|
eitli nedenlerle bir organn veya fonksiyonunu kaybetmi ve btn dzeltmelere ramen, iskelet, eklem, sinir sistemi ve kaslarndan eğitim Öğretim hizmetlerinden yararlanamayacak lde sakatlanm olanlara ortopedik özürlüler denir. Milli Eğitim Bakanl Özel Eğitim Hizmetleri Ynetmeliçinde ortopedik yetersizlik iskelet, kas ve eklemlerindeki hastalk, bozukluk ve yetersizlikten dolay bireyin eğitim performansnn ve sosyal uyumunun olumsuz ynde etkilenmesi durumu olarak ifade edilmektedir. Yine bu ynetmelikte süreen hastal olanlar gelişim dnemi ierisinde bireyin sürekli bakm ve tedavi gerektiren hastal nedeniyle eğitim performansnn ve sosyal uyumunun olumsuz ynde etkilenmesi durumu olarak ifade edilmektedir.
Amerikan özürlü Bireylerin Eğitimi Yasas'nda ortopedik yetersizlik, "ocuun eğitimsel performansn etkileyen konjentinal (doutan) anomaliler, hastalklar ve diğer faktrlerin neden olduğu yetersizliktir" eklinde tanmlanmtr. Aynı yasada süreen yetersizliği olan çocuklar için "ocuun eğitim performansn etkileyen eitli akut yada kronik hastalklar nedeni ile snrl gce, yaam süresine ya da harekete sahip olan bireylerdir" tanm verilmitir.
ocuun eğitsel performansn etkileyen yzlerce ortopedik ve salk yetersizliği ile ilgili durum vardr. Bunlar genel olarak sinir sistemi ile ilgili yetersizlikler, kas-iskelet sistemi ile ilgili yetersizlikler ve salk yetersizlikleri olmak zere balk altnda toplanmaktadr.
. Nrolojik sistemle ilgili yetersizlikler ( beyin felci, spina bfida, çocuk felci, oklu skleroz, omurilik zedelenmesi, travmatik beyin yaralanmalar, ret sendromu )
. Kas-iskelet sistemi ile ilgili yetersizlikler ( kas hastal, kol bacak eksiklii, kala k, doutan ekil bozukluğu, romatoid artrit, ateli romatizma)
. Salk bozukluklar ( epilepsi, astm, eker hastal, kistik fibroriz, orak hcre anemisi, hemofili, kanser, AIDS)
Ortopedik ya da salk yetersizliklerinin nedenleri doum ncesi nedenler, doum sras nedenler ve doum sonras nedenler olmak zere dnemde incelenmektedir.
Doum ncesi Nedenler; Doum ncesi nedenlerden kaltm, hamilelik srasnda rntgen nlarna maruz kalma, anne-baba arasındaki kan uyumazl olmas, annenin yapt doum saysnn fazla olmas, hamilelikte geirilen hastalklar, hamilelikte kt ve yetersiz beslenme, hormonal bozukluklar, travmalar, hamilelikte kullanlan ilalar, annenin alkol ve madde bamll, hamilelikte yaşanan duygusal travmalar, annede eker hastal gibi sistemik bir hastaln olmas gibi nedenleri iermektedir.
Doum Srasndaki Nedenler;Zor douma bal olarak gelien doum travmalar, annenin leen kemiçinin dar olmas, doum srasnda bebein yan yada ters gelmesi, erken yada ge doum, oul gebelik, kordon dolanmas, bebein drlmesi gibi nedenler çocukta bir takm yetersizliklere neden olmaktadr.
Doum Sonras Nedenler; ocuun herhangi bir kazaya maruz kalmas, ateli bir hastalk geirmesi, bulac bir takm hastalklar, geirmi olduğu bir takm travmalar ( duygusal ve fiziksel) bireyde yetersizliklere neden olmaktadr.
& çocuklarn geliimlerini ve dolaysyla özelliklerini etkileyen pek ok faktr sz konusudur. çocukta ortopedik yada salk yetersizliği olmas durumunda ocuun geliimini etkileyen faktrlerin says ve nitelii artmakta ve deimektedir. Yetersizliçin neden olduğu durumlarn yan sra ailenin eğitim dzeyi, sosyo-ekonomik durumu, karde says, bulunduklar evre gibi etkenler ocuun geliiminde byk rol oynamaktadr.
& Ortopedik ve süreen hastal olan çocuklarn kendilerine zg fiziksel, dil, konuma, zihinsel sosyal ve duygusal özellikleri bulunmamaktadr.
& Bedensel yetersiz olan çocuklarn tmnde ortak olan özellik bedensel hareketlerinin normal olarak ilevde bulunmalarının engellenmi olmasdr.
& Bu çocuklarda denge bozukluklar grlr.
