Haözürlüayan..
		Salih Faik GÜRBÜZ Psikolojik Danışman

UYUM: Bireyin sahip olduğu özelliklerin kendi benlii ile ve içinde bulunduu evre arasında dengeli bir ilişki kurabilme ve srdrebilmesidir.
UYUMSUZ OCUKLAR: Kendi benlii ve evresiyle dengeli ve etkili ilişki kurma,geliştirme ve srdrebilmede glk eken ve bu yzden geliimleri sekteye urayan ve evresindekilerin olaan abalar ile dzelmeyen davran kalplarna sahip olan çocuklara denir.
UYUMSUZLUUN NEDENLER:

• Kaltm : Uyumsuzluun ortaya kmasnda kaltmn etkili olduğu bilinmekle beraber,uygun eğitim ortam ve koruyucu davranlarla bu etkinin ortadan kaldrlaca ya da en aza indirilecei bir gerektir.
• Bedensel Nedenler: Uzun süren hastalklar (epilepsi,beyin zedelenmeleri.zeka engelleri,sarlk,krlk...)
• Temel gereksinimlerinin doyurulmamas: Biyolojik ve fizyolojik,psikolojik ve sosyolojik.
• Yanl Eğitim: Anne-babann yanl tutumlar,otoriter olma yada ar hogr,ceza,dayak,tutarsz eğitim...

OCUKLARDA SIKLIKLA GRLEN BOZUKLUKLAR:

• RENME GLKLER
• KEKELEME
• FONOLOJK BOZUKLUK
• DKKAT EKSKL VE HPERAKTVTE BOZUKLUU
• TK BOZUKLUKLARI
• OBSESF KOMPULSF BOZUKLUK
• ALTINI ISLATMA VE ALTINI KRLETME
• DEPRESYONLAR
• PSKOTK BOZUKLUKLAR
• SOSYAL FOB
• ZGL FOB
• POST TRAVMATK STRES BOZUKLUU
• UYKU BOZUKLUKLARI
• DRT KONTROL BOZUKLUKLARI
• UYUM BOZUKLUKLARI
• PSKOSOSYAL STRES FAKTRLER
• OKUL SORUNLARI
• DAVRANIM BOZUKLUKLARI

1-RENME GL

çocuklardaki öğrenme güçlüğü baz alanlarda ocuun zeka dzeyi ve yana uygun gelişim dzeyinin ok altnda baar gstermesi ile karakterizedir. Bu alanlar matematik öğrenme güçlüğü , yazl anlatm gl ,okuma gl eklinde zetlenebilir.
zel öğrenme glklerinin grnm ocuun zeka seviyesi normal olmasna ramen yukarda bahsedilen alanlarda gerekli performans- baka bir psikiyatrik veya organik bir neden olmadan-gsterememesidir.
zel öğrenme glklerinin tans klinik grnm ve yaplan testlerle belli olmaktadr.zel öğrenme güçlüğünn ayrc tansnda okullardaki normal olarak gelien sapmalar ,eğitim ve retimde frsat eksiklii , ocua verilen yetersiz renim durumu gz nne alnmaldr. Ayrca grme ve işitme veya herhangi bir duyu bozukluklarnda , zeka problemi olan çocuklarda , yaygn geliimsel gerilii olan çocuklarda grlen o bozuklua bal öğrenme güçlüğünden bu mevcut durum ayrt edilmelidir.
Okuma bozukluğunda ocuun zeka dzeyi ve ald eğitim gz nne alndnda ocuun ondan beklenen seviyenin nemli derecede altnda okuma becerisi gstermesidir. Okuma bozukluğu olan çocuklarda sesli okumada arpklklar , yanl szck kullanma ve szck atlamalar olur. Okuma bozukluğu yksek IQ ile beraberse , erken tan ve tedavi ile sonu iyi olmaktadr.
Matematik ve yazl anlatm bozukluğunda da okuma bozukluğunda olduğu gibi IQ seviyesi ve ald eğitim gz nne alndnda nemli derecede yetersizlik grlr.Bu durum ocuun okul performansn ders baarsn nemli derecede etkiler , Aileler normalde çocuklarının zeka dzeyine baktklarnda belli bir baar beklemelerine karn çocuklardan yukarda bahsedilen alanlarda nemli derecede sknt olmaktadr. Bu durumda ocuun kendi zgveni bozulmakta , aile ile olan ilişkilerde sorunlar yaanmaktadr.
zel öğrenme glklerine baka psikiyatrik durumlar da elik edebilir. özellikle dikkat eksiklii ve hiperaktivite bozukluğu ile sk bir şekilde bir arada olabilir. Bu iki durumun ayrc tans baz standart testler ve ocuun klinik durumu ile kesinletirilmektedir. Tedavide zel öğrenme güçlüğüne yönelik eğitimin verilmesi ile tedavi gerekleebilir. Ancak bu durumun tedavisi uzun bir süre almakta , baz problemler yaam boyu devam edebilmektedir.

2-KEKELEME BOZUKLUU

ocuun konumasnn zamanlamasnda ve akclnda bozulma szkonusudur,seslerin ve hecelerin sk uzatlmas ve tekrar edilmesi olabilir. Hece ve kelimeleri sylerken duraklama olabilir .Bazen syleyemedii kelimeyi konumamak için kii baka kelimeler kullanmaya alabilir. Kelime yinelemeleri olabilecei gibi hece yinelemeleri de olabilir.
Genelde 2-4 yalar arasında olan kekemelik normal olarak karlanr . Kekemeliçin %90 geici olmakla beraber %10 kadar kalc olabilir . Israr eden kekemeliklerde gerekli mdahalenin yaplmas gerekir.Baz durumlarda kekemelik dalgalanmalar eklinde deiik dnemlerde grlebilir.
Ailenin ocuun kekemeliçine dikkat ekmemesi gerekir . çocuk kekelemeye baladnda sanki normal konuuyormu gibi davranmak nemli bir noktadr .Eer dikkat ekerse , uyarrsa ocuun anksiyetesi daha da artar , bu da konumann daha da bozulmasna neden olur . Kekemelik durumunu deiik stres etkenlerinin , kayg durumlarının , ar kontrolc ebeveyn davranlarının , yeni hayat aamasnda ( karde doumu , okula balama gibi ) uyum glklerinin kekemeliçin iddetini artrd konusunda klinik veriler mevcuttur . Kekemelik belli bir süre gemez ise anne babalarn zaman kaybetmeden çocuklarn çocuk psikolouna getirmeleri gerekir. Belli bir yatan sonra kekeleme için konuma , nefes ve ritim egzersizleri verilir . Bu egzersizler ile ocuun durumuna elik eden kayg durumlarn azaltmak amac ile ila tedavisi de uygulanabilir. Yurt dnda konuma terapisti yetitiren drt senelik faklteler olmasna karn lkemizde kekemelik profesyonel anlamda ele alnmamaktadr .
Bu arada kekemelikten dolay çocukta geliebilecek zgvenin zedelenmesi , sosyal ortamlara girmek istememe ile birlikte sosyal fobi , etrafta konumaktan kanma , arkada ilişkilerinde bozulmalar , ders ve okulda konumak istemedii için uyum glkleri , ie ekilme , kendini ifade etmekte zorluk , kronik depresyon gibi durumlar grlebilir. Bu nedenle elik eden baz psikiyatrik skntlar için psikoterapi ve ek ila destei yaplmaldr. .

