ORTOPEDİK ENGELLİ VE SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN ÇOCUKLAR

            Çeşitli nedenlerle bir organını veya fonksiyonunu kaybetmiş ve bütün düzeltmelere rağmen, iskelet, eklem, sinir sistemi ve kaslarından eğitim öğretim hizmetlerinden yararlanamayacak ölçüde sakatlanmış olanlara ortopedik özürlüler denir. Milli Eğitim Bakanlığı  Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinde ortopedik yetersizlik iskelet, kas ve eklemlerindeki hastalık, bozukluk ve yetersizlikten dolayı bireyin eğitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumu olarak ifade edilmektedir. Yine bu yönetmelikte süreğen hastalığı olanlar gelişim dönemi içerisinde bireyin sürekli bakım ve tedavi gerektiren hastalığı nedeniyle eğitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumu olarak ifade edilmektedir. 
Amerikan Özürlü Bireylerin Eğitimi Yasası’nda ortopedik yetersizlik, “Çocuğun eğitimsel performansını etkileyen konjentinal (doğuştan) anomaliler, hastalıklar ve diğer faktörlerin neden olduğu yetersizliktir” şeklinde tanımlanmıştır. Aynı yasada süreğen yetersizliği olan çocuklar için “çocuğun eğitim performansını etkileyen çeşitli akut yada kronik hastalıklar nedeni ile sınırlı güce, yaşam süresine ya da harekete sahip olan bireylerdir” tanımı verilmiştir.

Çocuğun eğitsel performansını etkileyen yüzlerce ortopedik ve sağlık yetersizliği ile ilgili durum vardır. Bunlar genel olarak sinir sistemi ile ilgili yetersizlikler, kas-iskelet sistemi ile ilgili yetersizlikler ve sağlık yetersizlikleri olmak üzere üç başlık altında toplanmaktadır.
• Nörolojik sistemle ilgili yetersizlikler ( beyin felci, spina bfida, çocuk felci, çoklu skleroz, omurilik zedelenmesi, travmatik beyin yaralanmaları, ret sendromu )
• Kas-iskelet sistemi ile ilgili yetersizlikler ( kas hastalığı, kol bacak eksikliği, kalça çıkığı, doğuştan şekil bozukluğu, romatoid artrit, ateşli romatizma)
• Sağlık bozuklukları ( epilepsi, astım, şeker hastalığı, kistik fibroriz, orak hücre anemisi, hemofili, kanser, AIDS)

ORTOPEDİK YETERSİZLİK VE SÜREĞEN HASTALIĞIN NEDENLERİ

Ortopedik ya da sağlık yetersizliklerinin nedenleri doğum öncesi nedenler, doğum sırası nedenler ve doğum sonrası nedenler olmak üzere üç dönemde incelenmektedir.

Doğum Öncesi Nedenler; Doğum öncesi nedenlerden kalıtım, hamilelik sırasında röntgen ışınlarına maruz kalma, anne-baba arasındaki kan uyuşmazlığı olması, annenin yaptığı doğum sayısının fazla olması, hamilelikte geçirilen hastalıklar, hamilelikte kötü ve yetersiz beslenme, hormonal bozukluklar, travmalar, hamilelikte kullanılan ilaçlar, annenin alkol ve madde bağımlılığı, hamilelikte yaşanan duygusal travmalar, annede şeker hastalığı gibi sistemik bir hastalığın olması gibi nedenleri içermektedir.

Doğum Sırasındaki Nedenler; Zor doğuma bağlı olarak gelişen doğum travmaları, annenin leğen kemiğinin dar olması, doğum sırasında bebeğin yan yada ters gelmesi, erken yada geç doğum, çoğul gebelik, kordon dolanması, bebeğin düşürülmesi gibi nedenler çocukta bir takım yetersizliklere neden olmaktadır.

Doğum Sonrası Nedenler; Çocuğun herhangi bir kazaya maruz kalması, ateşli bir hastalık geçirmesi, bulaşıcı bir takım hastalıklar, geçirmiş olduğu bir takım travmalar ( duygusal ve fiziksel) bireyde yetersizliklere neden olmaktadır.