& Bedensel yetersizliği olan çocuklarn pek ounun zorunlu olarak doktora gitmesi veya ok hastalanmas nedeniyle evde yatmas okuldan ve derslerden geri kalmasna neden olmaktadr. Normal zeka dzeyinde olsa dahi bu durumlarndan dolay okul baarlar dktr.
& Yrme, koma, trmanma gibi hareketlerden kanrlar.
& Kendilerine gvenleri azdr.
& Motor koordinasyonlar zayftr.
& Bedensel yetersizliği olanlarn zaman zaman uyum problemleri olduğu bir gerektir. Ancak bu problemleri bedensel yetersizlikten kaynaklanmaktan ok bedensel yetersizliği olanlarn toplum tarafından nasl algland, toplumun onlara yönelik tutum ve davranlarndan kaynaklanmaktadr.
& Yaz yazmada zorlanrlar.
&Ortopedik yetersizliği olan çocuklarn toplumda yaygünlük oran kesin olarak bilinmemekle birlikte toplumda yaygnl % 0,5 ile %2 arasında deimektedir.
&Ortopedik ya da salk yetersizliği olan Öğrenciler normal bir snfa girdii zaman, öğretmenin ilk görevlerinden birisi zel gereksinimli çocuklarn yetersizlikleri konusunda bilgi edinmektir.
&Dier Öğrenciler de zel gereksinimli Öğrencilerin problemleri konusunda bilgilendirilmeli ve mmkn olduunca bamsz olarak ilev grmeleri için bu Öğrencilere yardm edebilme yollar konusunda bilgi verilmelidir.
&Akademik retimde zel gereksinimleri olan Öğrenciler için, öğretmenin öğrenme güçlüğü olan ve hafif derecede zihinsel engelli Öğrenciler için nerilen yntemlere bavurmas gerekmektedir.
&Ortopedik ya da salk yetersizliği olan Öğrencilerin eğitim ile ilgili zel gereksinimleri ok eitlidir. Bazlar okulda zel yardma gereksinim duymamakta, bazlar için kk deiiklikler yaplmas yeterli olmakta, baz çocuklarn ise özel eğitim hizmetlerinden yararlanmas gerekmektedir.
&Ortopedik yetersizliği olan Öğrenciler sklkla hareket ile ilgili olarak yardma gereksinim duymaktadrlar. Gereksinim duyulan, fiziksel evrenin uygun hale getirilmesidir. Baz Öğrenciler tbb mdahale nedeniyle uzun süreli devamszlk, ila tedavisi ve durumlarının bir sonucu olarak yorgunluk, renme gl, davran problemleri ya da hafif derecede gerilik nedeniyle akademik becerileri öğrenmede zorluk yaamaktadr. Sosyal beceri gelişimi , dierleri ile etkileim olanaklarının snrlanmas sonucu sklkla engellenmektedir.
&Dier bir olas gereksinim ise sosyal kabuldr. öğretmenler ve akranlar, grnr bir yetersizliği ya da epilepsi nbetleri gibi korkutucu durumlar yaayabilen bir Öğrenci ile etkileim kurma konusunda ekingen davranabilmektedir.
&Bedensel akademik, duygusal ve zihinsel kapasiteleri dikkate alnarak yetersizliği olan çocuklarda, bu yetersizliçin yol at snrllklara baklacak olursa snrllklarının daha ok devinimlerle ilgili olmas nedeniyle bu çocuklar normal ve özel eğitim okullarna devam edebilirler. Bu çocuklarn devam edecei okullarn donanmlarnda bir takm uyarlamalar gerekli olabilir. Bedensel yetersizliği azaltabilmek için normal okul binasnn donatmnda deiiklik yapmak gerekir.
&Bedensel yetersizliği olan Öğrenci normal okul ve snfa devam ederek snrllklarn kabul etmeyi, onlar azaltmann yollarn, erken yalardan itibaren yaam sorunlarn zmeyi ve yetersizliği olmayanlarla yarmay renir.
&Bedensel engelli Öğrenciye yardmla yapabildii becerilerde destekleyip yardmc olun ki bir süre sonra yardmsz olarak yapmay baarabilsin. Yapabildiklerini de grmezden gelmeyin kmsemeyin. Baz eyleri yapabildiçini grmek ona gven ve cesaret verecektir.
&Kaynatrlm zel gereksinimli Öğrencilerin fiziksel ve salk gereksinimlerini karlamak için snfta baz rutinlerde ve ilemlerde deiiklik ya da yeniden dzenlemeler gerekebilmektedir. Bu Öğrenciler sadece yetersizlikleri olduğu için sınıf etkinliklerinden doal olarak izinli olmamaldrlar. Bununla birlikte katlm engelleyen tbbi snrllklar varsa ya da engeller bu konuda onlar zorluyorsa, o zaman sınıf standartlar deitirilmelidir.