3-FONOLOJK BOZUKLUKLAR

Fonolojik bozukluğu kekelemeden ayrt etmek gerekir, Fonolojik bozuklukta baz harflerin ve hecelerin telaffuz edilmesinde problem vardr. Fonolojik bozukluğun tedavisi de kekelemeye benzerdir. Ancak burada yaklam ve altta yatan psikopatoloji farkldr.
Fonolojik bozukluğu olan çocuklarda bu durum zeka gerilikleri , işitme ve duysal sorunlar ,konuma ile ilgili motor bozukluklardan , merkezi sinir sistemi sorunlarndan ayrt edilmelidir.
Hafif dereceli fonolojik bozuklukta ocuun konumas aile yeleri tarafından anlalmasna ramen evre tarafından anlalmaz. Ar derecede fonolojik bozuklukta ise aile yeleri tarafından da konuma anlalamaz.

Fonolojik bozuklukta en sk r-s-k- gibi harflerin telaffuz edilmesinde sorunlar vardr. Bu sorunlardan dolay çocuk yatlar arasında uyum glkleri ile karlaabilir .zellikle bu durumu fazla olan çocuklarn sosyallemelerinde sorun olabilir. çocuk konuma sorunundan dolay ok fazla sosyal ortamlara girmek istemez , kendini toplum ierisinde ifade etmekten ekinir , bildii halde derste kalkp sorular cevaplamak istemez , kronik depresyon geliebilir , arkada ilişkilerinde zorluklar yaayabilir , kendine olan zgveninde azalma olabilir. Btn bu nedenlerden dolay fonolojik bozukluğu olan çocuklarn gerekli psikososyal destee ihtiyaçlar vardr. Gerekirse skntnn fazla olduğu durumlarda ila tedavisi kullanlabilir.Fonolojik bozukluğun tedavisinde ocuun yana uygun olan önerilerde bulunulur . Temel tedavi yntemi ses karma ,konuma ve telaffuz konusunda eğitim v egzersizdir.

4-DKKAT EKSKL HPERAKTVTE BOZUKLUU

Dikkat Eksiklii Hiper Aktivite Bozukluu'nun (DEHB) temel zellii, kalc ve sürekli olan dikkat süresinin ksal, engellemeye yönelik denetim eksiklii nedeniyle davranlarda ya da bilite ortaya kan ataklk ve huzursuzluktur.
Bunun sonucu olarak çocukta geliimsel olarak aşağıdaki 3 temel sorun ortaya kmaktadr:

• Ksa dikkat süresi (poor attention span)
• Yetersiz drt kontrol (weak impulse control)
• Ar hareketlilik (hyperactivity)

Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu ar hareketlilik,dikkat sorunlar ve istekleri erteleyememe belirtileriyle ortaya kan bir psikolojik bozukluktur. Bir çocukta Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu var denilebilmesi için akranlaryla kyaslama dorudur. Eer akranlaryla karlatrldnda hareketlilik ve dikkat dankl ok fazlaysa,oyun oynamasna ve akranlaryla sağlıklı ilişkiler kurmasna engel oluyorsa Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'ndan sz edilebilir.
Aileler yardm için gerekli yerlere ba vurduunda Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olan ve özellikle ar hareketlilik belirtileri n planda olan çocuklarn "dz duvara trmanr" , "onu bir yerde zaptetmek imkansz", ""ele avuca smaz", "be dakikadan fazla yerinde oturmaz", "oyun oynarken daldan dala konar" gibi szlerle anlatrlar.

Belirtileri:
-Ar Hareketlilik ve Drtsellik Belirtileri:

• ou zaman elleri,ayaklar kpr kprdr ya da oturduu yerde kprdanp durur.
• ou zaman oturmas beklenen durumlarda oturduu yerden kalkar.
• ou zaman uygunsuz olan durumlarda kouturup durur ya da trmanr.
• ou zaman sakin bir biçimde,bo zamanlar geirme etkinliklerine katlma ya da oyun oynama zorluu vardr.
• ou zaman hareket halindedir ya da motor tarafından srlyormu gibi davran.
• ou zaman ok konuur.
• ou zaman sorulan sorularn soru tamamlanmadan nce cevabn yaptrr.
• ou zaman srasn beklememe gl vardr.
• ou zaman bakalarının szn keser ya da yaptklarının arasna girer.
• Ar hareketlilik veya kvranma
• Yerinde oturmada glk
• Dikkatin kolay dalmas
• Sklkla bir eyler kaybetme
• Kurallar takip etmede glk
• Sessizce oynamada glk
• Oyunlarda srasn beklemekte glk
• Bir aktiviteden diğer aktiviteye kayma
• Sklkla tehlikeli aktivitelerle urama

Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olan baz çocuklarn annelerine,ocuunda belirtilerin ne zaman balad sorulduunda alnan cevap ok ilgintir. Anneler daha hamileyken diğer çocuklarndan daha hareketli olduunu hissettiklerine belirtmektedirler. ou anne-baba ise çocuklarının farkl olduunu bebeklik dneminde ve erken çocuklukta alglarlar. Emekleme dneminde bile bu çocuklarn bir taraftan diğer tarafa ,bir oyuncaktan dierine atladklar ve kucaa alnmaktan,kucaa alnsa bile kucanda olduğu kiçinin durmasndan holanmadklar gzlenmektedir.
Sklk:
Kzlarda ve erkeklerde grlme skl farkllk gsterir. Erkeklerin kzlardan 4-8 kat daha yksek oranda Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olma olasl bulunmaktadr. Ayrca erkeklerde ar hareketlilik,ykc davranlarda bulunma,drtsellik (istekleri erteleyememe) belirtileri gsteren tip fazlayken,kzlarda daha ok dikkatsizlik belirtileri gsteren tipin fazla olduğu bilinmektedir.
Tm toplumlarda ortalama %3-5 sklkta grlmektedir. Yani ortalama olarak her 30-50 çocuktan birinin Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olduğu dnlmektedir.

Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun Nedenleri:
. Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun oluumundan tek bir etkenin sorumlu olmad,biyolojik,yapsal ve evresel bir ok etkenin bir araya gelmesiyle olutuu grlmektedir.
Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'na Elik Eden Sorunlar:
Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olan çocuklarn byk bir bölümü bu bozukluğun belirtilerinin yan sra diğer bir ok alanda sorunlar yaamaktadrlar. Bunlar arasında en "renme Bozukluklar" gibi okul baarsn dren etkenler "Kart Olma Kar Gelme Bozukluu" gibi ocuun topluma uyumunu zorlatran ve "Depresyon ve Kayg Bozukluklar" gibi nemli psikolojik sorunlarla karlalmaktadr.
Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun Olumlu Yanlar:
Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun kiçinin yaantsn zorlatran olumsuz taraflar olduğu gibi Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olanlarn iyi bir ynlendirme ile yararlanlabilecekleri veya ortaya karabilecekleri olumlu yanlar da vardr. Tarihte yer edinmi olan Thomas Edison,Benjamin Franklin,Albert Einstein,Ernest Hemingway ve Dustin Hoffman 'n Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olduklar konusunda uzmanlar arasında gr birlii vardr.
Dikkatsizlik,ar hareketlilik ve acelecilik gibi Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu belirtileriyle baa kp Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun olumlu ynlerini iyi kullanan ve kendi yaplarna uygun meslekler seen bu kiilerin baarl bir yaamlar olabilmektedir.

• Enerjik olma
• Yaratclk
• Scak kanllk,cana yakn olma
• Hogrl olma (bazen gerekenden fazla,zarar verici oranda)
• Esneklik
• yi bir espri yeteneine sahip olma
• Risk alabilme (bazen gerekenden fazla,zarar verici oranda)
• nsanlara kolaylkla gvenebilme (bazen gerekenden fazla,zarar verici oranda)

Yukarda Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun olumlu ynleri sralanmtr. Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olan tm çocuklarda Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu belirtilerinin hepsi bulunmad gibi bu olumlu özelliklerin de hepsinin deilse bile bazlarının bulunabilecei unutulmamaldr.
Dier yandan nemli bir konu tedavi sonucunda bu olumlu özelliklerin istenmeyen özelliklerle beraber ortadan kalkp kalmaddr. nk bir ok anne-baba Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu olan çocuklarının olumsuz yanlarndan ikayet ederken,canl,hogrl,yaratc,giriken ve sempatik özelliklerinden son derece memnundurlar. Burada iyi bir haber vermek isterim ki tedavi sonucunda Dikkat Eksiklii Hiperaktivite Bozukluu'nun olumlu ynlerinin azalmad,olumsuz özelliklerin ortadan kalkmasyla daha fazla artt ve verimli hale gelebildiidir.

5-TK

Tik birden ortaya kan ,hzl , yineleyici bir motor hareket ya da ses karma eklinde olabilir. Tik stres ile alevlenebilir , kayg ile artar. Uykuda veya oyalayc etkinlikler srasnda azalr. Tik durumu olan çocuklar sosyal ve aile evrelerinde ciddi skntlara maruz kalabilirler. Bu nedenle kaygnn daha da artmas nedeni ile tikler çocukta giderek artabilir. Yaplan baz almalarda ok ar kontrolc , ocuunun her hareketine mdahalede bulunan , ok titiz davranan annelerin çocuklarnda daha sk grld gsterilmitir.
Tabloda tiklerin snflandrlmas grlmektedir:

Tablo 1-Tiklerin snflandrlmas

Tiklerin ortaya kmasnda rol oynayan etkenlerin banda,erken yalarda balayp srp giden korku,tedirginlik,kayg ve gerginlik vardr. Tiklerde belirgin kiilik özelliklerini yle sralayabiliriz:

• Belirgin şekilde huzursuzluk gsteren
• Fazla duyarl,sklgan ve alngan olan
• Olduka bencil
• abuk heyecanlanan,kolayca kzan,krlan kiilerdir.

Tikli olan genlerin genellikle,yetenekleri stnde zorlanan,sürekli karde ve arkadalaryla kyaslanan,yeterli ilgi ve sevgi içinde bymeyen,anne-babas ile yeterli duygusal ba kuramayan genler olduğu grlmektedir.
Hareket tiklerinin balama ya 2-18 ya arasdr. Ergenliçin ilk dnemi tiklerin en youn olduğu dnemdir. Ardndan basamakl bir iyileme gsterir. Zaman zaman tiklerin skl ve iddeti deiebilir. Uykuda kaybolur. Stresle artar. Bir aydan nce geerse "geici tik" , bir seneden fazla sürerse "kronik tik" denmektedir.
sten d vokal tikler veya tekrarlayc hzl hareketlerle beliren bozukluklara glles de tourette sendromu denmektedir. Vokal tikler,hrlt,patlar tarzda ksrkler,havlar gibi sesler ve geliigzel kan szcklerdir. Bunlar genellikle koprolali ( kfr,beddua ya da ayp szler) eklindedir. Vokal ve vcuttaki tikler empulsif niteliktedirler. Gen bir yandan patlayc biçimde kfr ederken,bir yandan eliyle kapy yumruklar ya da duvar tekmeler. Bu bozuklukta da hareketler uykuyla kaybolur ve stresle artar.
Tourette bozukluğu olan genlerin %15-20'SNDE obsesif-kompulsif belirtiler de gzlenir.
Tik ortaya kan çocuklarda tike bal kaygy artrmamak için ocuun dikkati o yne ekilmemeye allr. Ayrca mevcut tikler için ila tedavisi mmkn olabilir. Ancak tiklerin tamamen geip gemeyecei ilerleyen süre ierisinde belli olmaktadr. Elik eden baka psikiyatrik durumlarn olup olmad kontrol edilmelidir.Aileye gereken danışmanln yaplmas nemlidir. ocua salanacak psikososyal destek ile birlikte aileye gerekli tavsiyelerin bulunulmas tiklerin kalc olup olmamas asndan nemlidir.

6-Obsesif-kompulsif bozukluk

Obsesyon (saplant) irade d gelen,bireyi tedirgin eden,benlie yabanc,bilinli aba ile kovulamayan,yineleyen dncelerdir. Kompulsiyon (zorlant) ise ou kez saplantl dnceleri kovmak için yaplan,istent d yinelenen hareketlerdir.
Son yllara kadar obsesif kompulsif bozukluğun (okb) çocuk ve ergenlerde nadir grldne inanlrd. Ancak yeni almalar bu bozukluğun sanld kadar seyrek olmadn gstermektedir (swedo ve ark. 1992). Yaplan epidemiyolojik bir almada okb prevalans yaklak % 0.05 bulunmutur (elkins ve ark. 1980). Flament ve arkadalar(1989)yaptklar epidemiyolojik bir almada be bin lise Öğrencisinde yaam boyu yaygnl % 2 olarak saptamlardr. Yani her 200 gen kiiden biri okb'ye sahiptir (flament 1990). Retrospektif almalarda yetikinlikte okb tans alanlarn 1/3-1/2'SNDE hastaln balangcnn çocukluk veya ergenlik dneminde olduğu saptanmtr (karno ve ark.1988).