ORTOPEDİK YETERSİZLİK  VE SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN BİREYLERİN ÖZELLİKLERİ

& Çocukların gelişimlerini ve dolayısıyla özelliklerini etkileyen pek çok faktör söz konusudur. Çocukta  ortopedik yada sağlık  yetersizliği olması durumunda çocuğun gelişimini etkileyen faktörlerin sayısı ve niteliği artmakta ve değişmektedir. Yetersizliğin neden olduğu durumların yanı sıra ailenin eğitim düzeyi, sosyo-ekonomik durumu, kardeş sayısı, bulundukları çevre gibi etkenler çocuğun gelişiminde büyük rol oynamaktadır.
& Ortopedik ve süreğen hastalığı olan çocukların kendilerine özgü fiziksel, dil, konuşma, zihinsel sosyal ve duygusal özellikleri bulunmamaktadır.
& Bedensel yetersiz olan çocukların tümünde ortak olan özellik bedensel hareketlerinin normal olarak işlevde bulunmalarının engellenmiş olmasıdır.
& Bu çocuklarda denge bozuklukları görülür.
& Bedensel yetersizliği olan çocukların pek çoğunun zorunlu olarak doktora gitmesi veya çok hastalanması nedeniyle evde yatması okuldan ve derslerden geri kalmasına neden olmaktadır. Normal zeka düzeyinde olsa dahi bu durumlarından dolayı okul başarıları düşüktür.
& Yürüme, koşma, tırmanma gibi hareketlerden kaçınırlar.
& Kendilerine güvenleri azdır.
& Motor  koordinasyonları zayıftır.
& Bedensel yetersizliği olanların zaman zaman uyum problemleri olduğu bir gerçektir.  Ancak bu problemleri bedensel yetersizlikten kaynaklanmaktan çok bedensel yetersizliği olanların toplum tarafından nasıl algılandığı, toplumun onlara yönelik tutum ve davranışlarından kaynaklanmaktadır.
& Yazı yazmada zorlanırlar.
& Ortopedik yetersizliği olan çocukların toplumda yaygınlık oranı  kesin olarak bilinmemekle birlikte  toplumda yaygınlığı % 0,5 ile %2 arasında değişmektedir.

ORTOPEDİK YETERSİZLİK  VE SÜREĞEN HASTALIĞI OLAN OLAN ÇOCUKLARIN KAYNAŞTIRMA YOLUYLA EĞİTİMİ VE SINIF ÖĞRETMENİNE ÖNERİLER

&Ortopedik ya da sağlık yetersizliği olan öğrenciler normal bir sınıfa girdiği zaman, öğretmenin ilk görevlerinden birisi özel gereksinimli çocukların yetersizlikleri konusunda bilgi edinmektir.

&Diğer öğrenciler de özel gereksinimli öğrencilerin problemleri konusunda bilgilendirilmeli ve mümkün olduğunca bağımsız olarak işlev görmeleri için bu öğrencilere yardım edebilme yolları konusunda bilgi verilmelidir.

&Akademik öğretimde özel gereksinimleri olan öğrenciler için, öğretmenin öğrenme güçlüğü olan ve hafif derecede zihinsel engelli öğrenciler için önerilen yöntemlere başvurması gerekmektedir.

&Ortopedik ya da sağlık yetersizliği olan öğrencilerin eğitim ile ilgili özel gereksinimleri çok çeşitlidir. Bazıları okulda özel yardıma gereksinim duymamakta, bazıları için küçük değişiklikler yapılması yeterli olmakta, bazı çocukların ise özel eğitim hizmetlerinden yararlanması gerekmektedir.

