Haözürlüayan..
		Salih Faik GÜRBÜZ Psikolojik Danışman

1. Madde bamllnda bilinmesi gereken temel kavramlar nelerdir?
2. Bamlln tanmn yapar msnz?

1. Bamllk
1. Bamllk ile ilgili temel kavramlar
1. Maddenin ktye kullanm
1. Kiçinin kendine,hayatna ve evresine zarar verecek tarzda madde kullanmasdr.Madde kullanm kiiye zarar verdii halde madde kullanm devam etmektedir.Bunlar arasında okul baarszl,ailesel ve yasal sorunlar saylabilir.
2. Bamllk
1. Kiçinin kulland maddeyi bir ok kez brakma giriiminde bulunmasna ramen brakamamas,giderek madde dozunu artrmas,kullanmay braktnda yoksunluk belirtilerinin ortaya kmas,zararlarn grmesine ramen madde kullanmay srdrmesi,zamannn byk bölümün madde ile geirmesi ile belirli bir durumdur.
3. Tolerans
1. Kullanlan madde miktarnn giderek artrlmasdr.
4. Relaps
1. Madde kullanm brakldktan sonra kiçinin tekrar madde kullanmaya balamasdr.
5. Yoksunluk
1. Madde kullanm brakld zaman ortaya kan fiziksel ve ruhsal sorunlardr.
6. Zehirlenme(Entoksikasyon)
1. Kullanlan maddenin etkisini gstermesidir.Bir tr sarholuk hali olarak tanmlanabilir.
2. Bamllk ile ilgili sk sorulan sorular ve yantlar nelerdir?
1. Yalnz iradesiz kiiler mi baml olur?
2. Uyuturucu baz lkelerde neden serbest?
3. Bamllar iyileebilir mi?
4. Uyuturucu herkesi ayn m etkiler?
5. Bir kere denemekle ya da ara sra kullanmakla baml olunur mu?
6. Maddelerden bahsetmek kullanm tevik eder mi?
7. Kimler baml olur?
8. Sadece damar yoluyla alnan maddeler mi uyuturucudur?

Sk Sorulan Sorulara Yantlar

1. Bamlln irade ile ilgisi yoktur. Hi kimse yola "Ben baml olacam!" diye kmaz.
2. Uyuturucu olarak sadece Esrar Hollanda da, diğer uyuturuculara geii engellemek için serbesttir.
3. Bamllk tam olarak iyilemez ama dzelir. Bamllk mr boyu süren bir hastalktr.
4. Uyuturucu herkesi farkl etkiler. Etkilerin ortaya k süresi ve younluu bireyler aras farkllk gsterir.
5. Bir kere denemekle ya da ara sra kullanmakla baml olunur. Bamlln ilk adm bir kere kullanmaktır,
6. Maddelerden bahsetmek kullanm tevik etmez. Hayr, çocuklarn bak anz öğrenmelerini ve doru bilgilenmelerini salar.
7. Herkes baml olabilir.
8. Her madde bamllk yapabilir.

ocuklarmz zararl maddelerle ne zaman tanmaktalar?

1. SGARAYA BALAMA YAI: 10
2. ALKOLE BA LAMA YAI : 11            
3. UYUTURUCUYA BALAMA YAI: 12

Bamllk yapan maddeler nelerdir?
Bunlarn özelliklerini biraz aklar msnz?

1. Sigara
2. Esrar
3. Eroin
4. Kokain
5. Kafein
6. Lsd/ghb/pcp/ice
7. Baz kaktsler
8. Alkol
9. Uucu maddeler
10. Ecstasy
11. Morfin
12. Akineton
13. Rohypnol
14. Mantarlar

Sigara

1. Sigarann neden olduğu hastalklar:
1. Kalp damarlarnda tkanklk,
2. Bronlarn daralmas sonucu akcier rahatszlklar,
3. Beyin damarlarnda tkanma ve buna bal fel,
4. Ayak ve bacak damarlarnda tkanma.
2. Sigara ienlerde;
1. Akcier kanseri olma riski 22 kat,
2. Mesane kanseri riski iki kat,
3. Bronit riski 10 kat,
4. Kalp hastas olma olasl 3 kat daha fazladr.
3. Gebelikte sigara ya da ttn kullanm;
1. Erken douma
2. Bebek lmne
3. Dk doum arlna neden olmaktadr.
4. Sigara ienlerde imeyenlere göre esrar kullanma riski 8 kat fazladr.