Erken balangl grup ve ergende en erken balama ya 7, ortalama balama ya 10.2 yatr (swedo ve ark. 1989 ). almalarda okb'ye erkek çocuklarda kzlardan daha sk grld bulunmutur. Okb' li erkek çocuklar daha byk olaslkla prepubertal balangl olup ve aile yelerinden birisi okb veya tourette sendromlu iken, kzlarda byk olaslkla adolesans balangldr (rasmussen 1994).
Bu tr genlerin konumalar dzgn ve ar kibardr. En kk bir eksiklik brakmama abas yznden ayrntlara ok fazla girer. Dzenli ve ok titizdir. Belli bir süre sonra bu titizlik dankla dnebilir.
Gen saplantlardan olduka fazla rahatsz olur. Saplant ve zorlantlarn kendisine ok byk skntlar verdiçini syler. nk gencin akl sürekli bu dncelere taklr. Ve bu dncelerden kurtulmak için sürekli bir takm hareketleri yineler. Bunlar arasında ayp ve gnah eylerin her akla geldii korkusu ve bunun için bir takm hareketleri yineleme sk grlr. Mesela,erkekleri dnmenin ok ayp olduunu dnen bir gen kz,bu dnceden kurtulmak için sürekli oturup,ayaa kalkar,banyoda ykanrken bu dncelerin onu pislettiçini dnerek defalarca sabunlanr.
Herhangi bir dnceyi kafadan atmaya almak aslnda onu yaatmaktır. abaladka artar,sklar ve gen ok bunalr. Dncede ambivalence (iki-deerlilik) belirgindir. Srekli tereddt ve kararszlk dikkati eker. Sanki her dncenin bir olumlu bir de olumsuz yan vardr. Bir eyi kuralna göre yaptm m yapmadm m,dndn m dnmedim mi,yapsam m yapmasam m diye kararszlklar yaar ve gen ileri derecede bunalr ve evresindekileri de bunaltr. Kaplar,pencereler,dolaplar,karyolasnn alt defalarca kontrol edilir ,elini skt kii acaba tuvaletten ktktan sonra elerini ykad m ,Allah var müdür yok mudur,varsa Allah' kim yaratmtr diye dnlr. Kimi genlerde say sayma dardan anlalmayan bir tutku halini alr. Apartmanlarn ka kat olduunu,tavandaki kiremitleri,banyodaki tuvaletteki fayanslar sayar. Sk sk ellerin ykar. özellikle ryalanmalardan sonra bir tane boy abdestinin yetmeyeceini dnr ve kendince belirledii sayrlarla abdest alr.
Gen bunlarn anlamsz ve sama olduunu bilir ama içinden bunu yapmak için adeta birinin zorladn dnr. Bu eylemleri yapmaynca içinde byk bir çatışma ,kayg yaar.
çocuk ve ergenlerdeki obsesif kompulsif bozuklukta, erikinle karlatrldnda ksmen farkl belirtiler gzlenmektedir. çocuk ve ergenlerde obsesif kompulsif bozukluk sklkla aile atmalar, sosyal ekilme ve okulda baarszla yol amaktadr. çocuklar ritellerine aile bireylerini ve arkadalarn ortak edebilmekte, %90 vakada semptomlar zamanla deiim gsterebilmektedir. özellikle ergenlerde obsesif kompulsif bozukluğu erken balangl izofreniden ayrmakta glkler olabilmektedir.

Obsesif kompulsif bozukluğun 4 eit semptom rnts vardr:
1. En sk grleni bulama obsesyonudur. Bunu ykama, ykanma, temizleme yada bulak olduğu dnlen nesneden kompulsif kanma izler. Korkulan nesne genellikle kanlmas zor olan bir nesnedir (fees, idrar, toz yada mikrop gibi). Korkulan nesneye kar en ok duyulan duygusal tepki anksiyete olursa da obsesif utan, igrenme ve tiksinmede sk grlr.
2. En sk gzlenen ikinci semptom rnts kuku obsesyonudur. Bunu kontrol etme kompulsiyonu izler.
3. En sk grlen nc rnt; bir kompulsiyon olmakszn, zihne yerleen obsesyonel dncelerin tanmasdr. Bu obsesyonlar genellikle cinsel yada saldrgan bir eylemle ilintili yineleyici dncelerdir ve hasta bu dncelerinden tr kendi kendini knamaktadr.
4. En sk grlen drdnc rnt, bakklk(simetri) yada kesin olma obsesyonudur. Bunu yavalama kompulsiyonu izler. Bu hastalarn bir yemek yemeleri, tra olmalar saatler alr. Obsesif kompulsif hastalarda dinsel obsesyonlar ve istifilikte sk gzlenir (krolu.1995).
Okb olan çocuk ve ergenlerde en sk grlen obsesyon; yetikinlere benzer şekilde kirleme ve mikrop bulama korkusudur. Kendine ve sevdiklerine zarar gelecei korkusu, simetri ve dzenle ilgili obsesyonlar, saldrganlk, cinsellik ve dinle ilgili obsesyonlar diğer sk grlen obsesyonlardr. Cinsel ierikli obsesyonlar çocuklardan ok ergenlerde gzlenir. Bizim olguda da daha ok cinsel ierikli obsesyonlar hakimdi.
Ayrca bir ok gen hasta, zaman içinde, belli semptom dizisinin aylar hatta yllar boyunca baskn olup daha sonra baka birpaterne dntn bildirmilerdir. rnein bir çocuk, sayma ritellerinden ykama ritellerine geerken, daha sonraki bir dnemde yanlz obsesif dncelerden ikayeti olabilir (rettew ve ark.,1992).