&Ortopedik yetersizliği olan öğrenciler sıklıkla hareket ile ilgili olarak yardıma gereksinim duymaktadırlar. Gereksinim duyulan, fiziksel çevrenin uygun hale getirilmesidir. Bazı öğrenciler tıbbı müdahale nedeniyle uzun süreli devamsızlık, ilaç tedavisi ve durumlarının bir sonucu olarak yorgunluk, öğrenme güçlüğü, davranış problemleri ya da hafif derecede  gerilik nedeniyle akademik becerileri öğrenmede zorluk yaşamaktadır. Sosyal beceri gelişimi, diğerleri ile etkileşim olanaklarının sınırlanması sonucu sıklıkla engellenmektedir.
& Diğer bir olası gereksinim ise sosyal kabuldür. Öğretmenler ve akranlar, görünür bir yetersizliği ya da epilepsi nöbetleri  gibi korkutucu durumlar yaşayabilen bir öğrenci ile etkileşim kurma konusunda çekingen davranabilmektedir.
 
&Bedensel akademik, duygusal ve zihinsel kapasiteleri dikkate alınarak yetersizliği olan çocuklarda, bu yetersizliğin yol açtığı sınırlılıklara bakılacak olursa  sınırlılıklarının daha çok devinimlerle ilgili olması nedeniyle bu çocuklar normal ve özel eğitim okullarına devam edebilirler. Bu çocukların devam edeceği okulların  donanımlarında bir takım uyarlamalar gerekli olabilir. Bedensel yetersizliği azaltabilmek için normal okul binasının donatımında değişiklik yapmak gerekir.

&Bedensel yetersizliği olan öğrenci normal okul ve sınıfa devam ederek sınırlılıklarını kabul etmeyi, onları azaltmanın yollarını, erken yaşlardan itibaren yaşam sorunlarını çözmeyi ve yetersizliği olmayanlarla yarışmayı öğrenir.

&Bedensel engelli öğrenciye yardımla yapabildiği becerilerde destekleyip yardımcı olun ki bir süre sonra yardımsız olarak yapmayı başarabilsin. Yapabildiklerini de görmezden gelmeyin küçümsemeyin. Bazı şeyleri yapabildiğini görmek ona güven ve cesaret verecektir.

&Kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrencilerin fiziksel ve sağlık gereksinimlerini karşılamak için sınıfta bazı rutinlerde ve işlemlerde  değişiklik ya da yeniden düzenlemeler gerekebilmektedir. Bu öğrenciler sadece yetersizlikleri olduğu için sınıf etkinliklerinden doğal olarak izinli olmamalıdırlar. Bununla birlikte katılımı engelleyen tıbbi sınırlılıkları varsa ya da engeller bu konuda onları zorluyorsa, o zaman sınıf standartları değiştirilmelidir.

&Bedensel yetersizliği olan çocuklar için tekerlekli sandalyeyle ya da koltuk değnekleriyle yürüyebilecekleri kısa rampaların bulunması gerekmektedir. Bina ve sınıf kapılarının tekerlekli sandalyenin geçebileceği genişlikte olması, kapılarda eşiklerin olmaması, kapıların ileri doğru açılması, kapı ve pencere kollarının, muslukların, elektrik prizlerinin, lamba düğmelerinin uygun yükseklikte olması gibi düzenlemeler engelli bireyin yaşamını kolaylaştırmakta ve diğerlerine olan bağımsızlıklarını azaltmaktadır.

&Tahtada ve tuvaletlerde elleriyle tutunabilecekleri yerlerin bulunması gerekir.

&Tekerlekli sandalyeyi yerleştirebilmek için sıraların kaldırılması ya da aralanması gerekir.

&Bu öğrencilerin bulundukları sınıfın mümkünse giriş katında ve sınıf içindeki yerlerinin de kapıya yakın, kolayca girip çıkabilecekleri bir yerde olması gerekir.

&Ellerini kullanmakta zorlanan öğrencilere derslerde ve sınavlarda daha fazla zaman tanınması, ellerini hiç kullanamayanlarınsa sınavları öğrencinin uygun bir görevliye cevapları söyleyerek yazdırması şeklinde olabilir.  