&Bedensel yetersizliği olan çocuklar için tekerlekli sandalyeyle ya da koltuk denekleriyle yryebilecekleri ksa rampalarn bulunmas gerekmektedir. Bina ve sınıf kaplarının tekerlekli sandalyenin geebilecei genilikte olmas, kaplarda eiklerin olmamas, kaplarn ileri doru almas, kap ve pencere kollarının, musluklarn, elektrik prizlerinin, lamba dmelerinin uygun ykseklikte olmas gibi dzenlemeler engelli bireyin yaamn kolaylatrmakta ve dierlerine olan bamszlklarn azaltmaktadr.
&Tahtada ve tuvaletlerde elleriyle tutunabilecekleri yerlerin bulunmas gerekir.
&Tekerlekli sandalyeyi yerletirebilmek için sralarn kaldrlmas ya da aralanmas gerekir.
&Bu Öğrencilerin bulunduklar snfn mmknse giri katnda ve sınıf içindeki yerlerinin de kapya yakn, kolayca girip kabilecekleri bir yerde olmas gerekir.
&Ellerini kullanmakta zorlanan Öğrencilere derslerde ve snavlarda daha fazla zaman tannmas, ellerini hi kullanamayanlarnsa snavlar Öğrencinin uygun bir görevliye cevaplar syleyerek yazdrmas eklinde olabilir.
&Öğrencilerin dinlenme, tuvalete gitme, ila alma ya da zel bir diyet gibi gereksinimleri varsa, gn içinde derslere ara vermelerine izin verilmesi gerekebilmektedir. Acil durumlar içinse sınıf yöntemleri olmaldr. rnein; yangn tatbikatnda hareket problemi olan Öğrencilerin abuk şekilde sınıf dna karlmasna yardm etme sorumluluunu alacak birisi belirlenmelidir.
&retmenin ortopedik ya da salk yetersizliği olan bir Öğrencisinin snfa tam katlmn salamas için sklkla evreyi dzenlemesi, kullanılacak baz aletlerin yerini deitirmesi ve uyarlamalar yapmas, ocua verilen dev görevleri deitirmesi ve gerekli durumlarda ocua yardm etmesi gerekli olmaktadr. çocukta motor adan snrllklar olduğu için katlmas gereken etkinliklerin onun yeteneklerin göre uyarlanmas gerekmektedir.
&Fiziksel ve salk gereksinimlerinin karlanmas ve snftaki fiziksel evrenin deitirilmesine ek olarak eğitimsel etkinliklerin ve yöntemlerin de uyarlanmas gerekli olabilmektedir. rnein; Öğrencinin kad, kadn stne ya da altna yaptrlan gizli bant ile sraya tutturulabilmektedir. Kalemin ucuna bir ip balanarak, diğer ucu da sraya bir raptiye ya da bantla yaptrlarak, kalem dtnde Öğrencinin kolaylkla alabilmesi salanabilmektedir. Öğrencinin sorular szel olarak yantlamasna izin verilebilmekte ya da daha sonra deerlendirilmek zere kaydetmesi istenebilmektedir.
&Ellerinde kas zayfl olan çocuklar sorularn yantn yazmak için diğer çocuklardan daha fazla enerji ve süreye ihtiyaç duyarlar. Bu Öğrenciler için öğretmenin ders notlarının bir kopyasn bulundurmas uygun olmaktadr. Yine sınıf arkadalar not tutarken sayfann altna karbon kad kayarak zel gereksinimli arkadalar için notlarn kopyasn karabilmektedirler.
&Öğrencide yetersizliği nedeniyle konuma ve yazma gl varsa, diğer yantlama yöntemleri kullanlabilir. rnein; bir Öğrenci eliyle deil de daktilo ya da bilgisayar ile yaz yazabilir, teybe kaydedebilir ya da bir akranna dikte ettirebilir.
&Sreen hastal olan Öğrenciler hastalklarının alevlenme dnemlerinde ya da tbbi tedavi programlar nedeniyle uzun süreli olarak okula devamszlk yapmaktadrlar. Okul devamszlk nedeniyle dersleri karan çocuklar okula dn sürelerinin baarl olabilmesi için 1-2 hafta ncesinden itibaren ailenin, sınıf arkadalarının ve okul personelinin hazırlanmas gerekmektedir. çocuklara arkadalarının hastal o anki durumu, grnmndeki deiiklikler, gelecekte beklenenler ve varsa gelien gerilikler konusunda bilgi verilmeli ve snfta bulunan Öğrenciler soru sormalar konusunda cesaretlendirilmelidirler.
&Snf, ortopedik ya da salk yetersizliklerinin neden olduğu engellerin tartlmas, anlalmasnn salanmas ve engelli ocuun kabul için yararl bir ortam olabilmektedir. Snfta rol yapma teknikleri kullanlarak, diğer çocuklarn tekerlekli sandalye, cihaz ya da koltuk denei kullanmalar ve ortopedik yetersizliği olan arkadalarının karlatklar engellerin farkna varlmalar salanabilmektedir. |
