehalarn yaamlar boyunca ok deiik alanlarda stn kalitede rn verdikleri bilinmektedir. amzda olanaklar sadece stn nitelikli kiilere deil ortalama insanlara da deiik yeteneklerini kullanma ve geliştirme ortam salamaktadr. Halen baz niversiteler programlarndan bazlarn, iki alanda diploma verecek, Öğrencilerin deiik alanlardan dersler alarak ok ynl yetimelerini salayacak şekilde dzenlemeye almaktadr. Bu uygulamann yakn gelecekte yaygnlaaca beklenebilir.

niversiteye bir girsem gerisi kolay : niversiteye giriçin zor olduğu toplumumuzda bir gencin snav ya da snavlar baar ile atlayp istedii bir alana girmesi nemli olmakla birlikte meslek geliiminin son aamas deildir. Yukarda da belirtildii gibi, bilim ve teknolojideki gelişmeler mesleklerin icra edilme biimlerini deitirmekte, bu süre boyunca, baz meslekler ortadan kalkmakta bunlarn yerine daha gelimi teknoloji ile yrtlen yeni meslekler ortaya kmaktadr. Bu olgu bir kimsenin yaam boyunca zaman zaman mesleinde ortaya kan yeni uygulamalar öğrenmek için hizmet - için eğitimi grmesini gerektirmektedir. Meslei i piyasasndan kalkan kiilerin yeni bir meslek öğrenme sürecine girmeleri sz konusu olabilmektedir. Bu durumda bir gencin, niversite diplomasn aldktan sonra eğitim sorumluluunun biteceini dnmesinin yanl olaca aktr. Kii deil mesleinde ilerlemek, mesleini korumak için bile sürekli eğitim grmek durumunda olacaktr. Bu nedenle gnmzde, yaamn belli bir dneminde bir kere verilen ve genellikle deimeyen bir karar olarak meslek seimi deil meslek yaamnn sonuna kadar süren bir gelişimi ifade eden kariyer gelişimi kavram zerinde durulmaktadr. Gencin bu gerei gz nne alarak yaamn planlamas yararl olur.

nsan ancak drt yıllık bir niversite eğitimi grrse gvenceli ve saygn bir meslek edinebilir . Trkiye'de sosyal gvenlik sistemi yeterince gelişmedii için insanlar yksekretim grdkleri taktirde gvenceli bir meslek edineceklerini dnyorlar Baz genler ise iki yıllık nlisans programlarn yksekretim eğitimi saymamakta, lisans eğitiminin kazan ve i bulma asndan daha avantajl olduunu dnmektedirler. Oysa ister iki ister drt yıllık olsun, yksekretim eğitimi genler de dzenli ve iyi bir gelir salayan bir i bulmakta zorluk ekmektedirler. zelletirme kararlar devlet sektrnde alma alanlarn giderek daraltmaktadr. zel sektrde i bulmak ise diplomadan ok yeterliliçin kantlanmasna baldr. Kendini iyi yetitirmi bir tekniker sradan bir mhendisten daha kolay i bulabilir.

nce iyi bir niversiteye girmeli. Hangi bölümü olduğu nemli deil: Yksekrenim grmek isteyen genlerin bazlarının, nce niversite daha sonra da program seme gibi bir yol izlemekte olduklar gzlenmektedir. Öğretim kadrosu zengin bir niversitede eğitimin daha iyi olaca kukusuzdur. Ancak, meslek baarsnda, mezun olunan niversitenin kalitesinden nce kiçinin kalitesi etkili olmaktadr. Öğretim kadrosu yetersiz bir niversitenin ya da fakltenin hevesli, alkan bir Öğrencisi, alan ile ilgili yaynlar izleyerek kendini yetitirebilir, yksek lisans eğitimini iyi bir bölümü ya da fakltede srdrebilir. Buna karlk, iyi bir niversiteye girme uruna istemedii bir bölümüe giren bir kii eğitim ortamndan honut olsa bile, eğitimin znden honut olamayaca için baarl da olamayabilir

yi niversite derken genellikle yabanc dille ( ngilizce) Öğretim yapan niversiteler kast edilmektedir. Yabanc dille Öğretim yapan niversitelerin tercih edilme nedenlerinin biri de bu kurumlardan mezun olanlarn zel sektr tarafından tercih edildii inancdr. Gemite bu inanc destekleyici rnekler vard. Ancak son yllarda gazetelerdeki i ilanlarnda bu yoldaki tercihler artk eski sklkta grlmemektedir. nk Trke eğitim yapan baz niversiteler bir yabanc dil retimine de zel nem vermeye balamlardr. te yandan yabanc dili sadece niversitenin bir yıllık hazırlk snfnda öğrenme olana bulan Öğrenciler, o dile yeterince hakim olamadklarndan, retimi izlemede zorluk ekmekte, bunun sonucu olarak, alan bilgisini de yeterince edinememektedirler. Bu durum özellikle sosyal bilim alanndaki programlar için geerlidir. retimi izleyebilecek kadar yabanc dili bir ylda öğrenme umudu olmayanlarn yabanc dille Öğretim yapan programlar tercih etmemeleri iyi olur.

niversiteye Öğrenci Seiminde Dikkate Alnan özellikler

Yeni snav sistemi , Öğrencinin akademik yeteneini ( soyut konular öğrenme gcn ) ve okul baarsn ( bilgisini ve alma disiplinini ) deerlendiren bir yapdadr. Öğrencinin okul baars da okuduu okuldaki diğer Öğrencilerin akademik yetenek ve baar dzeyleri dikkate alnarak deerlendirilmektedir. Bylece Anadolu liseleri, fen liseleri gibi, Öğrencileri bir snavla seilmi olan okullardan mezun olanlarn ortaretim baar puanlar diğer okullarn mezunlarınınkinden daha yksek olarak deerlendirilmektedir.

SYM adayn tercih bildirim formunu doldururken, girmeyi en ok istedii program en baa yazdn varsaymaktadr. Kiçinin girmeyi en ok arzu ettii program ise onun zihinsel bedensel ve duyusal özelliklerine ve ekonomik olanaklarna en ok uyan program olmaldr. Daha nce de deinildii gibi, pek ok kiçinin girmek istedii, popler ve dolaysyla taban puan yksek bir programa girip alp akademik yetenei kantlama ama olursa ve kii diğer özelliklerinin programa uygunluunu dikkate almazsa programa girmeyi baarsa bile oradan mezun olmay baaramayabilir. ok zeki fakat keyfine, rahatna dkn bir gen, zekas sayesinde snav kazanabilir ama alma alkanlna sahip olmad için, kendisi gibi sekin Öğrencilerin bulunduu ve baarnn gayrete, disiplinli almaya bal olduğu bir Öğretim ortamna ayak uydurmakta ok zorluk ekebilir. Daha dk puanla girilebilen bir baka program bu gencin yapsna daha uygun olabilir. lkemizde mesleklerin toplumsal saygünlük dzeylerinin ok farkl oluu genlerin tercihlerini belirlemelerinde ve bunlar sralamalarnda ok nemli rol oynamaktadr. Srf yeteneklerini kantlamak için yksek puanla Öğrenci alan programlar tercih eden ve yerleen nice Öğrencinin, bir süre sonra honut kalmadklar, eğitimi yarm brakarak ya da bitirdikten sonra alan deitirdikleri gzlenmektedir. Sadece snavda belli bir puan tutturmak, bunun için doru yantlanabilecek sorularn hesabn yapmak yeterli deildir. Srf yeteneklerini kantlamak için yksek puanla Öğrenci alan programlar tercih eden ve yerleen nice Öğrencinin, bir süre sonra honut kalmadklar, eğitimi yarm brakarak ya da bitirdikten sonra alan deitirdikleri gzlenmektedir. Srf yetenei kantlama ve meslek yolu ile saygünlük kazanma dncesi ile verilen kararlar sadece kiçinin mutsuz olmasna deil, aile ve lke için ekonomik kayba da yol amaktadr. Bu nedenle genlerin tercihlerini kesinletirmeden nce kendilerini ok iyi dinlemeleri, kiiliklerinin eitli ynlerini ayrntl olarak değerlendirmeye almalar uygun olur.