Ttn endstrisi sigaray popler kltrn bir paras haline getirmek için

• Filmleri
• Televizyonu
• Mzii ve
• nterneti

Kullanmaktadr

Alkoln Etkileri

1. Bamllk,
2. Midede gastrit ve lser,
3. Karacierde byme, yalanma ve siroz,
4. Barsaklarda vitamin emiliminin azalmas ve beslenme bozukluklar,
5. Sinir hcrelerinde hasar ve fel,
6. Kas gszl ve
7. Bunama

Esrar

1. Kahverengi, preslenmi tabakalar halinde satlr.
2. Ot, joint, marihuana, gubar gibi isimlerle anlr ve sigara gibi iilir.
3. Geveme, rahatlama, grme ve duyma duyularnda art, reflekslerde bozukluk ve dikkat danklna yol aar.
4. Akcier kanseri, bronit ve unutkanla sebep olur.
5. Bamllk yapar
6. Genellikle diğer uyuturuculara gei maddesidir.
7. En sk kullanlan maddelerden birisidir.
8. Hint keneverinden elde edilir.
9. Alan kiide renk,ses ve zaman algsnda deiiklikler gzlemlenir.
10. tah artar.
11. Muhakeme bozulur.
12. Konukanlk gzlenir.
13. Alnmad zaman yerinde duramama,sinirlilik,huzursuzluk,gerginlik,itah kayb,uykusuzluk gzlenir.

Uucu Maddeler

1. Tiner, bali gibi maddeler.
2. akmak gaz, kuru temizlemede kullanlan maddeler, benzin, Tipp-ex, uhu, oje gibi maddeler.
3. Ciddi bir sarholuk, denge bozukluğu, yrme glne neden olabilirler.
4. Ba ars, bulant, kusma, tkanma ve boulma, ani lmler meydana gelebilir.
5. Dikkat eksiklii, öğrenme güçlüğü , kavrama yeteneinde bozulma gibi olumsuz etkileri vardr.
6. Beyinin yapsn deitirirler.
7. En sk kullanlan tiner,bali ve benzeri yaptrclar,tp gaz ve benzin gibi uucu maddelerdir.
8. Tiner ve yaptrclar toluen ad verilen bir kimyasal madde ierir.Toluen olduka toksik bir madde olup, zehirlenmeye ve bedensel zararlara yol aar.Tolerans hzla geliir ve bamllk orta ve yksek arasındadr.
9. Bir kumaa emdirilir yada bir poet içinden koklanarak kullanlr.

Ecstasy

1. Tablet ya da kapsller halinde satlr. stnde ku, fil, glen surat, Mitsubishi amblemi gibi resimler vardr.
2. Ex, x, kanat, uu, balk gibi sokak adlar vardr.
3. Enerji art, canllk, algda art, kar cinse yaknlk hissi ortaya kar.
4. Koordinasyon bozukluğu, vcut ssnda art, kan basncnda art, bbreklerde hasar, kalp ritminde bozuklua neden olur.
5. lm vakalar genellikle yksek ate ve ar sv kaybndan olmaktadr.
6. Kii bir süre sonra onsuz elenemedii için baml hale gelir.