7-ENREZS

Enrezis terimi, yunanca idrar yapmak "enourein" szcnden gelmektedir. Tbbi terminolojide idrar karmay (yata slatma) tanmlamak için kullanlmaktadr.
Normal geliimleri srasnda çocuklar, genellikle 2-3 yalar arasında mesane kontroln kazanmaya başlarlar. Gece kontrol ise genellikle nc ya da drdnc yllar arasında tamamlanmaktadr.
Drt ya zeri çocuklarda dknn giysilerine ya da uygunsuz herhangi bir yere karlmasdr. Dsm-v tan ltlerine göre konstipasyonlu ve konstipasyonsuz olarak iki tipi tanmlanmtr.Enrezis nokturna (en) dsm-v tan ltlerine göre ; 5 yandan byk çocuklarn, uyku srasnda, tekrarlayc nitelikte, istemsiz idrar karmas, bu davrann ay süre ile en az haftada iki kez ortaya kmas, okul ya da sosyal yaant ile ilgili bir sknt nedeni olmas ve durumun tbbi bir hastala bal olmamas olarak tanmlanr. En, dsm-v sistemine göre da atm bozukluklar arasında snflandrlrken, cd sisteminde duygusal ve davransal bozukluklar bal altnda snflandrlmaktadr (burada ya snr 4 ya olarak belirtilmektedir). ou uyku araştırmaclar bozukluğu bir parasomnia olarak ele almaktadr. Ancak daha yaygn olan gr; bu belirtileri 5 yandan kk çocuklarda "gecikmi ya da sorunlu tuvalet eğitimi" olarak tanmlamaktadr.
Be yandan sonra geceleri yatak slatma oluyorsa nokturnal, gndzleri idrar karma oluyorsa diurnal enrezisten sz edilir. Nokturnal enrezis daha ok erkek çocuklarda, diurnal enrezis ise kz çocuklarda sk grlmektedir. Gn içinde giysilerini slatanlarn yaklak 1/3' urgency (skma) inkontinansdr. Bu çocuklar, tuvalete koarken veya pantolonunu indirirken idrarlarn karrlar. Genellikle kzlarda olup ar mesane spazm yks veya oyuna dalma szkonusudur. En, sorunun balang biimi ve seyrine göre primer (birincil) ve sekonder (ikincil) olarak iki gruba ayrlr. En az bir yıllık idrar tutma periyodunun olmad durumlarda enrezis primer olarak adlandrlr. Primer enrezis için, en az 3 veya 6 aylk kuruluk periyodunun olmad durumlar koul kabul edenler de vardr. Tm enretiklerin %80-90'NINI oluturan bu grupta daha ok genetik yatknlk, biyolojik ve geliimsel etmenler sorumlu tutulmutur. Sekonder enrezis ise en az 1 yılı süren kuru bir periyottan sonra tekrarlamann olmasdr. kincil en sk 5-8 yalar arasında grlr ve bu grupta daha ok psikolojik etmenlerin sorunu balatt ileri srlmektedir.
Enretik epizodlarn skln tan kriteri olarak kullananlar da mevcuttur. Haftada 1 epizottan ayda 1 epizoda kadar farkl değerlendirmelerle karlalmaktadr. rnein, mahony enrezis klinii ayda 1-3 epizodu hafif, gecede 1 epizodu sk, devaml idrar karmay ileri derecede kabul etmektedir.
Sklk
Enrezisin prevalans oranlar araştırmalar arasında byk lde deimekle birlikte, byk Britanya'da 5 yandaki çocuklarda %10 (her 10 çocuktan biri), 8 yandaki çocuklarda %4 (her 25 çocuktan biri) ve 14 yandaki ergenlerde %1 kadardr. En lkemizde çocuk psikiyatrisi polikliniklerine yaplan bavurularn en sk nedenleri arasındadr. Ankara'daki çocuk ruh sal bölümülerine getirilen çocuklardaki enrezis oran %18-21 CVARINDADIR.
Bozukluk dk sosyoekonomik gruplarda, eğitim dzeyinin dk olduğu aileler ve kurumlarda yaama gibi psikososyal stres altndaki ve sosyal ynden olumsuz durumdaki çocuklarda daha sktr.
Erkek çocuklarda kz çocuklardan daha fazla grlr. Ergenlik dneminde cinsiyet ynnden eitlenir.
Yaplan araştırmalar enreziste ailesel bir yatknlk olduğu grnde birlemektedir. Enretik çocuklarn %70-75'NN birinci dereceden akrabalarnda devam eden enrezis veya gemite enrezis olduğu bildirilmektedir. Eer yk tek ebeveyne aitse bu risk %40-45'E dmekte, ailesel yk yoksa %15'E kadar dmektedir. 3206 ocuun incelendii skandinavya araştırmasnda, anne Enretik ise çocukta en ortaya kma riskinin 5.2 kat, baba Enretik ise ayn olasln 7.1 kat artt bulunmutur.
Altn kirletme :Altn kirletme gece ve gndz olabilir. Drt yandan sonra tuvalet kontrol salanmamsa ve en az ayda bir kez tekrarlyorsa bu problemden bahsedebiliriz. Genelde Sindirim sistemi Rahatszlklar primer ve sekonder yerleebilir. Psikiyatrik muayene yapıldıktan sonra elik eden durumlar varsa mdahale edilmelidir. Davran tedavi ve ila tedavisi ile bu problem halledilebilir. ocuu altna bez balamak , ocuun bu yana uygun olmayan davran karsnda sessiz kalmak , ar cezalandrma yoluna gitmek , ocuun probleminin artmasna neden olur.
Altn kirletme ve altn slatma problemlerinde çocukta mevcut olabilecek psikiyatrik problemlerin ele alnarak halledilmesi gerekir . Bu trl problemler baka trl problemlerin habercisi olabilir. Bu yn nedeni ile anne babalarn bu durumlar kmsememeleri gerekir.
Altn slatma ve altn kirletme zamannda tedavi edilmez ise , ocuun yana uygun normal psikososyal gelişimi bozulur , anne baba -ocuk ilişkilerinde problemler yaanr, ocuun sosyal evresinde (okul , arkada vb ) uyum problemlerine yol aar , ocuun stres olayna uygun tepki ortaya koymamasn pekitirir, ikincil olarak baz bedensel problemlerin gelişmesine yol aar .

6-DEPRESYONLARIN GRNM

ocuklarda grlen depresyonlar erikinlerden deiik farkllklar gsterir. çocuklarn depresyonlarn tespit etmek kolay olmayabilir. Depresif çocuklarda depresyon fakl klinik grnmler ve farkl semptomlar ile kendini gsterebilir. özellikle kronik deprese çocuklarn durumu zor farkedilebilir. Psikososyal stres faktrleri ile beraber aile ortam ve ocuu etkileyebilecek diğer nedenler ile çocuklar depresyona girebilirler.
çocuklardaki depresyonun grnm ar sinirlilik , ie ekilme , zgn bak , daha ncesinden zevk ald uralardan zevk alamama , kazanlm ilevsellikte geriye dn , abuk sinirlenme ,gn ierisinde ara sra alama , ar hareketlilik , okul baarsndaki d, uyku ve itah problemleri , kendine gvensizlik , olaylar olumsuz değerlendirme , olaylar karsnda kendini sulama , ara sra lm dnceleri, ie ekilme , arkada ve sosyal evresinde uyum glkleri , okul ve ailede baz problemler eklinde grlebilir.
çocuklardaki depresyonun saptanabilmesi için anne babalarn yukarda saylan durumlara kar uyank olmalar gerekir. Aynı zamanda çocuka depresyon ile birlikte geliebilecek Madde bamll , okuldan atlma , davran problemleri gibi sorunlar olumadan tedavi için bir an nce devreye girilmelidir.

zellikle ocuu etkileyen stres etkenleri aratrlmaldr. Bu stres etkenleri arasında ( yakn veya arkada lm , g , anne baba geimsizlii , aile ii stres faktrleri , ocua yönelik cinsel ve fiziksel istismar , tabii afetler , çocukta bulunan tbbi bir hastalk , aile yelerinden herhangi birinde hastalk , anne baba veya aile yelerinden birinde madde bamll , ekonomik sorunlar , anne veya babada psikiyatrik bir rahatszlk saylabilir.
çocukluk a depresyonlarının tedavisinde ila ve psikoterapi yaklam gereklidir. özellikle elik edebilecek diğer psikiyatrik durumlarn ortaya karlmas gerekir. ocuun depresif dneminde ciddi bir psikososyal destee ihtiyaçc vardr. öğretmen ve okul ile de grlerek bu konuda ynlendirilmeleri gerekir. Bu dnemde özellikle anne babann rol ok nemlidir.
çocukluk a depresyonlar ocuun kiilik ve sosyal geliimini dorudan etkileyeceinden tedavisi ok nemli olmaktadr.

