Başkasını ve kendini bilirsen sen,yüz kere savaşsan da tehlikeye düşmezsin ;başkasını bilmeyip ,kendini bilirsen bir kazanır bir kaybedersin;ne kendini ne de başkasını bilirsen girdiğin her savaşta tehlikedesin demektir.
Sun Tzu
Strateji kelimesinin etimolojik kökeni Eski Yunanca’ya dayanmaktadır.Strateji , Eski yunanca da “stratos”(ordu)ve ago(yönetmek, yön vermek)kelimelerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.Kimi yazarlar Latince “stratum” kelimesinden türetildiğini ifade etmektedir.Latincede “stratum”; yol çizgi nehir yatağı anlamlarına gelmektedir.Strateji kelimesinin sözlük anlamı ise “bir amaca varmak için eylem birliği sağlama ve düzenleme sanatı” olarak ifade edilir.

Strateji , özellikle askeri terminolojide çok sık kullanılan bir kavramdır.Savunma alanında da geniş olarak kullanılan bu kavram zaman içerisinde yönetim alanında da kullanılmaya başlanmıştır.Yönetim biliminde strateji , “bir organizasyonun amacına ulaşmak için izleyeceği yollar” anlamında kullanılmaktadır.Yönetim biliminde kurumların şirketlerin rakiplerine karşı izleyeceği stratejiler, önce stratejik planlama ve daha sonra da  stratejik yönetim adı verilen bir disiplin doğmasına neden olmuştur.

Stratejik planlamanın en önemli amaçlarından biri ,gelecekteki fırsatları sorunları bugünden belirleyerek ,ona göre hareket etmektir.Stratejik planlama bir yönetim biçimidir,yönetimde bir araç olarak kullanılmaz.Aksine geleceği göz önünde bulundurarak bugün ne yapılması gerektiğine ilişkin alınacak sistematik kararları kapsayan bir yönetim biçimidir.Başka bir deyişle stratejik planlamanın etkinliği stratejik yönetime bağlıdır.Kurumlar faaliyetlerini sürdürürken stratejik planlama yapmadan da strateji uygulayabilirler, ya da strateji belirlemeden faaliyetlerini sürdürebilirler.Ancak stratejik planlama ve strateji arasında bir bağ kurulursa risk ve tehditler en aza indirgenmiş olur.

Stratejik Yönetim Anlayışı
20. yüzyılın sonlarında küreselleşmeye koşut olarak ,kamu yönetiminde bir yeniden yapılanma sürecine girilmiştir.Bu yapılanma sosyal refah devleti anlayışından kalan kamusal mülkiyet ve geniş kamu hizmeti anlayışı terk edilmiştir.
Bir kamu hizmeti mutlaka devlet tarafından yürütülecek nitelikteyse ,bu hizmetin kamu yönetimlerince yürütülmesine devam edilmekle birlikte bu kez kullanılan kamu kaynaklarının veremli, tutumlu vatandaşa dönük ve etkin kullanılması önerilmiştir.Bunun da ancak işletmecilik ilke ve kurallarının kamu yönetiminde uygulanmasıyla olabileceği öngörülmüştür.
Kamu yönetiminde işletmecilikten gelen uygulamalardan olan stratejik yönetim ,genel yönetim sürecinden ayrı düşünülmemelidir.Stratejik yönetim,özel sektör ,kamu sektörü ve üçüncü sektörde (kar amacı gütmeyen gönüllü sektörde)faaliyet gösteren tüm organizasyonlarda geleceğe yönelik amaç ve hedeflerin belirlenmesine bu hedeflere ulaşabilmesi için yapılması gerekli işlemlerin tespit edilmesine imkan sağlayan bir yönetim tekniğidir.Bu tanım içersinde isim olarak belirtilmese de Vizyon Misyon Strateji ve Aksiyon olmak üzere başlıca 4 unsur yer almaktadır.Bu 4 kavramı kısaca açıklamakta yarar vardır.
-Vizyon,geleceğe yönelik gerçekleştirilebilir amaç ve hedefleri ifade etmektedir.Bir başka deyişle ,vizyon, kurumun ulaşmak istediği geleceğin bir resmidir.
-Misyon,gelecekte ulaşılması istenen hedefe yönelik görev ve kararlılık ifadesidir.Misyon kurum açısından “biz niçin varız” sorusunun yanıtıdır.
-Strateji, geleceğe nasıl ve hangi yollardan ulaşılacağını gösteren genel bir planlamadır.
-Aksiyon,belirlenen stratejiler çerçevesinde izlenecek yollardır.