Eroin

1. Ak kahverengi renkte, toz halinde satlr
2. Toz, beyaz, H (ey) ad verilir.
3. Buruna ekilerek, damardan enjekte ederek (shot), buharn ie ekerek (kaydrma) ve sigara biiminde (koreks) kullanlabilir.
4. Geveme, hareket ve konumada yavalama, gz bebeklerinde klme, yzde kzarklk gzlenir.
5. Etkisi 6-8 saatte getii için gn içinde 3-4 kez kullanma zorunluluu ortaya kar.
6. Yksek dozda alndnda solunum yavalar, koma hali başlar ve kiiyi ldrr.
7. Alnmad zaman burun aknts, halsizlik, uykusuzluk, kas arlar ve kramplar grlr.

la Olarak Kullanlan Ancak Bamllk Yapabilecek Maddeler

1. Eczanelerde yeil ve krmz reete ile satlan ilalardr.
2. Diazem, Nervium, Xanax, Tranxilene, Ativan, Rivotril, Akineton, Rohypnol ve Lomotil gibi...
3. Alndklar zaman rahatlama ve gevemeye yol aarlar.
4. Reflekslerde zayflama ve uyku hali belirir.
5. Alkol ile alndklarnda etkileri daha da artar.
6. Bu ilalarn etkileri rahatlama,kaslarda geveme,anksiyetede azalma,uykulu hal olarak sralanabilir.
7. Sokaklarda ro yada ro 2 diye adlandrlr.

lkemizde en ok hangi madde tr hangi ya grubunda en sk kullanlmaktadr?
Madde kullanm oran dnyada ve lkemizde nedir?

1. Uucu madde kullanm 1950' den beri dnyada çocuk ve ergenlerde grlen bir madde kullanmüdür.Daha ok dk sosyo-ekonomik snflar,paralanm aile çocuklarnda gze arpmaktadr.
2. Uucu madde kullanm skl lkelere göre farkllk gstermektedir.Genellikle 6-16 grubunda daha yaygn olmaktadr.
3. Yaklak 29 lkede yrtlen bir almaya göre uucu madde kullanm Hrvatistan'da %14,Danimarka' da %7, talya' da %9 , A.B.D' de %20,ngiltere' de %18 olarak saptanmtr.
4. Trkiye'de ilk ve orta Öğretim Öğrencilerinde madde kullanmnn yaygnln amalayan araştırma bulgularna göre ilköğretim Öğrencileri arasında yaam boyu en az bir kez uucu madde kullanm %3.2, ortaretim Öğrencilerinde %5.2 dir.
5. Son yllarda lkemizde uucu madde kullanmnn artt bilinmektedir.1998 yılında uucu madde kullanm%3.4 iken bu orann artt gzlemlenmektedir.

Sosyo-ekonomik ve sosyo-kltrel nedenler madde kullanmn nasl etkilemektedir?

1. Madde kullanmna neden olan psiko-sosyal özellikler
1. Psikolojik ve tbbi sorunlarn arlkl olarak yaanmas tedaviyi olumsuz ynde etkilemektedir.
2. Ailenin ciddi sorunlar yaamas ve gerekli destei gsterememesi.
3. Kiilik ve davran sorunlarının olmas.
4. Dk sosyo-ekonomik dzey ve sosyal desteklerin zayf olmas.
5. Eğitim dzeyinin dk olmas
6. Baz maddelere ulamann kolay olmas.
7. Sokak kltrnn izlerini deitirmenin olduka g olmas.

Maddelerin fiziksel ve ruhsal etkileri nasldr?Tolerans artka yani madde dozu artrldka etkiler de deiir mi?

1. Maddelerin fiziksel ve ruhsal etkileri
1. Dk doz: Neelenme, Kendini iyi hissetme
2. Orta doz: aknlk,alglama bozukluğu,halsinasyonlar,agresif ve tehlikeli davranlar
3. Yksek doz: Merkezi sinir sisteminin basklanmas,denge bozukluğu,konuma bozukluğu,dalgünlük,nbetler
1. arpnt
2. Solunum gl
3. Ba dnmesi
4. Ba ve karn ars
5. Kas zayfl
6. Bulant
7. Burun kanamas
8. Dk ve idrar tutmada glk
2. Vcut organlarmz bundan nasl etkilenir?Etkileri ar müdür?
1. Beyin korteks blgesi:Zihinsel yetersizlikler,bozulmu yarglama yetisi
2. Beyincik:Hareketlerin yavalamas,denge bozukluğu,sakarlk
3. Beyin hippocampus blgesi:Hafza bozukluğu yeni bir ey renememe
4. Dolam sistemi:arpnt
5. Karacier:Karacier hasar
6. Bbrek:Bbrek yetmezlii