Kendini ve Meslekleri Tanmak in Neler Yapmal?

nsann yaradln, gerek özelliklerini tanmas, kendini doru değerlendirmesi kolay gerekletirilecek bir hedef deildir. Bu özellikle deneyimi az ve kendini kantlama abasnda olan genler için daha da zordur. İnsanlarn kendilerini tanmalarn engelleyen en nemli engel bakalar tarafından beenilme, kabul grme arzusudur. Kendini bakalarının ltlerine göre deerlendiren kii byk olaslkla kendi gereinden uzaklaacak, kendi zne uymayan bir z kavram geliştirecektir. zn tanmak isteyen kii deiik ortamlarda neler yaadn , eitli durumlar ve olaylar karsnda neler hissettiçini sk sk gzden geirmeli ve bu yaantlarının adn koymaldr. Bakalarının nem verdii özelliklerin kendisinde var olduuna kendini inandrmaya alan, bakalarının nem vermedii özelliklerini bastrmaya alan kii gizilglerini kullanamamaktan ileri gelen bir uyumsuzluk yaamaya adaydr. Aada biri kendini ve evresindeki olanaklar zgrce aratran, dieri ailesinin istekleri dorultusunda davranan iki gencin meslek gelişimi yks örnek olarak verilmitir:

rnek-1

"Genellikle baarl bir Öğrenci saylrm. Bunu ksmen dzenli almama borluyum diyebilirim. İlköğretim dneminde takdirler, teekkrler aldmsa da Anadolu liseleri snavn kazanamadm. Puanm az farkla yeterli olamad.

Lisede fen derslerim iyi saylrda. Yani krk not almamtm. Matematikte komumuzun olundan ders almak suretiyle geer not alyordum. Fizik ve kimyada da durumum pek farkl deildi.; öğretmenin rettiklerini evde dzenli tekrarlamak suretiyle renebiliyordum ama farkl bir problem sorulduunda bocalyordum. Bu derslerde geer not aldm zaman mutlu oluyordum. Biyolojide durumum daha iyi idi. Hatta bu alana zel ilgim bile var diyebilirim. Kr gezilerinde evredeki hayvan ve bitkileri fark eder onlardan rnekler toplarm. Bu şekilde bir kelebek koleksiyonu da yaptm. Akvaryumumda eitli balklarm ve bir de kuum var. öğretmenime biyoloji laboratuarnn düzenlenmesine yardm ettiimde bu iten ok holandm fark etmitim.

nsanlarn ruh durumlarn, belli olaylar karsnda neler hissettiklerini incelemek ve sorunlarn dinleyip yardmc olmak da bence ok ilgin bir ura olmal. Bo zamanlarmda psikoloji ile ilgili hikaye ve romanlar okumaya alyorum.

Gelecekteki mesleim aile içinde tartldnda herkes bir meslek neriyordu. Babam eczac, annem doktor, daym ise inaat mhendisi olmam neriyordu. Arkadalarmda mhendislii dnyorlard. Ben nerilen tm meslekleri tantc yaynlar okudum. En baarl olduum ve ilgi duyduum alan biyoloji olduğu için onunla ilgili yaynlar özellikle inceledim. Bu arada biyoloji ile ilgili meslek olarak fizik antropolojiyi tandm. Ancak tercih listeme nce veterinerlik, sona doru da biyoloji programlarn yazdm. yi bir veteriner olabilirsem evcil hayvan klinii amay veya evcil hayvan yetitirip satmay dnyordum. Bu iyi kazan getirecek bir i olarak grnyordu bana. Biyoloji alanna girersem de hedefim ayn olacakt. Sonunda bir biyoloji programna yerleebildim. Okulumu iyi bir derece ile bitirdim imdi yksek lisans eğitimi gryorum ve bir yandan da bir hayvan hastanesinde yardmc eleman olarak alyorum. Bir biyoloji bölümüne araştırma görevlisi olarak girebilir ya da biyoloji öğretmeni olabilirim Ama gelecekte ku, kpek, kedi gibi evcil hayvan yetitiren bir yer amak idealimden vazgemi deilim."

Bu gen geirdii yaantlar deerlendirerek neleri yapp neleri yapamad, hangi etkinliklerden holand konusunda ak bir fikre sahip olmu kendisini olduka net bir biçimde ve uygun szcklerle ifade edecek kadar berrak bir benlik algsna erimi grnmektedir. Kii ayn gvenle meslekleri de incelemi ve kendine uygun bir kariyer plan yapabilmitir. Aile bireylerinin önerilerini, arkadalarının telkinlerini dikkate alm ama onlardan birine baml kalmam, z yapsna saygl davranarak kariyer plann yapmtr.

rnek- 2

"Ben tp doktoru bir baba ile iktisat bir annenin ikinci ocuuyum. lk çocuklar özürlü olduğu için annem babam benim doktor olmam ve aabeyimin sorunlar ile bu şekilde daha iyi ilgilenebileceini dnyorlard. Ben okulda baarl bir Öğrenci idim. Hemen her dersten ortalamann zerinde not alyordum ama en gl yeteneim sanat alannda idi. Sekizinci snfta iken resim yarmasnda dnya birincisi olmutum. Ama babam vaktimi resimle geirmemem için bana gerekli resim malzemeleri almyor, beni resimle urarken grdke fen derslerine almamn daha iyi olacan sylyordu. Lisede resim almalarm tamamen brakp btn enerjimi fen alanndaki derslere verdim. Bir ok arkadam gibi ben de bir dershaneye devam ettim .

Snava ilk girdiim yılı bir tp fakltesine girememitim. kinci yılı tercih listeme, daha dk puanla Öğrenci alan programlar da yazdm için bunlardan birine yerletim. alkan ve disiplinli olduum için faklteyi zamannda bitirdim. Bir süre pratisyen hekim olarak altm. Estetik cerrah olmak istiyordum. Ama iki kere girdii Tpta Uzmanlk Snavnda baarl olamaynca daha dk puanla girilebilen baka uzmanlk seeneklerini yazarak snava kere daha girdim. Bu snavlarda da baarl olamayacam anlaynca uzmanlk eğitimi grme umudumu yitirdim. Bu arada resim almalarma balamtm. Atm bir sergi epey ilgi grd ama resim yaparak hayatm kazanmak bana biraz zor geliyordu. O srada ho bir tesadf oldu. Sergiyi gezen bir tp yaynlar editr bana yaynclk alannda almay teklif etti. Ben imdi tp alanndaki kitap ve dergilerin, internet sayfalarının grafik dzenlemelerini yapmaktaym ve yaptm ii ok seviyorum"

Soru-1.) niversiteye girite neden snav yaplyor? Baka lkelerde de niversiteye

girite snav yaplyor mu ?