7-PSKOTK DURUMLAR

ocuklardaki psikotik bozukluklarn balangc ok erken dnemde olabildii gibi gelişme dneminin her safhasnda grlebilir. Psikotik bozukluklarn grnm deiik ekillerde olabilir.
Belli bir fonksiyonellik kayb ya da ie ekilmenin ardndan grlebilecei gibi birden bire de balayabilir.
Klinik grnmnde çocuklarn normal gelişim ve yalarna uygun davranlarn dna kma sz konusudur. çocuklar grsel ve iitsel olarak grdkleri ve iittikleri baz eylerden bahsedebilirler, hi bahsetmedikleri halde baz eyler gryormu gibi davranabilirler. Veya ok deiik ekliyle garip davranlar , uygunsuz glme ve alamalar grlebilir. çocuklarn bu durumu normal çocukluun hayali oyun arkadalarndan ve dnce dnyasndan ayrt edilmelidir. Psikotik bozukluklarda gidiat genelde ilerleyici ve süreendir.
çocuklarda ilev kayb , ie ekilme, garip davranlar ile beraber bu durum anne babalar tarafından kolaylkla fark edilebilir. Balangc birden bire olabilecei gibi sinsi de olabilir. Tedavi de ila ve psikoterapi etkilidir. Ancak ayrc tan asndan çocukluk anda grlebilen diğer hastalklardan ayrt edilmelidir.

8-SOSYAL FOBNN GRNM

ocuklardaki sosyal fobinin grnmnde , genellikle belli bir yatan sonra ocuun sosyal ortamlarda gsterdii belirtiler ile tan kesinletirilir.
çocuk alk olduğu ortamlarn dndaki ortamlarda (okul , arkada evresi, misafir olduğu yer vb) ar derecede sklganlk ile beraber konumama , kayg belirtileri gsterebilir. Bu grnm kk dme , rezil olma korkusu ile beraber olabilir. Snfnda sz almak istemeyebilir veya sz aldnda ve sosyal ortamlarda ar endieli ve kaygl olabilir. Seici konuamazln deiik bir grnm de bu duruma elik edebilir. Kalabalk içinde rahat davranamama ve yatlar ile kolay sosyal iletiim kuramamada birlikte grlebilir. Bu durum ev ierisinde ok fazla yarglama ve eletiriye maruz kalan , ar inhibe çocuklarn durumu ile kartrlmamaldr. Aynı zamanda depresyon , travma sonras stres bozukluğu , ekingen kiilik durumu , psikotik bozukluğun ncesindeki ie ekilme dnemi ile bu durum kartrlmamaldr.
Sosyal fobi okul andaki çocuklarn ilevselliçini nemli lde bozabilir. ocuun normal psikososyal geliiminde ciddi skntlara yol aabilir. Tedavi tan kesinletirildikten sonra ve diğer psikiyatrik durumlar ile ayrc tans yapıldıktan sonra ocuun yana göre ayarlanabilir. la tedavisi ve psikoterapi ayn zamanda davran yaklamlarda bu konuda etkili olabilir. Anne babalara çocuklarının zgvenlerini artracak nlemler almalar tavsiye edilir.

9-ZGL FOBNN GRNM

zgl fobinin çocuklardaki grnm erikinlerden ok farkl deildir. ocuun herhangi bir eye kar fobik yaknmalar olabilir. Genelde fobik yaknmalar hayvanlara kar , kapal yerlere kar , suya , ykseklie , gk grltsne kar olabilir.
zgl fobinin belirtileri korkulan nesneye yaklaldnda veya maruz kalndnda gsterilen kayg belirtileridir. Bu yzden korkulan eyden genelde çocuklar uzak durmay tercih ederler Tedavi olarak genelde yaknmalarn iddetine göre psikoterapi ve davran tedaviler uygulanr .Belirtiler ok ar ise veya elik eden baka semptomlar var ise ila tedavisi de uygulanabilir.
zgl fobinin ok ar olduğu durumlarda çocuklarda psikososyal skntlar ortaya kabilir. Bu durum ocuun uyku , itah gibi durumlarna etki edebilir. ocuun ilevselliçinin azalmaya balamas durum olabilir.

10-TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUU

Genelde kiçinin bana gelen veya ahit olduğu hayat tehdit edici bir olaydan sonra gelien kayg belirtileri , olaya bal kanma davranlar ve korku reaksiyonlarn ierir. Bu herhangi bir lm olay , tabii afet , herhangi bir kaza ve buna benzer kiiyi ve hayat tehdit edici bir olaydan sonra yllar ierisinde geliebilir. çocuk byle bir durum karsnda tepkisiz ve aresiz kalm olabilir.
Genelde maruz kalnan olay ile ilgili kabuslar , yaanlan olayn yeri , yldnm ve onu hatrlatan eylerden ka ve onunla ilgili korkular , uyku bozukluklar , depresif dnceler , kayg belirtileri , o olayn aniden tekrar yaanyor gibi olmas , kiiyi dnce olarak da o olayla ilgili rahatsz eden dnceler eklinde yaknmalar olur.

ocuklar genelde oyunlarnda ve oyuncaklarnda o olay tekrar canlandrarak bir tr rahatlama salamaya alrlar. Yine çocuklarn resimlerinde , sorduklar sorularda o olayla ilgili ok ey olabilir. Genelde uyku bozukluklar ve gece kabuslar geliir. Anne babadan ayrlmak istememe veya onlarn bana kt bir ey gelecei endiesi olabilir.
Travma sonras stres bozukluğu olay yaandktan sonra yllar ierisinde geliebilir . Eer olayn yaanmasndan hemen sonra ikayetler başlar ve bir ay içinde ikayetler geer ise bu durumda akut stres bozukluğundan bahsederiz.
Tedavi olarak ocuun yana göre psikoterapi , oyun terapisi , ila tedavisi yaplabilir.
Travma sonras stres bozukluğu durumu çocuk için gerekten ok skntl ve belirgin ilev kaybna yol aan bir durumdur. çocukta bu durumda depresyon , okul baarszlklar , sosyal fobi , ie ekilme , arkadalardan uzak kalma , hayata ve gelecei yönelik mitsizlik grlebilir. Bu durumda olan her ocua aile - hekim - okul geni ierisinde belirgin bir psikososyal destek salanmaldr.