Madde kullanmn etkileyen evresel etmenler

1. Ulalabilirlik: rnein nalburdan kolaylkla tiner ve bali gibi maddelerin alnabiliyor olmas madde kullanmn kolaylatrmaktadr
2. Arkada gruplar: Madde kullanann olmas madde kullanmn artran etkenlerden birisidir.
3. Onay grme: Eer bir kii madde kullanmnda dolay onay grd bir ortamdaysa, madde kullanm sklnn artt bir ok almada gsterilmitir.
4. Toplumun dlamas: "Tinerci" toplumun sokakta yaayan çocuklar için geliştirdii ve olumsuz bir nyargy tayan bir kavramüdür.Bu tr kavramlar ocuun toplumdan uzaklamasn marjinalizasyonunu salayacaktr.
5. Toplumun fazla sahiplenmesi: çocuklara para verilmesi onlarn sokakta yaamasn pekitiren bir durumdur.Aldklar para soka cazip klmaktadr.

Madde kullanmnn sonular

1. Fiziksel sonular
1. Kazalar
2. HIV,Hepatit C virsn kapsayan enfeksiyonlar
3. Kt beslenme
4. Karacier,akcier,sinir sistemi gibi vcudun farkl blgeleri için tehlikeler
5. Kanser
6. lm
2. Psikolojik sonular
1. Yaşam biimi ve ilgileri snrlama
2. Depresyon
3. Hafza ve dikkat problemi
4. Deliryum
5. Ruhsal bozukluklar
3. Sosyal sonular
1. Toplum tarafından reddedilmek
2. iddet grme ve gsterme
3. baarszlklar ve kayb
4. Madde elde etmek ile ilişkili sular

Madde kullanan bir kiiye nasl yaklamalyz?
Madde kullanan kiiyi kabul etmek ve deiime inanmasn salamak.ocuun içinde yaad durumu,onun setii yaam,dncelerini ve grlerini ncelikle kabul etmemiz gerekir.Kabullenmek onaylamak deildir.Kabullenmek onun duygularn, davranlarn,tepkilerini anlamak ve onu olduğu gibi kabul etmektir.Ancak deiim yaamn içinde doal bir süretir. Hedef onu kabul etmek ve deiime inanmasn salamaktır.

1. Genel yaklam ilkeleri
1. Yarglanmamal,eletirilmemeli,yaftalanmamaldr.
2. Maddenin yaam zerindeki olumsuz etkisini anlamasna yardmc olunmaldr.
3. Kendine gvenmesi salanmaldr.
4. Yaşam ile ilgili sorunlarn sorumluluu kendisine braklmaldr,bizler bu sorumluluun snrlarn izmeliyiz.
5. Emretmemeli,ynetmeye kalkmamal, ders vermemeli,tehdit etmemeliyiz.
6. Mantkla iknaya kalkmamalyz.

Madde kullanan bir kiiyle iletiime geerken nelere dikkat etmeliyiz?
Madde kullananlarda gzlemlenen baz genel davranlar ve yaklam

1. Talepkardrlar:Talepler belli kurallar ierisinde yerine getirilebilir.
2. Israrl davranrlar: Israrla sylediçinizin arkasnda durun.
3. Kzdrmaya alrlar: Onlarn bilmeden yaptklar bu tuzaa dmeyin.
4. Sizinle aradaki mesafeyi zorlarlar: Mesafeyi siz kurun ve bozulmamasna aln.
5. Gururunuzu okarlar: Gereki olun ve daha sonra yaayabileceiniz hayal krkl ve baarszlk duygusuna hazr olun.
6. ok abuk karar verirler ve deitirirler: Onlarn karar sürelerine ayak uydurmayn.Kararlarn ertelemelerini salayn.
7. Duygusal dalgalanmalar gsterirler: Siz stabil olun brakn o deisin.
8. Tartmaya hazrdrlar: Tartmaktan kann.Tartma beraberinde savunmay getirir,madde ime ve kullanma davrannda deiiklik olumasn salamaz.