Yant-1) niversiteye Öğrenci alrken daima bir eleme ilemi yaplmaktadr. nk lise diplomas olan

her kii niversite eğitimi grme yeterliliçine sahip olamamaktadr. Bu nedenle lise baars, öğretmenlerin kanaatleri gibi ltlere göre seme yaplabildii gibi sadece bir giri snav ile de Öğrenci seilebilmektedir. Gemite Trkiye'de sadece bir iki faklteye snavla, dierlerine lise bitirme derecesine göre Öğrenci alınırken 1950 yılından bu yana giderek artan sayda faklte ve bölümüe snavla Öğrenci alnmaya balanmtr. Snavla Öğrenci alnd yllarda bavurunun az olduğu fakltelere / bölümülere lise bitirme derecesi ile Öğrenci alnmaya devam edilmitir. Ancak bavuru saysnn ok fazla ve kontenjanlar bunlar karlamada yetersiz kalnca merkezi snav yapma zorunluluu hissedilmitir. Yksekretim kontenjanlarının kstl olduğu gnmzde, her programa snavla Öğrenci alnmaktadr.

Baka lkelerde de bavurularn ok olduğu bölümülere snavla Öğrenci alnmaktadr. Bavuru saysnn

az olduğu kurumlar her bavuran almaktadrlar. Bir kurumda verilen eğitim paral ve pahal ise ya da harcanan zaman ve emein karlnda alnacak diploma daha iyi bir i bulunmasna katk salamyorsa o kurumlara bavuru az olduundan ya giri snavna gerek duyulmamakta ya da ok dk puan olan Öğrenciler de kabul edilmektedir.

Soru-2) niversiteye giri snavnda neler soruluyor?

Yant-3) niversiteye girite Öğrenci Seme Snav ad verilen, tek oturumluk bir snav yaplmaktadr. Bu snavda, adaylarn okuduunu anlama ve akl yürütme gcn len sorular bulunmaktadr. Sorularn ierii her adayn o gne kadar renimi boyunca kazand temel ilke ve kavramlara dayanmakta, adayn bu temel ilke ve kavramlar kullanarak doal ve sosyal bilimlerle ilgili problemlerin doru aklamalarn ve zmlerini bulmalar istenmektedir. Ders konularn ezberlemeden, anlayarak renen, olaylarn nedenleri zerinde dnen ve zgn zm yollar aratran Öğrencilerin bu snavlarda baarl olaca aktr.

SS, Szel ve Saysal olmak zere iki bölümüden olumaktadr.

Szel bölümüde iki grup soru bulunmaktadr. Bunlar,

•  Trke'yi kullanma gc ile ilgili sorular,

•  Sosyal bilimlerdeki temel kavram ve ilkelerle düşünme gcn

yoklayan sorulardr.

Saysal bölümüde de iki grup soru vardr. Bunlar da,

•  Matematiksel ilişkilerden yararlanma gc ile ilgili sorular,

• Fen bilimlerindeki temel kavram ve ilkelerle düşünme

gcn len sorulardr.

Soru-3) Neden giri snav bir aamal olarak yaplyor? ki aamal snav uygulamasna düşünme olasl var m?

Yant- 3) 1999 ylna kadar, biri yukarda aklanan Öğrenci Seme Snav, dieri Öğrenci Yerletirme Snav ad verilen ve farkl zamanda uygulanan iki snav uygulanyordu. Öğrenci Yerletirme Snav, SS'de belli bir dzeyde baar gsteren adaylarn girebilecei bir snavd. YS'de temel bilgiden ok ileri dzeyde okul bilgisine dayal sorular bulunmaktayd. Bu sistemin Öğrenciler ilk yllarndan itibaren niversite snavlarna hazırlanma gereini duymalarna, bunun da en iyi biçimde snava hazırlayan dershane ve kurslarla gerekleecei dncesi ile okul eğitimini ihmal etmelerine, son snfn son yaryılında bir salk kurumundan hastalk raporu alarak vakit ve enerjilerinin tmn bu zel Öğretim kurumlarndaki eğitime ayrmalarna neden olduğu dile getirilmekteydi. Milli Eğitim Bakanl yetkilileri ve okul yneticileri, özellikle retimin ikinci yaryılında, liselerin son snflarının boalmasndan rahatszdlar. Öğrenciler ve yaknlar iki defa snav gerginlii yaadklarndan, ana babalar dershanelere ok fazla miktarda deme yapmak zorunda olduklarndan, bunun da btelerine ar geldiçinden yaknmaktaydlar. ki snav arasında yksek bir ilişki de gzlendii için snavlardan ikincisini uygulamann gereksiz olduğu da dile getirilmekteydi.

Bu sorunlar zmek için Yksekretim Kurulu 1999 yılından itibaren uygulanmak zere,

•  niversitelere Öğrenci seme ve yerleştirme ileminin tek bir snavla yaplmasna, bu snavn SS olmasna ( YS'den vazgeilmesine ) ve SS puanlarna ortaretim baar puannn da katlmas ile Saysal, Szel ve Eit Arlkl olmak zere puan tr ile yerleştirme yaplmasna

•  Yabanc dil puan ile Öğrenci alan yksekretim programlarna girmek isteyen Öğrenciler için SS'den ayr ve daha sonraki bir tarihte ngilizce, Franszca ve Almanca dillerinden olmak zere Yabanc Dil Snav (YDS) yaplmasna karar vermitir.

Soru-4 ) Ortaöğretimdeki baar niversiteye girite nasl etkili oluyor?

Yant-4 ) niversiteye girite ortaretim baars, mezuniyet notlarının baz istatistik ilemlerden geirildikten sonra SS puanlarna katlmas eklinde deerlendirilmektedir. Ayrca SYM okul birincilerine kontenjan ayrmak, Trkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu'nca belirlenen uluslar aras bilimsel yarmalarda dl kazanan Öğrencilere, dl kazandklar alanlarda ve belirlenen niversitelerde setikleri programlara snavsz girebilmelerine olanak salamak suretiyle de ortaretimdeki baary niversiteye girite değerlendirmektedir

Yksekretime Öğrenci seiminde ortaretimdeki baarnn da değerlendirmeye katlmasnn u yararlar olaca dnlmtr:

•  Ortaöğretim baar puanlar, ok saydaki snav sonucunda elde edilen notlarn bilekesidir; bu yzden byle bir puann tek oturumda gerekletirilen bir seme snavndan elde edilen puanlara eklenmesi, seme ileminin geerliçini belli oranda artracaktr.

•  Bu uygulama, yksekretime girite frsat eitliçinin salanmasna, snrl da olsa, katkda bulunacaktr.

•  Bu tr uygulama Öğrencileri ortaretim kurumlarnda daha fazla baarl olmaya tevik edecektir

Soru -5) Diploma notlarna ne gibi istatistik ilemler uygulanmaktadr?

Yant- 5 ) Okul baarsnn snav sonularna katlabilmesi için eitli dzeylerdeki okullardan mezun adaylarn not ortalamalarının standart hale getirilmesi gerekmektedir. Bu ilemi yaparken SYM u ilkeleri benimsemitir:

•  Bir okuldan mezun adayn diploma notu kendi okulundan mezun kiilerin diploma notlarna göre deerlendirilmelidir.

•  Değerlendirme ilemine SS' ye bavurmayan mezunlarn diploma notlar da katlmaldr.