Stratejik yönetimin en önemli özelliği,kurumun hem kendi durumunu hem de kurum dışındaki çevrenin analizine imkan tanımasıdır.Kendi iç yapısını , sistem ve süreçlerini tanımayan bir kurumun başarıya ulaşması mümkün değildir.Aynı şekilde kurum dışındaki çevrenin de analiz edilmesi gerekir.
Stratejik yönetimin amacı stratejiler oluşturmak ,bunları uygulamak ve sonuçlarını denetlemektir.Stratejik yönetimde aşağıdaki soruların analiz edilmesi büyük önem taşımaktadır:
1.Strateji NE dir?
2.Strateji NİÇİN oluşturulmalıdır?
3.Strateji NE ZAMAN oluşturulacaktır?
4.Strateji oluşturularak NEREYE ulaşılması hedeflenmektedir?
5.Stratejiler NASIL oluşturulacaktır?
6.Stratejiler KİM ler tarafından oluşturulacaktır?
Bu soruların analizi stratejik yönetimin temellerini oluşturmaktadır.

Kamuda Stratejik Planlama Neden Önemlidir?
Kamunun içinde bulunduğu mali ve idari sorunlar dikkate alındığında kamu kuruluşlarının faaliyetlerini planlı bir şekilde yerine getirmeleri gittikçe daha fazla önem kazanmaktadır.Planlı hizmet üretme ,belirlenen politikaları somut iş programlarına ve bütçelere dayandırma ve uygulamayı etkili bir şekilde izlemede kamu kuruluşlarının insiyatif almaları ve aktif katılımı zorunlu görülmektedir. Söz konusu faaliyetlerin kuruluşlar tarafından yürütülmesinde “stratejik planlama” temel bir araç olarak gündeme gelmektedir.
Stratejik planlama bir kurumda görev alan her kademedeki kişinin katılımını ve kurum yöneticisinin tam desteğini içeren sonuç almaya yönelik çabaların tümünü teşkil eder.
STRATEJİK PLANLAMA NEDİR?
*Stratejik planlama, kuruluşun bulunduğu nokta ile ulaşmayı arzu ettiği durum arasındaki yolu tarif eder.
*Kuruluşun amaçlarını, hedeflerini ve bunlara ulaşmayı mümkün kılacak yöntemleri belirlemesini gerektirir.
*Uzun vadeli ve geleceğe dönük bir bakış açısı taşır.
*Kuruluş bütçesinin stratejik planda ortaya konan amaç ve hedefleri ifade edecek şekilde hazırlanmasına, kaynak tahsisinin önceliklere dayandırılmasına ve hesap verme sorumluluğuna rehberlik eder.
*Sonuçların planlanmasıdır.
*Değişimin planlanmasıdır.
*Gerçekçidir.
*Kalite yönetimin aracıdır.
*Hesap verme sorumluluğuna temel oluşturur.
*Katılımcı bir yaklaşımdır.
STRATEJİK PLANLAMA NE DEĞİLDİR?
-Günü kurtarmaya yönelik değildir.
-Bir şablon değildir.
-Salt bir belge değildir.
-Sadece bütçeye dönük değildir.

Stratejik planlama ,özetle,şu 4 temel soruya cevap arar:
-NEREDEYİZ?
-NEREYE GİTMEK İSTİYORUZ?
-GİTMEK İSTEDİĞİMİZ YERE NASIL ULAŞABİLİRİZ
-BAŞARIMIZI NASIL TAKİP EDER VE DEĞERLENDİRİRİZ?

STRATEJİK PLANLAMA SÜRECİ

Başarılı bir stratejik plan:
-Kurum yöneticisinin tam desteğini almalıdır.
-Her düzeydeki yöneticileri ve çalışanları kapsamalı ,plan sadece yapanlara terk edilmemelidir.
-Esnek kurumla uyumlu ve anlaşılır olmalıdır.
-Uyguladığı çevrenin farkında olmalı ve politik olarak esnek olmalıdır.
-Hedefler, ilkeler, kaynaklar ve getiriler hakkında gerçekçi olmalıdır.
-Paydaşlar arası çatışmaları önlemek için bir strateji yada yönteme sahip olmalıdır.

STRATEJİK YÖNETİM ARAÇLARI
Stratejik yönetim araçları ve stratejik karar verme tekniklerinin başlıcalarını aşağıda veriyoruz.Önemle belirtelim ki ,stratejik yönetimde en önemli aşama SWOT analizi yapılmasıdır.SWOT analizi ile kurumun iç ve dış durum değerlendirilmesi yapılır.Pörföy analizleri ise strateji seçiminde yararlanılan tekniklerdir.Arama konferansı ,beyin fırtınası, Delphi tekniği,nominal grup tekniği ve saire karar verme tekniklerinden de stratejik yönetim alanında geniş ölçüde yararlanılır.
SWOT ANALİZİ :SWOT İngilizce “strength”(güçlü yönler), “weakness”(zayıf yönler), “opportunity”(fırsatlar),  “threat”(tehdit ve tehlikeler) kelimelerinin baş harflerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.SWOT analizi ,kısaca kurumda iç ve dış durum değerlendirmesi yapılması demektir.