Kurum içinde dikkat edilecek noktalar

1. ocuk kuruma maddeli geldii takdirde maddenin etkisi geinceye kadar diğer çocuklarn arasna yerleştirmemek ve uzak tutmak uygundur.
2. Kurumda dzenli aramalar yaplarak madde ve kesici aletler aratrlmaldr.
3. Kurallar uygulamay öğrenmek ve uymak her baml için tedavinin ana kuraldr.
4. Bu çocuklarn bir balanma sorunu olduğu gz nne alnarak kurumda alanlara tek tek bu çocuklarn sorumluluu verilmelidir.
5. Madde bamll tedavisinde en nemli etkenlerden birisi kiçinin zaman yaplandrmay öğrenmesidir.ocuklara dzenli ve sk faaliyet yaptrmal ve bo zamanlarının kalmamas salanmaldr.
6. ocukluk ve ergenlik dneminde kurallara uyumda zorluk ekilecei gz nne alnmal belirli erevede esneklik salanmaldr.
7. Bazen ierdeki çocuklarla konumak için dardan madde etkisi altndaki çocuklar gelebilir ve madde verebilir bu durumda kurumda kalan çocuklar onlardan uzak tutmaya aln.
8. Ailenin yan her zaman gvenli deildir.Madde kullanan bir ebeveynin varl her zaman tehlikelidir.
9. Grup almas çocuklar ortama altktan sonra yaplmaldr.

1. Madde kullanm ve su arasındaki ilişki

Madde kullanmyla su arasındaki ilişkiyi aklayan etkenler aada belirtilmitir.

1. Madde kullanclar marjinal insanlardr.Toplum kurallarna uymama eilimi tarlar,bir alt kltr olutururlar.
2. Yasal olmayan madde kullanm tek bana bir su tekil etmektedir.
3. Madde satn almak için para bulmak amacıyla da su ileme oran olduka yksektir.
4. Madde kullanclarının ailesel,kltrel ve kiisel özelliklerinin de yasalara kar gelme davrannda rol oynadnn nemli bir gstergesidir.
5. Davranm bozukluğu,antisosyal kiilik ve agresif davranlar sula yakn ilişkili ruhsal sorunlardr.Madde kullanclarnda bu ruhsal sorunlarn grlme skl,toplumla karlatrldnda olduka yksektir.
6. Madde kullanclarının risk alma davran olduka yksektir.Suta yine risk alma davrannn bir paras olarak gzlenmektedir.
7. Madde kullanm, yetersizliği,ekingenlii ortadan kaldırmakta cesareti artrmaktadr. Bylece sua eilim artmaktadr.
8. Hiperaktivite ve drtsel davranlarn kontrolnn dk olmas hem madde bamllna hem de sua yol aan nemli etkendir.

Madde bamll ile mcadelede nemli olan nedir?
Nelere dikkat etmeliyiz?

1. Yaşam becerileri geliştirme
1. Madde kullanan çocuklarn bir ounun kendini ifade etme,hayr deme,sorun çözme gibi insanlar aras iletiim becerilerinin eksik olduğu grlr.Bu çocuklar saaltmnda yaam becerileri adn verebileceimiz becerilerin geliştirilmesi arttr.Bunlar arasında unlar sayabiliriz:
1. fke kontrol
2. Hayr diyebilme
3. Israrlara kar koyabilme
4. Kendini ortaya koyma
5. letiim becerileri
6. Sorun çözme
7. Stresle baa kma
8. Kendini tanma

rnein hayr demeyi renemeyen çocuk madde kullanan arkadann madde teklifine yada kurumdan kama teklifine "hayr" demeyi baaramayacaktr.Yaşam becerilerinin kazanlamamas tedavide nemli bir parann eksik kalmas anlamna gelmektedir.Yaşam ve iletiim becerisi kazanmam çocuklar için madde kullanm ve sokaklar her zaman için daha riskli olacaktr.