Bir okuldan mezun bir adayn Ortaöğretim Baar Puannn (OBP' sinin) hesaplanmasnda u ilemler yaplmaktadr.

•  O okuldan mezun olan ve mezun olacak olan kiilerin diploma notlarının ortalamas alnmaktadr

•  Her bir not ortalamasnn, dalmn ortalamasndan uzakln gsteren standart sapma deeri hesaplanmaktadr.

•  Adayn not ortalamas, genel ortalamadan karlp, elde edilen deer standart sapmaya blnmektedir.

•  Bulunan deer 10 ile arplmakta ve buna 50 eklenmektedir.

Bylece ortalamas 50, standart sapmas 10 olan bir dalmda her bir adayn not ortalamasnn yeri grlebilmektedir.

Son snfa geldiçinde okul deitiren adaylarn diploma notlarının alnmasnda u yol izlenmektedir: Son snfta okul deitiren bir adayn ayrld okulunda, son snftan bir ve iki yılı nceki snflarda ald not ortalamalar o okulun son sınıf Öğrencilerinin ayn snflarda aldklar not ortalamalarının dalmlarna katlmaktadr. Adayn sz edilen snflara ilişkin OBP' si o snflarn dalmlarndan elde edilen genel ortalama ve standart sapma deerleri kullanlarak hesaplanmaktadr. Son snftaki not ortalamas ise getii okulun son sınıf Öğrencilerinin not ortalamalarndan elde edilen dalma katlmakta ve orada belirlenen ortalama ve standart sapma kullanlarak bir OBP daha belirlenmektedir. lk iki yln OBP ortalamas ile son yln OBP sinin ortalamas o adayn OBP sini oluturmaktadr.

Soru- 6 ) Ortaöğretim Baar Puannn arlklandrlmas ne demektir?

Yant- 6) Ortaöğretim Baar puannn hesaplanmasnda uygulanan formln, fen liseleri, anadolu liseleri gibi okullarda okuyan Öğrencilerin puan kaybna yol at bu nedenle bu Öğrencilerin lise son snfa gelince akademik dzeyi dk okullara getikleri gzlenmekteydi. nk sekin Öğrencilerin bulunduu okulda not ortalamas yksek buna karlk puanlar aras fark ok dk olmakta, bu da bu okullarn bazlarnda en baarl Öğrencinin bile 60'n zerinde OBP alamamasna yol amaktayd. Bunu dzeltmek için SYM ortaretim baar puannn hesaplanmasnda 1999 yılından itibaren geerli olmak zere yeni bir forml geliştirmitir. Bu formlle, bilinen yntemle hesaplanan OBP yeni bir ileme tabi tutularak arlklandrlmaktadr. Formln zellii okullarn SS puan ortalamalarının da hesaba katlmas ve not ortalamas en yksek Öğrencinin OBP'sinin 80, en dk olann OBP'sinin 30 olarak kabul edilmesidir. Bylece, sekin Öğrencilerin bulunduu okullardan bavuranlarn SS puan ortalamalar yksek olaca için bu okullarn Öğrencilerinin AOBP'si eskisine göre ykselmekte yani bu Öğrenciler hak ettikleri puanlar almakta, diğer Öğrencilerin de bir kayb olmamaktadr

Soru -7) niversiteye bavururken mezun olduumuz alana göre tercih yapmamz isteniyor. Bunun sebebi nedir?

Yant-7 ) 1999 ylna kadar ortaretimi bitiren herkes, okul tr ve alan ne olursa olsun, istedii program tercih edebiliyor, snavdaki baarsna ortaretim baar puan da eklenerek sralamaya konuyor, yeterli puan almak koulu ile istedikleri programa yerletiriliyorlard. Bu uygulamann geerli olduğu yllarda meslek liseleri amalarndan sapm, ara insan gc yetitirme ilevlerini brakp programlarn yksekretime aday hazırlayacak şekilde deitirmeye balamlard. Öğrenciler de ortaretimdeki eğitimin eksikliçini dershaneler yoluyla tamamlayp ortaretimdeki alan, kol ya da bölümülerinden farkl eğitim veren programlara girmeye alyorlard. Bu sakncalar gidermek için Yksekretim Kurumu Öğrencilerin ortaretimdeki alanlarna uygun yksekretim programlarn tercih etmelerinin tevik edilmesine, bunun için, alannn devam olan programlar tercih edenlerin arlkl ortaretim baar puanlarının 0.5, farkl alanlardan tercih yapanlarnkinin ise 0.2 ile arplarak SS standart puanlarna eklenmesine karar vermitir.

Bu karara göre , genel ya da akademik lise kllar, tercihlerini lisedeki alanlarının devam saylan lisans programlarndan yaparlarsa Arlkl Ortaöğretim Baar Puanlar (AOBP) 0.5 ile, farkl alanlardaki lisans programlarndan ya da meslek yksekokullar programlarndan tercih yaparlarsa 0.2 ile arplmaktadr. Aynı şekilde , meslek okulu mezunlarının da, mesleki ve teknik eğitim fakltelerindeki programlardan, alanlarının devam saylan programlar tercih ettikleri taktirde, AOBP'leri 0.5 ile arplmaktadr. Bu adaylara, eskiden olduğu gibi, Arlkl Ortaöğretim Baar Puanlarının (AOBP) bir de 0.15 ile arplmas ile elde edilen ek puan verilmektedir. Lisans programlarndan ya da mesleki/teknik eğitim fakltelerinin, farkl alanlardaki programlarndan tercih yapan meslek okulu kllarn AOBP'leri sadece 0.2 ile arplmakta ve bu adaylara ek puan verilmemektedir. Hangi alan, bölümü ya da koldan mezun olanlarn hangi yksekretim programn tercih ederlerse AOBP' lerinin 0.5 ile arplaca SYM klavuzlarnda belirtilmektedir.

Soru-8) Ortaöğretim baarsnn snav sonucuna katlmasnda farkl uygulamalar oluyor mu? Oluyorsa nedeni nedir?

Yant- 8 ) Ortaöğretim baar puanlar belli gruplar için farkl katsaylarla arplarak SS puanlarna eklenmektedir. Uygulamadaki farkllklar unlardr:

•  Herhangi bir yksekretim programna kaydolduktan sonra tekrar snava giren adaylarn AOBP'lerinin, bir yksekretim programna yerlememi adaylarnkinin yars bir katsay ile arplmaktadr.

•  Mezun olduklar alanlarn devam saylan programlar tercih eden meslek lisesi kl adaylarn AOBP'leri ek bir katsay ile arplmaktadr. Bu katsay halen 15'dir.

•  Bilim, sanat ve spor yarmalarna katlan adaylarla bu yarmalarda derece alan adaylar, derece aldklar alanlarda yksekretim programlar tercih ettiklerinde AOBP'leri ek bir katsay ile arplmaktadr. Bu adaylara ek katsay sadece ilk kez snava girite uygulanr

Uluslar aras bilim olimpiyatlarnda derece alan adaylardan, altn gm ve bronz madalya alanlar için katsaylar sras ile, 0,15; 0,13 ve 0,11 yarmalara katlan fakat derece alamayanlar için 0,9 dur. Ulusal bilim olimpiyatlar ile proje yarmalarnda ilk dereceye girenlere uygulanan katsaylar, sras ile, 0,11; 0,09; 0,07 dir.