DURUM ANALİZİ
Stratejik yönetim sürecinin başında SWOT analizi kullanılarak kurumun iç yapısı ve dış çevresi bakımından şu anda nerde bulunduğunun belirlenmesi gerekir.
Güçlü yönler:Kurumun belirtilen alanlarda rakiplerine göre daha etkili ve verimli olması halidir.Kurum rakiplerine göre üstün eşit veya zayıf olarak değerlendirilir.
Zayıf yönler:Bir kurum için zayıflık ,rakiplerine göre daha az verimli veya etkili olduğu yönleri ve faaliyetleri demektir.Stratejik planlamadan önce zayıf yönlerin belli edilmesi ,uzun dönemli planlamalar için ciddi güçlük ve sınırlamalara yol açacak sorunların çözülmesini sağlayacaktır.
Fırsatlar:Herhangi bir faaliyet için elverişli zaman ve diğer şartların oluşması anlamına gelmektedir.
Tehditler:Tehdit kurumun amaçlarını gerçekleştermesini zorlaştıran veya imkansız hale getiren yeni bir durumu anlatır.Başarıya engel olacak veya zarar verecek her şey bir tehdittir.

Kurumun şu anda nerede olduğu belirlendikten sonra nereye ulaşmak istediğinin belirlenmesi aşamasına geçilir.Bu aşamada kurumun vizyonu misyonu ve ilkeleri ortaya konur,stratejik amaçlar ve hedefler belirlenir.
İyi ifade edilmiş vizyon bildirimi aşağıdaki özellikleri gösterir:
-Kısa ve akılda kalıcıdır.
-İlham verici ve iddalıdır.
-Gelecekteki başarıları ve ideal olanı tamamlayıcıdır.
Misyon sözlük anlamı ile bir kişi veya topluluğun üstlendiği özel görev anlamına gelir.Geleceğe nasıl bakıldığı vizyonla ifade edilir ve geleceğe dönük çabalar misyonla somutlaştırılır.
Bir kurumun ilkelerini ortaya koymak stratejik yönetim için önemlidir.İlkeler benzer durumlarda her seferinde tekrar karar almayı önler, objektifliği ve tutarlılığı sağlar, yöneticilerin davranışlarını tahmin edebilir kılar ve yetki devrini kolaylaştırır yöneticilerin insiyatif kullanmasına olanak verir,kurumsallaşmayı sağlar.
Stratejik amaçlar, belirli bir zaman diliminde kuruluşun ulaşmayı hedeflediği kavramsal sonuçlardır.
Hedefler,stratejik amaçların gerçekleştirilebilmesi için ortaya konulan spesifik ve ölçülebilir alt amaçlardır.
Stratejik plana uygun kaynak tahsisi yapabilmek için bütçeleme yapılır.Stratejik yönetim anlayışında,verilen bütçelere göre plan yapılmaz aksine,bütçeler kabul edilmiş ve uygulamaya konulmuş planları ve programları uygulamaya imkan verecek şekilde bütçeler hazırlanır. Bu uygulamaya program-bütçe adı verilir.

Hızla değişen dünyada bireylerin,kurumların ve hatta ülkelerin ayakta kalabilmeleri için stratejik düşünmeye ve stratejik karar almaya her zamankinden daha fazla ihtiyacı olduğuna inanıyoruz.Büyük Hun İmparatoru Atilla’yı burada hatırlamakta yarar vardır.
“Düşmanın uygulayacağı yeni taktiklere hazır olmalıyız .Onu yakından izlemeli ,zekamızı kullanarak başvurabileceği olası yöntemleri değerlendirmeliyiz.”Bugün dünyada gelişmiş ülkeler belirledikleri “ülke stratejileri” ile  bugüne hazırlanmanın ötesinde geleceğe hazırlanmak için büyük çabalar içersindedir.Geleceğin şartlarının çok daha rekabetçi olacağına şüphe yoktur.Bunun farkında olanlar geleceği kazanmak için şimdiden mücadele içersindedirler.

                                                                                                ELİF ODABAŞI
Rehber Öğretmen

KAYNAKLAR
C.C.Aktan,2000li yıllarda yeni yönetim teknikleri,Stratejik Yönetim,İstanbul:TUGİAD Yayını,1999
C.C.Aktan, “Yeni Yönetim Tekniklerinin Kamu Sektöründe Uygulanmasına Yönelik Öneriler”,Türk İdare Dergisi,Yıl.71,1999,Sayı:425,s.3
DİNÇER,Ömer,Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası ,İstanbul,BETA,1996
S.Güner,Stratejik Yönetim Anlayışı ve Kamu Yönetimi,Türk İdare Dergisi
Pamukkale Üniversitesi Stratejik Planlama Çalışmaları, Eylül,2005
www.humanresourcefocus.com/konu5.asp