&Öğrencilerin dinlenme, tuvalete gitme, ilaç alma ya da özel bir diyet gibi gereksinimleri varsa, gün içinde derslere ara vermelerine izin verilmesi gerekebilmektedir. Acil durumlar içinse sınıf yöntemleri olmalıdır. Örneğin; yangın tatbikatında hareket problemi olan öğrencilerin çabuk şekilde sınıf dışına çıkarılmasına yardım etme sorumluluğunu alacak birisi belirlenmelidir.

&Öğretmenin ortopedik ya da sağlık yetersizliği olan bir öğrencisinin sınıfa tam katılımını sağlaması için sıklıkla çevreyi düzenlemesi, kullanılacak bazı aletlerin yerini değiştirmesi ve uyarlamalar yapması, çocuğa verilen ödev görevleri değiştirmesi ve gerekli durumlarda çocuğa yardım etmesi gerekli olmaktadır. Çocukta motor açıdan sınırlılıklar olduğu için katılması gereken etkinliklerin onun yeteneklerin göre uyarlanması gerekmektedir.
&Fiziksel ve sağlık gereksinimlerinin karşılanması ve sınıftaki fiziksel çevrenin değiştirilmesine ek olarak eğitimsel etkinliklerin ve yöntemlerin de uyarlanması gerekli olabilmektedir. Örneğin; öğrencinin kağıdı, kağıdın üstüne ya da altına yapıştırılan gizli bant ile sıraya tutturulabilmektedir. Kalemin ucuna bir ip bağlanarak, diğer ucu da sıraya bir raptiye ya da bantla yapıştırılarak, kalem düştüğünde öğrencinin kolaylıkla alabilmesi sağlanabilmektedir. Öğrencinin soruları sözel olarak yanıtlamasına izin verilebilmekte ya da daha sonra değerlendirilmek üzere kaydetmesi istenebilmektedir.
&Ellerinde kas zayıflığı olan çocuklar soruların yanıtını yazmak için diğer çocuklardan daha fazla enerji ve süreye ihtiyaç duyarlar. Bu öğrenciler için öğretmenin ders notlarının bir kopyasını bulundurması uygun olmaktadır. Yine sınıf arkadaşları not tutarken sayfanın altına karbon kağıdı kayarak özel gereksinimli arkadaşları için notların kopyasını çıkarabilmektedirler.
&Öğrencide yetersizliği nedeniyle konuşma ve yazma güçlüğü varsa, diğer yanıtlama yöntemleri kullanılabilir. Örneğin; bir öğrenci eliyle değil de daktilo ya da bilgisayar  ile yazı yazabilir, teybe kaydedebilir ya da bir akranına dikte ettirebilir.
&Süreğen hastalığı olan öğrenciler hastalıklarının alevlenme dönemlerinde ya da tıbbi tedavi programları nedeniyle uzun süreli olarak okula devamsızlık yapmaktadırlar. Okul devamsızlık nedeniyle dersleri kaçıran çocukları okula dönüş süreçlerinin başarılı olabilmesi için  1-2 hafta öncesinden itibaren ailenin, sınıf arkadaşlarının ve okul personelinin hazırlanması gerekmektedir. Çocuklara arkadaşlarının hastalığı o anki durumu, görünümündeki değişiklikler, gelecekte beklenenler ve varsa gelişen gerilikler konusunda bilgi verilmeli ve sınıfta bulunan öğrenciler soru sormaları konusunda cesaretlendirilmelidirler.
&Sınıf, ortopedik ya da sağlık yetersizliklerinin neden olduğu engellerin tartışılması, anlaşılmasının sağlanması ve engelli çocuğun kabulü için yararlı bir ortam olabilmektedir. Sınıfta rol yapma teknikleri kullanılarak, diğer çocukların tekerlekli sandalye, cihaz ya da koltuk değneği kullanmaları ve ortopedik yetersizliği olan arkadaşlarının karşılaştıkları engellerin farkına varılmaları sağlanabilmektedir.