Uluslararas spor karlamalarnda derece alanlara verilecek katsaylar Yksekretim Kurulu tarafından belirlenmektedir. Sanat dallarnda stn yetenei olanlarn, yeteneklerinin deerlendirilmesi ve seilmesi gzel sanatlar faklteleri ile konservatuvarlarn bulunduu niversitelerin rektrlkleri tarafından oluşturulan komisyonlarca yürütülmektedir.

Ortaöğretim baar puanlarının farkl katsaylarla arplmasnn nedenleri unlardr:

•  nceki yllarda bir yksekretim programna yerletirilmi adaylarn AOBP'leri ilk bavuran adaylarnkinin yars kadar bir katsay ile arplmaktadr. Bunun nedeni adaylarn tercihlerini belirlerken daha dikkatli davranmalarn salamaktır. Yksekretim kurumlarna snavla Öğrenci alnmaya balandndan bu yana, her yılı eitli programlara kesin kayt yaptrarak yerleen adaylardan nemli bir ksm yerletii programdan memnun olmamakta ve mmkn olan en ksa sürede tekrar snava girip idealindeki programa gemek istemektedir. Eğitim grdkleri alandan honut olmayanlarn tekrar snava girerek bölümülerini deitirmeleri doal haklarysa da, bu yola binlerce kiçinin bavurmas halinde nemli bir kaynak israf ortaya kmaktadr. yle ki: lk olarak girdikleri yksekretim programnda ikinci ya da nc snfa kadar gelen adaylar, SYS'ye tekrar girerek bir baka programa getiklerinde ilk girdikleri programlarndaki yerleri bo kalmakta, bunlardan boalan yerlere yeni Öğrencilerin alnmas mmkn olmamaktadr. Byle olunca da okuduklar program terk eden Öğrenciler, bu programdaki yerlerini birka yılı bo yere igal etmi olmakta ve kendilerinin beenmedikleri programda belki de istekle okuyacak baka bir adayn akta kalmasna, istemeden de olsa, yol am bulunmaktadr. Bu da insan gc ve kaynak israf demektir

•  Meslek lisesi mezunlarndan, alanlarının devam saylan yksekretim programlarna bavuranlarn AOBP'lerini ek bir katsay ile arparak SS puanlarna eklemek sureti ile meslek lisesi kl adaylara bir ayrcalk salanmasnn nedeni, bu adaylar kendi alanlarnda yksekretim grmeye tevik etmektir. Meslek lisesi mezunlarının ortaretimdeki alanlarndan farkl alanlara ynelmeleri halinde bu liselerin kurulu amalarndan sapacaklar, kendilerine zg ilevlerinin ortadan kalkaca dnlm, ek katsay uygulayarak avantaj salamakla meslek liselerini bitirenlerin baka alanlarda yksekrenim yapma eilimlerinin azalaca, bylece kaynak israfnn nne geilecei umulmutur

•  Sanat ve spor yarmalarnda stn baar gsteren adaylarn AOBP'leri deiik oranlarda ek katsay ile arplmasnn amac ise Öğrencileri bu tr yarmalara tevik etmektir.

2002 SS puanlarna katlacak puanlar hesaplanrken, uluslararas bilim olimpiyatlarnda altn madalya alanlara 0,15 gm madalya alanlara 0,13, bronz madalya alanlara 0,11; uluslararas bilim olimpiyatlarna katlan fakat derece alamayanlara 0,09; ulusal bilim olimpiyatlar ile proje yarmalarnda birinci olanlara 0,11, ikinci olanlara 0,09, nc olanlara ise 0,07 katsays uygulanacaktr. Birden fazla kategoride derecesi bulunan adaylar için en yksek olan katsay uygulanr.

Bu adaylardan isteyenler, alanlarının devam olan yksekretim programlarna snavsz yerletirilirler.

Soru- 9) Yzdelik puan nedir? Nasl hesaplanmaktadr?

Yant-9) SYM ikinci basamak kontenjan klavuzlarnda, yksekretim programlarının yanndaki stunlardan biri de yzdelik puanlara ayrlmaktadr. Bir program için verilen yzdelik puan, o programa bir yılı nce yerletirilen adaylarn o programa bavuran tm adaylar arasında hangi yzdelik dilime girdiçini gstermektedir. Yzdelik puan dilimlerinin verilmesindeki ama, adaylarn her bir programa hangi puan dilimindeki adaylarn yerletirildiçini grmelerine ve tercihlerini ona göre belirlemelerine yardmc olmaktır.

Yzdelik dilim hesaplanrken belli bir puan tr ile Öğrenci alan programlara bavuran ve o tr SS puan 105 ve st olan aday says 100'e blnerek 100 dilim elde edilmektedir. rnein SS-SAY puan ile Öğrenci alan programlara bavuran ve SS-SAY puan hesaplanan aday says belli bir yılı 155,700 olsun. Bu say 100'e blndnde her birinde1557 aday olan 100 dilim elde edilecektir. Yerletirme ilemi en st puandan balayarak yapıldına göre , Kontenjan Klavuzunda, karsnda 0.1 yazlm olan programlara en stten 1557 aday yerletirilmi demektir. Bir programn karsnda 0.5 yazl ise bu programa 1557 X 5 = 7785 aday arasından yerleştirme yaplmtr. Bir kimse, eer snavda alaca SS-SAY puan ile ilk 1557 aday arasna girebilirse, bir nceki yılı 0.1, 7787 aday arasna girebilirse 0.5 yzdelik dilimle Öğrenci yerletirilmi olan programa yerleebilme olasl var demektir.

Yzdelik puan dilimlerinin veriliçinde zaman içinde u deiiklikler yaplmtr:

•  Tam say olarak verilmekte olan yzdelik puan dilimlerinin, yksek puanla Öğrenci alan yksekretim programlar arasındaki dzey farklarn yeterince yanstmamas nedeni ile 2000 yılından itibaren yzdelik dilimlerin kesirlerinin de verilmesine balanmtr.

•  Yine 2000 yılından itibaren yzdelik puan dilimleri ortaretim baar puannn arpld katsaylara göre eitlendirilerek verilmektedir. Yani OBP nin 0,2; 0,5 ve ek puan olarak 0,15 ile arplmas halinde oluan yzdelik dilimler klavuzlarda ayr ayr verilmektedir. Bylece, bir programa yerletirilen adaylarn, SS standart puanlarna eklenen AOBP lerinin 0,2, 0,5 ve ayrca 0,15 ile arplmas halinde kanc yzdelik dilime girdiklerini grmek mmkn olabilmektedir. Bir aday tercih bildirim formuna ancak AOBP'si 0,2 ile arplarak SS puanna eklenecek bir yerleştirme puan ile yerletirilebilecei bir programa girmeyi dnyorsa, bu puannn ne kadar olmas halinde hedefine ulaabileceini grebilme olanana sahiptir.

Yzdelik puanlarda kk saylar yksek puanlara iaret etmektedir. Y-SS Szel 0,1; bu

puan trnde ok yksek; 0,99 ise ok dk puanlar alan adaylarn bulunduu grubu gstermektedir.

Soru-10) Fen alanlarndan tercih yapacak bir kimsenin szel bölümüden hibir soruyu yantlamamas, btn vaktini saysal bölümüdeki sorulara vermesi ya da sosyal bilimlerde okuyacak bir kiçinin saysal bölümüden hibir soruyu yantlamamas yararna olur mu?