11-UYKU PROBLEMLER

ocuklardaki uyku problemleri yaa göre farkllklar gsterir. çocuklarn genelde uykuya dalma , uykuyu devam ettirme , yeterli uyku alma , uykunun kalitesi , asndan problemler yaanabilir.
Uyku bozukluklar genelde kiçinin psikososyal stres faktrlerine ve kayg durumlarna gsterdii bir reaksiyondur. özellikle çocuklarda bu kayg durumu ile ilgili uyku problemlerine sk bir şekilde rastlanr.
Gece Kabuslar: Gece kabuslar genelde uykunun ikinci yarsnda meydana gelir . çocuk etkisinde kald bir olay veya kayglarn ryasnda yaayabilir. Gece kabuslarnda çocuk genelde alayarak uyanr ve sakinletirildikten sonra tekrar uykuya dalabilir. Ertesi gn ise gece olan olay hatrlar, kabusu size anlatabilir.
Gece Terr (uyku terr) : Gece terrnde çocuk genelde gecenin ilk yarsnda veya ilk te birlik ksmnda , yar uyank bir halde dolama , alama , konuma olabilir . çocuk kendinde deildir.Sabah olup bitenleri hatrlamaz ve uyandrlmaya alldnda kolaylkla uyanmaz . be dakikadan sonra tekrar uykuya dalar. O srada herhangi bir şekilde kendini bir yere arparak veya yataktan derek yaralanma olabilir.
Uyurgezerlik : Uyurgezer çocuklar genelde gecenin ilk yarsnda kalkp gezerler , sabah olup biteni hatrlamazlar . Hatta evinden kp gidebilir veya pencereyi dahi aabilirler.Kendiliklerinden uyanabildikleri gibi hi uyanmadan tekrar uykuya dalabilirler. Yine gece terrnde olduğu gibi , o srada herhangi bir şekilde kendini bir yere arparak veya yataktan derek yaralanma olabilir.
özellikle gece terr ve uyurgezerlikte kap ve pencereler kapal olmal . ocuun kendini yaralamasna izin vermeyecek şekilde yatak ve oda dizayn edilmeli. Yaplan psikiyatrik muayene sonras uyku bozukluğunu ktletiren nedenler varsa onlar kontrol edilmeli ve ortadan kaldrlmaya allmaldr. Uyku bozukluğu iddetli boyutta ise ila kullanm uygun olabilir.
ocuun kayglarna yönelik psikoterapi yaplabilir.

12-DRT KONTROL PROBLEMLER

Drt kontrol bozukluklarının çocuklar ve genlerdeki grnm erikinden bir ksm farkllklar gsterir. Bu spektrumda ele alnacak drt kontrol bozukluklar ; fke patlamalar , kleptomani , piromani , patolojik kumar oynama , trikotillomani saylabilir. özellikle çocukluk dneminde grlenler aralkl patlayc bozukluk , piromani ve trikotillomani nemlidir.
fke patlamalar : çocuklarda baka psikiyatrik durumlarnda elik edebildii bu bozuklukta , çocuklar normalden daha sk olarak ufak tefek sebeplerle dahi olsa , olaylar karsnda byk tepki koyabilirler. Bu durum , aniden ve ok iddetli bir cevap eklinde olabilir. Bu durum engellenme eiçinin ok dt , irritabilite ve depresif duygu durumun elik ettii durumlar ile kartrlmamaldr. fke patlamalar bir ok psikiyatrik durumun kendi doasnda grlebilecei için elik eden psikiyatrik bir durum varsa , gzden geirilmelidir.
Piromani : Bu bozuklukta patolojik olarak yangn karma ve ate yakma vardr. Genelde ebeveynin olmad zamanlar olmak zere çocuk olur olmaz ate yakp yangn karmaktan kendini alamaz . Bu durum normal gelişim esnasnda grlen çocuklarn atee olan ilgisinden ok iddetli derecededir. çocuk herhangi bir neden olmadan ve sonucunu dnmeden bu trl bir ey yapabilir. Bu durumun davranm bozukluğundaki grnmnden ayrt etmek gerekir.
Trikotillomani : Bu durum patolojik olarak vcutta bulunan sa kirpik gibi yerlerden kl koparmak eklinde zetlenebilir. Bu durum bir ok psikiyatrik rahatszlkta grlmekle beraber yalnz baka semptom olmad zamanlar trikotillomaniden sz edebiliriz. Genelde bu trl sa ve kirpik koparma bir kayg iaretinin ve altta yatan agresyonun iaretisi olabilir. Bu durumun ayrc tans iyi yaplmaldr.
Kleptomani: Patolojik hrszlk diyebileceimiz bu durum davranm bozukluğunda grlebilir. Baka semptomlar olmadan sadece drt kontrol eksikliçinden kaynaklanan bir durum varsa kleptomaniden bahsedebiliriz. çocuklarda sadece kleptomani grlmesi nadir olmakla beraber daha ok diğer psikiyatrik rahatszlklar ile birlikte grlmesi sktr. Bu durumun grld çocuklarn ailelerinin maddi dzeyi ile kleptomani ilişkisi belirgin olarak gsterilememi olmakla beraber ,davranm bozukluğu ile birlikte grlme skl fazladr.

Patolojik Kumar Oynama: Bu durum genelde baka psikiyatrik rahatszlklarla beraber grlmekle beraber , sadece kumar oynamaktan kendini alamama eklinde ise bu tr bir drt
kontrol bozukluğundan bahsedebiliriz . Davranm bozukluğunun elik ettii ekliyle çocuklarda daha ok grlr.
Drt kontrol bozukluklarının tedavisi genelde igr kazandrmaya yönelik psikoterapi eklinde uygulanabilir . Bu durumun iddetine göre gerekirse ila tedavisi yaplmaldr. Elik eden psikiyatrik bir durumun tedavisi nemlidir. Aynı zamanda okul ile ibirlii nemlidir. Anne babalara yaplacak danışmanlık ile çocuklarn bu durumdan kurtulmalar kolaylamaktadr.

13-UYUM BOZUKLUKLARININ OCUKLARDAK DURUMU

Uyum bozukluklarının sebepleri ve semptomlar çocuklarda farkllklar arz eder. Uyum bozukluğu deiik özelliklerle birlikte gider. Depresyon ile giden uyum gl , kayg ile giden uyum gl en ok grlen ekilleridir. Genelde zorlanlan bir yaam olayndan sonra bir psikososyal stres faktrnden sonra grlebilir. iddeti depresyon yada yaygn kayg bozukluğu kadar olmamakla beraber kiçinin ilevselliçini ve ruh saln etkiler.
çocuklarda okula balama , yakn veya arkada kayb , tabii afetler , aile ii problemler , karde doumu , g , aile bireylerinden birini etkileyen herhangi bir olaydan sonra uyum gl geliebilir. Uyum gl gelien çocuklarda uyum glnn iddetine göre deiik belirtiler grlebilir. Uyku ,itah problemleri , dikkat ve konsantrasyonda bozulmalar ,tedirginlik , ar sinirlilik , ie kapanma , arkada ve sosyal ilişkilerde bozulmalar , anne babaya kar davrann deimesi , okul içinde uyumsuzluklarn artmas , kendi halinde olmaya alma , sknt ataklar , bana gelen nemli olay ile ilgili sorular , zgn bak ve buna benzer problemler oluabilir.
Uyum gl gelien çocuklarda nedene yönelik tedavi yaplmaldr. Psikoterapi ve durumun iddetine göre ila tedavisi uygulanabilir.