1. nleme: Madde kullana çocuklarn tedavisi olduka g bir itir.Byk emek ve aba gerektirmektedir.Baar oran ise verilen emee ve abaya kyasla dktr.Bu nedenle nlemler alarak madde bamlln nlemek ok daha etkili bir yol olmaktadr.Risk altndaki çocuklara yönelik koruyucu programlar geliştirilmelidir.Risk altndaki çocuklar olarak tanmladmz çocuklar unlardr:
1. Okul baars ve devam dk olanlar
2. Ailesinde madde kullanm olanlar
3. Madde deneyen yada kullanan çocuklar
4. Kaotik aile ortam olanlar
5. Anne baba ayr yada birinin kayb olan ve sağlıklı aile dzeni olmayanlar
6. DEHB ve davranm bozukluğu olanlar
7. Su ileyenler
8. Sk sk evden kaanlar
9. stismara urayanlar
10. Agresif ve iddet davran gsterenler
11. Sokakta alanlar

Madde kullanan kiiyi aile nasl anlar?

1. En kesin yntem kan ve idrar testleridir.
2. Aile ilişkilerini azaltr ve evde daha az vakit geirir.
3. Her zamankinden daha fazla para harcamaya başlar.
4. Yeni arkadalar edinmeye başlar.
5. Kendisine olan zeni azalr.
6. evre ve arkadalar eski nemlerini yitirir.
7. Hafif uykulu ve yorgun gzkebilir.
8. Okula devam azalmaya, baars dmeye başlar.
9. Szel iletiiminde farkllama gzlenebilir.
10. Yeme alkanlklar bozulur, kilo kaybedebilir.
11. Daha sinirli olabilir.

Acil Durumlarda ...

1. Soukkanllnz koruyun.
2. Sakinletirmeye ve ona gven vermeye aln.
3. Eer bilincini kaybetmise yan yatrn ve soluk aldndan emin olun.
4. Gerginlik hali ya da tepkisizlii devam ederse acil servisi (112) arayn.
5. Kulland ilalar, maddeleri yada tozlar toplayn ve doktoruna verin.

Ailelere önerileriler

• 1.Bu konu ile ilgilenerek okul bnyesinde yaplacak tm veli toplantlarna katlmalar
• 2.eitli uzmanlarn verecei panel,seminer,konferans etkinliklerine kendi okullarnda itirak etmeleri
• 3.Halk eğitim merkezlerince ana-baba eğitimi için alacak kurslara katlmalar
• 4.Konu ile ilgili olarak bilgilendirici yaynlar yazl ve grsel basn takip etmeleri,tavsiyelere uymalar
• 5.Konu ile ilgili grmeye gelen uzmanlara yardmc olmalar onlarla birlikte almalar
• 6.Ailelerine mesleki ve sosyal ynden yardm edebilecek kurumlar tanmalar ve bu kurumlarla ibirliçine girmeleri.
• 7.Öğrencilerin ilgi duyduklar sosyal ve sportif alanlarda kendilerini ifade etmelerine olanak salamalar
• 8.iddet madde kullanm ve eitli konularda bilgileri ve ikayetlerini www.kayram.net adresine inter- aktif olarak bildirmeleri
• 9.Öğrencilerin internet kafelerin olumsuz ortamndan kurtulmalar için okul bnyelerinde oluturulacak kafelere ynelmeleri
• 10.Öğrencilerimizin evresinde madde kullanan iddete ynelmi yada istismar edilen kiiler varsa bunlar gerekli uzman kiilere ve görevlilere bildirmeleri
• 11.Öğrencilerin okullara devaml ve dzenli gitmeleri
• 12.Öğrencileri olumsuz ynde etkileyen kiileri ve gruplar ve ticaret haneleri hi ekinme duygusuna kaplmadan bildirmeleri
• 13.Bu konuda okullarda oluşturulan ikayet kutularının kullanlmas
• 14.Öğrencilerin kendilerini geliştirecek gezi faaliyetlerine katlmalar.
• 15.iddet esi ieren grsel ve yazl yaynlardan,ortamlardan,filmlerden,bilgisayar oyunlarndan uzak durmalarn istemekteyiz.