Yant- 10) Fen bölümülerine giri için gerekli olan puan tr arlkl saysal puandr. Bu puann hesaplanmasnda szel standart puan 0,4; saysal standart puan 1,8 katsay ile arplmaktadr. Sosyal bilimler alanlarının bir ksm için gerekli olan arlkl szel puan hesaplanrken de szel standart puan 1,8; saysal standart puan 0,4 ile arplmaktadr. Bu nedenle testlerden her hangi birinden hibir soruya yant vermemek puan kaybna yol aabilir. Onun için kendini saysalda gl hisseden ve saysal puan gerektiren programlara bavurmay dnen kiilerin fazla zorlanmayacaklar szel test sorularn da yantlamalar yararl olur. Aynı durum sosyal bilimler alanlarndan tercih yapacaklar için de geerlidir. Yani onlar da ellerinden geldii kadar saysal soru yantlamaldrlar.

Soru-11 ) Okul birincilerine yksekretime girite ne gibi avantaj salanmaktadr?

Yant-11 ) Lise ve dengi okullar birincilikle bitiren adaylar için yksekretim programlarnda zel kontenjanlar ayrlmakta ve adaylar bu kontenjanlara, tercihleri ve puanlar gz nnde tutularak yerletirilmektedir. Okul birincilerinin kendilerine verilen bu haktan yararlanabilmeleri için okul birincisi olduklar yılı SYS'ye girmeleri gereklidir. SS puanlar dk okul birincileri tm tercihlerini yksek puanla Öğrenci alan yksekretim programlar arasından yaparlarsa, hibir programa yerleemeyip akta kalabilirler. nk yksek puanla Öğrenci alan programlar, kendilerininkinden daha yksek puan alm birinciler tarafından doldurulmu olabilir.

Okul birincilerine zel kontenjan ayrlmasnn temel amac, ortaretim kurumlarn sadece yksekretim kurumlarna hazırlayan bir basamak olmaktan karmak, Öğrencileri tm derslerine almaya tevik etmek ve stn baarl Öğrencileri dllendirmektir.

Soru-12) özürlü kiiler için SYM ne gibi kolaylklar salamaktadr?

Yant-12 ) Btn dzeltme ilemlerine ramen bedensel özelliklerinde nemli eksiklii olmas nedeniyle eğitimden yeterince yararlanamayacak adaylarn seme ve yerleştirme ilemleri ve tercihleri gz nne alnarak yaplmaktadr . Bu adaylar zr durumlarn gsteren salk kurumu raporu getirdikleri taktirde snavlarda kendilerine yardmc salanmaktadr.

Bu durumdaki adaylar bir niversite veya devlet hastanesinden alacaklar salk kurulu raporu (daha nceki yllarda özürlü olarak SYS'ye bavuran ve raporlar kabul edilen adaylar, zr durumlarnda bir deiiklik yoksa bu durumlarn belirten bir dilekeyi veya eski raporlarının bir fotokopisini de bavurma belgesine ekleyebilirler.) ile özürlüerine ilişkin zgemilerini ayrntl olarak anlatan, ayrca yabanc dil snavna girmeyi dnyorlarsa Almanca, Franszca veya ngilizce dillerinin hangisinden snava gireceklerini belirten bir dilekeyi bavurma belgelerine ekleyeceklerdir. Bavurma ilemleri bittikten sonra özürlü duruma gelen adaylarn raporlarn bir dileke ekinde hemen SYM'ye gndermeleri gerekir. Bu raporlarda belirtilen zr dereceleri SYM'nin görevlendirecei kurullarca incelenecek, adaylarn özürlüeri yznden ayr bir seme ve yerleştirme ilemine tabi tutulup tutulmayacaklar bu incelemelerin sonularna göre belirlenecektir. Raporlar SYM'ye ulaan ve kabul edilen adaylar ayr salonlarda snava alnacaklar ve gerekli ise kendilerine okuyucu / iaretleyici verilecektir

Soru-13 ) Meslek lisesi kllarn yksekretime snavsz geii nasl olmaktadr?

Yant- 13 ) 2001 yılında karlan 4702 sayl Kanunun 2. maddesi ile deitirilen 2547 sayl Kanunun 45.maddesi uyarnca Mesleki ve Teknik Eğitim Blgelerinin (METEB) oluturulmas ve mesleki ve teknik ortaretim kurumlarndan mezun olan Öğrencilerin, istedikleri takdirde, kendi METEB'leri içinde veya dnda bulunan ve izledikleri programn devam niteliçinde olan veya buna en yakn programlarn uyguland 2 yıllık meslek yksekokullarna, snav yaplmakszn yerletirilmeleri uygulamasna balanmtr. METEB bir veya daha fazla meslek yksekokulu ile Öğretim programlar btnl ve devamll içinde ilişkilendirilmi mesleki ve teknik ortaretim kurumlarndan oluan eğitim blgesi olarak tanmlanmakta olup bir ilde birden fazla METEB kurulabilecei belirtilmektedir.

2002 yılında mesleki ve teknik ortaretim kurumlar mezunlar, kendi alanlarndaki meslek yksekokullar programlarna, kontenjanlar, mezun olduklar okullarn bulunduu METEB, mezun olduklar okul trleri ve eğitim süreleri, mezuniyet yllar, mesleki ve teknik ortaretim kurumlar mezunlarının meslek yksekokullarna snavsz geileri için hesaplanacak ortaretim baar puanlar (MOBP) ve tercihleri gz nne alnarak yerletirileceklerdir. Yerletirmede sras ile u ltlere yer verilmitir:

•  Ortaöğretim alan ile ilişkilendirilen alanlardan tercih yapma

•  Mesleki teknik okullarının son snfnda bulunma

•  Kendi METEB' indeki MYO'lardan tercih yapma

•  Anadolu teknik lise kl olma

•  Teknik lise kl olma

•  Anadolu meslek lisesi ve Meslek lisesi kl olma

Bu ltlere göre son sınıf Öğrencileri,

•  Kendi METEB' inde, anadolu teknik lisesi son sınıf Öğrencileri MOBP srasna göre

•  Kendi METEB'i dndaki METEB'lerde, anadolu teknik lisesi son sınıf Öğrencileri, MOBP srasna göre

•  Kendi METEB'inde, teknik lisesi ve anadolu meslek lisesi son sınıf Öğrencileri, MOBP srasna göre

•  Kendi METEB'i dndaki METEB'lerde teknik lise ve anadolu meslek lisesi son sınıf Öğrencileri, MOBP srasna göre

•  Kendi METEB'inde, meslek lisesi son sınıf Öğrencileri, MOBP srasna göre

•  Kendi METEB'i dndaki METEB'lerde, meslek lisesi son sınıf Öğrencileri MOBP srasna göre yerletirileceklerdir.

Soru- 14 ) Meslek lisesi kllar 4 yıllık programlara bavuramazlar m?

Yant-14 ) Bavurabilirler. Eer yksekokullarda ve mesleki / teknik eğitim fakltelerinde, alanlarının devam olarak kabul edilen 4 yıllık programlara bavurduklarnda arlkl ortaretim baar puanlar 0,5 ile arplarak 2002 SS puanlarna eklenecek, ayrca yerleştirme srasnda, hesaplanan arlkl ortaretim baar puannn 0,15 ile arplmas ile elde edilecek ek puan Y-SS puanlarna katlacaktr. Yani bir kimse ortaretimdeki alannn devam olan bir programa bavurduunda AOBP'si 0,65 ile arplarak SS standart puanlarna eklenecektir. Ortaöğretim alanlar ile bunlarn devam saylan yksekretim programlarn gsteren tablolar 2002 Klavuzunun 39-41 sayfalarnda verilmitir.