PSKOSOSYAL STRES ETKENLERNN GRNM

Psikososyal stres faktrleri çocuklar erikinlerden daha fazla etkiler. Genel grnm olarak çocuklarn bazlar bu stres faktrlerini da yanstmayabilir ama deiik belirtiler ile bu stres faktrlerinin etkisi belli olur. Genelde erikini etkileyen hemen hemen her ey çocuklar da etkiler, hatta erikinlerden daha fazla olarak çocuklarn etkilenecei ek baz stres faktrleri vardr.
ocuun psikososyal stres faktrlerine verdii cevap uyum bozukluklarna benzer. Genelde çocuklar bu stres etkenine maruz kalndktan hemen sonra veya bir süre sonra baz belirtiler gsterebilirler. Anne babalarn bu durumun farkna varmas ve çocukta olabilecek deiiklikleri gzlemlemesi gerekmektedir. Genelde aile içindeki etkilerin farkna varamayan erikinler çocuklarn durumlarn gz ard edebilirler .
Psikososyal stres faktrleri arasında yakn veya arkada lm , g , anne baba geimsizlii , aile ii stres faktrleri , ocua yönelik cinsel ve fiziksel istismar , tabii afetler , çocukta bulunan tbbi bir hastalk , aile yelerinden herhangi birinde hastalk , anne baba veya aile yelerinden birinde madde bamll , ekonomik sorunlar , anne veya babada psikiyatrik bir rahatszlk , babann iten karlmas , çocuktan ar ders beklentisi , okul içinde yaanabilecek eğitim ile ilgili sorunlar vb. durumlar saylabilir.
Psikososyal stres faktrlerinin etkisi ve ortaya kan semptomlarn iddetine göre psikoterapi ve gerekirse ila tedavisi yaplabilir. Bu stres etkenlerinin iddeti ve maruz kalnan sürenin uzunluu çocuktaki durumun iddetini belirler. ocuun normal psikososyal gelişimi esnasnda olabilecek bu stres etkenleri , bu gelişimi negatif ynde etkileyerek, çocukta baz stres belirtilerine ( altn slatma , altn kirletme , trnak yeme , parmak emme , kekeleme , tik balangc , uyku sorunlar , itah sorunlar vb) yol aabilir. Aynı zamanda Depresyon , uyum glkleri , kayg belirtileri , sosyal fobi , kayg bozukluklar gibi psikiyatrik problemlere yol aabilir.

OKUL LE LGL SORUNLAR
çocuklarn okul ile ilgili problemleri nem arz etmektedir. Okul ile ilgili sorunlar ciddi sonular dourabilir. Bu sonularn ele alnmasnda vakit kaybedilmemelidir. Belli bir yatan sonra çocuklarn psikososyal geliiminde okulun etkisi ok byktr. Okul da olan herhangi bir problem ocuun genel olarak ruh salna ve psikososyal geliimine direk etki eder.
çocuklarn zeka kapasiteleri , kiilik yaplar , ailenin sosyo ekonomik ve sosyokltrel durumu, okulun kalitatif ve kantitatif özellikleri, öğretmenlerin tutumu , okuldaki arkadalarının özellikleri vb etkenler ocuun okul ile ilgili konumunu belli eder. Ve bu etkenlerden herhangi biri ile ilgili sorun ocuun okul sorunu olarak karmza kar.
Okul sorunlarının zamannda tespiti ve tedavisi ocuun ilevsellik kaybn ve öğrenme performansndaki zarar en aza indirir. Belli bir zeka seviyesine ramen ders baarsndaki ilerleyen dme okul sorunlarının en temel gstergesidir. ocuun okula gitmek istememesi okul ile ilgili deiik bahaneler sylemesi ,bedensel yaknmalar ile aileye yaknmas , ders almak istememesi , son zamanlarda okul arkadalarndan uzaklamas , sabah okula gitmek için kalkmakta zorlanmas , okula gitmemek için sradan bahaneler sunmas ,okul ile ilgili baz sorunlarn olduunun gstergesidir.
Bu durum baz psikiyatrik rahatszlklardan da kaynaklanyor olabilir. Ayrntl psikiyatrik muayene ile bu tr bir ayrc tan yaplmaldr. Zaman geirmeden soruna mdahale edilmelidir. Aileden , okuldan veya ocuun kendinden kaynaklanan problem zlmeye allmaldr.
DAVRANI BOZUKLUKLARININ GRNM

Davranm bozukluğu genelde çocuklarda grlr. Bu durumun çocukluun ilk dnemlerinden balamak zere deiik belirtileri vardr. Bu belirtiler genelde aileleri erken dnemde psikiyatriste getirir. Davranm bozukluğu olan çocuklarda grlen balca belirtiler unlardr ; insanlara zarar verme , hayvanlara zarar verme , hrszlk , yalan syleme , bakalarn tehdit etme , bakalarna kar kabadaylk etme , ou zaman kavga balatma , birisini cinsel etkinlikte bulunmas için zorlama , isteyerek yangn karma , isteyerek bakalarının mlkne zarar verme , ailenin yasaklarna kar gelme , toplum kurallarna kar gelme ve buna benzer belirtiler grlr.
Davranm bozukluğunun iddeti hafif , orta , ar olabilir . Davranm bozukluğu olan çocuklarda normalden daha fazla bir şekilde bu belirtiler srarl bir biçimde grlr. Davranm bozukluğunda bozuk arkada evresi , anne baba ilgisizlii , okul -aile iletiim problemleri ,anne baba madde kullanm , paralanm aileler , depresyonun birlikte olmas , aile ii anlamazlklar , ailede madde bamll , çocuklar için uygun olmayan medyann yaynlar , dk sosyoekonomik durum , anne veya babadan birinde sabka durumu , ocuun herhangi bir sutan sabka alm olmas , anne babann herhangi birinde psikiyatrik hastalklar , dikkat eksiklii ve hiperaktivite durumu gibi durumlarn elik etmesi mevcut tabloyu daha da artrr.
Davranm bozukluğu olan çocuklarn tedavisinde psikoterapi ve ila genelde birlikte kullanlr.Dier elik eden psikiyatrik durumlar varsa , onlarda tedavi planna alnmaldr. Erken mdahale çocuklarn bu belirtilerinin kendisi , ailesi ve toplum için ok ciddi sonular dourmadan nlenebilmesi için nemlidir.