Bir kimse bu tablolarn dnda kalan lisans programlarna bavurduu taktirde AOBP' si sadece 0,2 ile arplp SS standart puanna katlacaktr. Bu durumda da baarl olma ans ok azalm olacaktr.

Soru- 15) n kayt ve zel Yetenek Snav Yoluyla Öğrenci Alnmas nasl olmaktadr?

Yant- 15 ) Gzel sanatlar ve spor gibi baz alanlarda n kayt ve zel yetenek snav yoluyla Öğrenci alnmaktadr. Bu alanlara bavurmak isteyen adaylarn nce SS'ye girmeleri ve puan trlerinden en az birinin 120 ve st olmas gerekir. öğretmen yetitiren gzel sanatlar ve spor programlarna bavuran lise, meslek lisesi, öğretmen lisesi ve gzel sanatlar liselerinin El sanatlar, Grafik, Mzik, Sanat, Nak, Resim, Seramik ve Spor alan/kol/bölümülerinden mezun olanlar için istenen en az SS puan 105 dir. Bu adaylarn daha sonra girmek istedikleri programlar uygulayan niversitelere bavurarak o kurumlarn yapt zel Yetenek Snav ad verilen ve bavurulan alanla ilgili yetenek ve beceriyi len snavda yeterli puan almalar gerekir.

Bu programlara yerleştirmeye esas olan puan

•  zel Yetenek Snav Puan

•  Arlkl Ortaöğretim Baar Puan

•  2002 SS puan ( Drt puan trnden en yksei )

puanlarının belli arlklarla toplanmasndan elde edilecektir Bu ilemin nasl yaplaca 2002 -SS Klavuzunun 23-24 sayfalarnda verilmitir.

Bu adaylarn daha nce SS ile bir yksekretim kurumuna yerletirilmi olmalar zel yetenek snav ile yerletirilmelerine engel olmamaktadr.

Soru-16 ) SS'ye hazırlanmak için ne yapmal? Dershaneye gitmekle bir kimse baary garantileyebilir mi?

Yant- 16 ) Bir kimse birka aylk bir alma ile SS'ye hazırlanamaz. Dershane, kurs ya da zel hazırlk, ancak yantlar oktan semeli olan snavlarda yantlama usullerini öğrenmede yardmc olabilir. SS testlerinde düşünme , akl yürütme, problem çözme becerilerini yoklayan sorular yer almaktadr. Bir kimse okuduunu doru anlayabildii, dncelerini ak bir biçimde ifade edebildii, rendii temel bilgileri, ilke ve kavramlar yeni durumlara uygulayabildii lde SS'de baarl olabilir. Bu beceriler birka aylk hatta bir yıllık bir dershane eğitimi ile deil, iyi bir ilk ve ortarenim ile kazanlabilir. Tabii bunun için kiçinin kuramsal düşünme yeteneine sahip olmas n kouldur. Bu yetenei gl olan bir kii ok nitelikli olmayan eğitim ortamlarnda bile yukarda belirtilen özellikleri geliştirebilir. Eer kiide yetenek yetersiz ise en iyi eğitim ortamlarnda bile istenen davranlar geliştirmek mmkn olamaz.

Soru -17 ) SYM kopya giriimlerini nasl nlyor?

Yant-17 ) SYM, snav sahtekarlklar denilen ve kopyay da içine alan giriimleri nleyici baz tedbirler almaktadr. Alnan balca nlemler unlardr:

•  Bir salonda yan yana ya da arka arkaya oturan adaylarn birbirlerinden kopya ekmelerini nlemek için soru kitapklar birka form halinde hazırlanmakta ve apraz olarak datlmaktadr. Soru kitapklarnda sorularn ve seeneklerin yerleri farkl olduğu için, adaylarn birbirlerinin cevap katlarna gz atarak kopya ekmeleri nlenmektedir.

•  Cep telefonu, ar cihaz gibi aralarla salon içinden ya da dndan yardm alnmas eklinde yaplmaya allan sahtekarlklar, bu tr aralarn snav salonuna sokulmamas ile nlenmektedir.

•  Yerine bir bakasn snava sokmak eklindeki sahtekarlk giriimleri, snav salonuna girite ve snav süresince yaplan kimlik kontrolleri ile nlenmektedir. Kimlik belgelerindeki fotoraflarn son alt ayda ekilmi ba ak ve gzlksz olmas koulu ve fotoraflarn bilgisayar yolu ile kimlik kartlarna aktarlmas, bakasnn fotorafn yaptrma giriimlerini de nleyici tedbirlerdir.

•  Yukarda, 1.ve 2. maddede sz edilen tedbirlere karn bir salonda, bir binada ya da bir ilde kk ya da byk gruplar halinde kopya giriimleri olup olmad, cevap katlar deerlendirilmeden nce bilgiilem bölümünde yaplan kopya taramas ile saptanmaktadr.

Snavlarda kopya yapt saptanan kiilerin snav katlar geersiz saylmaktadr.

Soru-18) Kontenjan Aklarının Giderilmesi in Ek Yerletirme lemleri

Yant-18 ) 1983 ylna kadar yksekretim programlarna, bu programlarn kontenjanlar kadar aday yerletirilmekteydi. Bu ilemden sonra, bavurularn az olmas ya da bir ksm adayn kaydn yaptrmamasndan tr ak kalan kontenjanlar ise niversitelerce iln edilmekte ve nkaytlar da yine niversiteler tarafından yaplarak kontenjanlar doldurulmaktayd. Ancak bu uygulama niversitelere giderek artan bir yk getirdiçinden, 1983 yılında, kontenjan aklarn gidermek amacıyla nkaytlar SYM tarafından merkezi sistemle yaplmtr. Bu uygulama yalnzca bir yılı srm, 1984 yılından itibaren, kayt yaptrmayanlardan doan kontenjan aklarn nkaytla Öğrenci alnarak doldurulması ynteminden vazgeilmitir. 1984-1993 yllar arasında, her bir yksekretim program için kayt srasnda meydana gelecek muhtemel kontenjan aklar belirli yntemlerle nceden saptanmaya ve her programa kontenjanndan belli sayda fazla Öğrenci yerletirilmeye balanmtr.

1993 yılında kontenjan dolmayan programlar için Ek Yerletirme ilemi yaplmasna karar verilmitir. Bunun için her yılı yerleştirme ve kayt ilemlerinin tamamlanmasndan sonra kontenjan a bulunan programlar ve bavuru koullarn ieren Ek Yerletirme Klavuzu yaynlanmakta ve yeni bavurular alnarak yerleştirme yaplmaktadr. Ek yerleştirme olanandan yararlanabilmek için u koullar yerine getirmek gerekmektedir:

1) O yılı yaplan Öğrenci Seme Snav'na girmi olmak.

2) Bavurulan nlisans ve akretim programlar için ngrlen SS puan trnde 105.000 veya daha fazla puana; bavurulan lisans programlar için ise, ngrlen SS puan trnde 120.000 veya daha fazla puana sahip olmak.

3) O yılı merkezi yerleştirme sonunda, akretim programlar dnda hibir yksekretim programna yerlememi olmak.

4) Ek yerleştirmede tercih edilen yksekretim programnn, o yılı merkezi yerleştirme sonunda oluan en kk puanna eit veya daha yksek bir puana sahip olmak.

Ek yerleştirmede, SS ve YDS sonularna göre yaplan ilemler uygulanmaktadr.

Soru- 19 ) Adaylar Programlara Nasl Yerletirilmektedir?

Yant- 19 ) Adaylar programlara u verilere göre yerletirilmektedir?

•  Öğrenci Seme Snav sonular

•  Ortaöğretim baar puanlar

•  Program tercihleri

•  Programlarn kontenjanlar

•  Programlarn zel koullar

Öğrenci Seme Snav (SS) Szel ve Saysal olmak zere 2 bölümüden olumakta ve bunlardan Szel ve Saysal Standart puanlar hesaplanmaktadr.

Szel bölümü,

•  Trke'yi kullanma Gc

•  Sosyal Bilimlerdeki Temel Kavram ve lkelerle Dnme gc

olmak zere iki alt bölümüden olumaktadr

Szel teste verilen yantlara u ilemler yaplr.

•  Her adayn testin szel bölümündeki sorulara verdii yantlardan Doru ve Yanl olanlar saylr.

•  Her drt yanl cevaplanan soru için doru cevaplanan soru saysndan 1 tanesi karlr. Bylece o adayn szel testin alt bölümülerinin her biri için ham puan elde edilir.

•  Adaylarn her birinin ham puan, dierlerininki ile karlatrlabilmesi, için standart puana evrilir. Standart puan bir kimsenin puannn ortalamann ne kadar stnde ya da altnda olduğu hakknda fikir verir. Ayrca standart puanlar toplamak mmkndr

Testin saysal bölümü için de ayn ilem yaplmaktadr. Ancak bir adayn szel ve saysal bölümülerden ald toplam ham puanlarn her ikisi de 0.5'ten kkse bu adayn standart puanlar hesaplanmamaktadr.

Bir adayn szel ve saysal standart puanlar kullanlarak tr SS puan hesaplanmaktadr. Bunlar,

•  Szel arlkl SS puan (SS-SZ)

•  Saysal arlkl SS puan (SS-SAY)

•  Eit Arlkl puan( SS-EA )

•  Yabanc Dil Puan ( SS- DL)

puanlardr.

Bu puanlarn her biri hesaplanrken, SYM Yrtme Kurulu tarafından belirlenen belli katsaylarla kullanlmaktadr. Bu katsaylar yllara göre deiiklik gstermektedir. Aadaki rnekte 2002 yılında uygulanan katsaylar kullanlmtr.

SS -SZ puan hesaplanrken szel standart puan 1,8 ile, saysal standart puan 0,4 ile arplarak toplam alnmaktadr

SS-SAY puan hesaplanrken saysal standart puan 1,8 ile, saysal standart puan 0,4 ile arplp toplanmaktadr.

SS-EA puan hesaplanrken

•  Trke'yi Kullanma Gc Standart Puan 0.8

•  Sosyal Bilimlerdeki Temel Kavram ve lkelerle Dnme Gc Standart Puan 0,3

•  Matematiksel likilerden Yararlanma Gc Standart Puan 0,8

•  Fen Bilimlerindeki Temel Kavram ve lkelerle Dnme Gc Standart Puan 0,3

ile arplarak toplanmaktadr.

SS-DL puan hesaplanrken Yabanc Dil Standart puan 1,8; Szel Standart Puan 0,4 ile arplarak toplanmaktadr.

Adaylarn yksekretim programlarndan bazlarn tercih edebilmeleri için SS puanlarndan tercih ettikleri yksekretim program için belirlenen SS puanlarının105, bazlar için 110 ve ou için 120 ve st olmas gerekmektedir.

Adaylar yksekretim programna yerletirilmesinde Y SS puan ad verilen bir puan kullanlmaktadr. Bu puan Y SS-SZ, Y SS-SAY, Y SS-EA ve Y SS-DL olmak zere hesaplanan drt tr puan kullanlmaktadr. Y-SS puanlar, SS puanlarna ortaretim baar puannn belli bir arlkla, varsa ek puann katlmasyla elde edilmektedir. Ortaöğretim baar puannn arl adaylarn tercihlerine bal olarak iki şekilde uygulanmaktadr.

Ortaöğretimdeki alannn devam saylan programlar arasından tercihler için Arlkl Ortaöğretim Baar Puan (AOBP ) 0,5; farkl alanlardan yaplan tercihler için 0,2 ile arplarak SS puanlarna eklenmektedir. Baz adaylara, belli baz programlara bavurduklar taktirde Ek Puan ad verilen bir avantaj salanmaktadr. Ek puan AOBP'lerin hem 0,5 hem de 0,15 ile arplarak tercih edilen programla ilgili SS puanlarna eklenmesi demektir Hangi adaylarn hangi programlar tercih ettikleri taktirde SS puanlarının 0,5 ya da 0,2 katsay ile arplaca, kimlerin hangi koullarda ek puan hakkndan yararlanaca SS klavuzlarnda belirtilmektedir.

Adaylar, tercih ettikleri her bir program için, yukarda akland şekilde hesaplanan Y-SS puanlar ile sraya konmaktadr. Bu sralamada

•  Adayn tercih ettii program ile o program için belirlenen puan trnde istenen en az puan ( rnein 120 puan ) alp almad

•  O program için belirlenen ve SS klavuzunda belirtilen zel koullar karlayp karlamad

dikkate alınır ve listenin en stnden balanarak, program için alnacak Öğrenci says ( kontenjan ) kadar aday belirlenir. izilen snrn altnda kalanlar diğer tercihleri için sraya konurlar.

Soru- 20 ) Eit puan alan adaylara yaplan ilem

Yant- 20 ) Yksekretim programlarna yerleştirme ileminde, ek puan dahil yerleştirme puan byk olana ncelik verilmektedir. ki adayn yerleştirme puan eit olursa, stnlk salanncaya kadar iki aday,

•  Y-SS puan byk olana

•  SS puan byk olana,

•  Arl fazla olan test bölümünden alnan ham puan byk olana; ( arl eit iki test varsa bunlarn ham puan ortalamas byk olana )

•  Program daha st srada gsterene,

•  Ya kk olana

ncelik verilerek karlatrlmaktadr Ancak alt basamakl saylarla ifade edilen puanlarda son aamaya kadar süren aynla hi rastlanmamtr

Soru- 21) Snav kazanan ve istedii bir programa yerletirilen bir kimse, ortaretimden mezun olamad için kaydn yaptramazsa, ertesi yılı bavurduunda Ortaöğretim Baar puan der mi?

Yant- 21) 2002-SYS'de bir yksekretim programna yerletirilen adaylar (Akretim programlar hari) için arlkl ortaretim baar puanna uygulanacak katsaylar,Y-SS puanlarının hesaplanmasnda ortaretimdeki alan/kol/bölümü ile ilgili bir yksekretim programna yerleirken 0,25, diğer yksekretim programlarna yerleirken 0,10 ve ek puanlarn hesaplanmasnda ise 0,075 olacaktr.2000-2001 Öğretim yılında ortaretim kurumlarndan mezun olamadklar için yerletirildikleri yksekretim programlarna kaytlarn yaptramayan adaylar,yerletirilmemi adaylar gibi ilem greceklerdir. Yukarda da belirtildii zere, Akretim Fakültesine yerletirilen adaylar bir sonraki yılı SS'ye bavurduklarnda, ilk defa bavuran adaylar gibi ilem grrler, yani AOBP'lerinin arplaca katsaylarda herhangi bir kstlama olmaz.