Okula isteksizlik ve okul fobisi (korkusu) çocuklar ve yerine göre genler için ciddi bir sorun olabilmektedir. Aslnda okula isteksizlik yani okulu gitmek istememek, okumay sevmemek sadece yurdumuzda deil pek ok yerde ve toplumda insanlarn yabanc olmad bir konudur. Bu sebeple eğitimini terk etmi nice insanlar vardr. Zorlana zorlana okula gitmi g bela diyebileceimiz bir şekilde mezun olmu kimseler de olacaktr. Demek ki okula isteksizlik yle bilinmeyen bir mesele deildir. İnsan istese de istemese de baz ileri yapmak durumundadr. Okula gitmekte bu şekilde yorumlanyor olabilir.
çocuklarda grlen okula isteksizliçin erken kefedilmesi de temin edilmeye allacaktr. Bylece okul fobisi olmadan onlarn yardmlarna koulmas salanacaktr. Okul fobisinin en yaygn olduğu 5-8 yalarnda brakt olumsuz iz, ikinci youn rastlanan ya grubu olan 11-14 yalarna oranla daha azdr. Okuldan uzak kalmann getirecei sorunlar nedeniyle okul fobisi olan çocuklarn elden geldiçince biran nce okula dnmeleri amalanr. Uzmanlarn ou ocuun okula dnmesinden nce sorunun nedenlerini anlamsna yardmc olmak ve endielerini azaltmak amacıyla bir süre için psikoterapi yaplmasn nermektedirler. 6-12 ay gibi bir tedavi sürecinden sonra çocuklarn okula dnmelerinin baarl sonular verdii grlmtr. Kronik okul fobisinde ocuun okula dnmesinde psikoterapi olumlu sonu verir. Byle bir tedavi yntemine girimeden ocuun okula dnmesi onun okulda giderek daha ok mutsuz olmasna ve gerek sosyal gerekse akademik baars asndan arkadalar arasındaki statsn kaybetmesine neden olur. Bu konuyu yaanm bir rnekle pekitirelim:
Bay E.D. ya 12, ortaokul 1. Snfa devam etmek için hazırlk okumaktadr. zel bir kolejin Öğrencisidir. Okula balayal 2 ay olmutur. özellikle son bir aydr kendisinde u ikayetler grlmektedir: 1. Okula gittiçinde mide bulanmas, ba ars, karn ars ve kusma ikayetleri. 2. Okula, okul arkadalarna kar ilgisizlik 3.Ders almama 4. Okula gitmek istememek.
Bay E.D. ilkokulu byk bir baaryla bitirmi kolej hazırlklarna ilkokul 4. Snftan itibaren ailesi tarafından balatlm olup çocuk baaryla bu kurslara devam etmitir. Hibir sorun olmamtr. Kolej snav iki aamal olmaktadr. çocuk Kolej snavlarının 1. Aamasn ok yksek puanla tutturmu 150.000 Öğrenci ierisinde 116. olmutur. Yani 1000 kiide 1 alkan durumunda baarsn tescil etmitir. Buraya kadar her ey yolundadr. Fakat bu kolej giri snavnn birinci aamasndan sonra çocuk 2. Snav için almamaya balamtr. Ailesi birka gn dinlensin diye hibir ey sylememitir. Snav yaklatnda annesi ocuun zerine fazla gitmeye balam, buna dayanamayan çocuk: "Sevgili anneciim ben artk okumayacam bende her i bitti, okula gitmeyeceim, ikinci snava girmeyeceim okulu brakyorum. Bunun için bana hadi ders al vs. demeyin. Kararm kesindir." Ailesi haliyle bu szleri ciddiye almamtr. 1. Snfta ok yoruldu da byle yapyor diye dnmtr veya 1. Snavda baar elde ettii için maryor sanmlardr. Lakin 2. Snav gn iyice yaklam hala çocukta hibir kprdanışma yoktur; ve çocuk yukardaki szlerini aynen tekrar etmitir. çocuk zorla snav yerine gtrlm ve çocuk istemedii halde zorla snava sokulmutur. Sonu fevkalade enteresandr. çocuk bu snavdan kocaman bir sfr almtr. Buna ramen ailesi zorla okula gndermi servis arabas dzenli gelip gitmeye balam. Grnen hal udur ki çocuk her gn okula gitmektedir. Okulun servis arabas sabah akam gelmektedir. Ama acaba çocuk her gn okula gitmekte midir? Bunu grnmeyen hali belirttiimiz zaman mesele anlalacaktr.
Grnmeyen Hal: Okulun ilk ald birka gnn dnda çocuk sabahlar okulun servis arabas ile evden ayrlmaktadr. Fakat servis arabas bir baka adresten diğer bir ocuu alrken bu Öğrenci sessizce oradan ayrlmaktadr. Akam minibsn gelecei saate kadar sokaklarda serseri serseri dolatktan sonra sanki okuldan servisle gelmi gibi eve gelmektedir. Okulda da derslere kar ilgisiz, arkadalaryla hi oyun oynamamaktadr.
Grld gibi çocuk ilk sylediklerini aynen yapmtr. Okula gitmek istemediçini artk okuldan uzaklaacan okumayacan ailesine nce gzellikle sonra da defalarca anlatmtr. Ama sz tutulmamtr. çocuk burada tam manasyla okula isteksizlik ve okul fobisi rahatszlk tablosunu sergilemitir. Fakat bu hal aile tarafından bilinmediçinden i ciddiye alnmamtr. Oysa bu ciddi bir hastalktr ve bunun da diğer hastalklar gibi bilinmesi, tehisinin konulmas ve tedavisinin ilgili uzmanlarca yaplmas lazmüdür.
Ailenin Tutumu: Aile okulun tm isteklerine ramen ocuu okuldan almamakta direnmektedir. Zaten aile okulun bir yılı cretini demitir. Bu ocuun bir psikiyatri servisine gitmesi dnlmemektedir. Oysa ki psikiyatrik yardm, psikiyatrik sosyal alma, sosyal tehis, sosyal tedavi ok nemli tedavi aamalarndan biridir.

OKULA STEKSZ OCUKLAR VE OKUL FOBS:

Belirtiler: Bedensel hastalk ikayetleri n planda kendisini gsterebilir. çocuk bedensel hastalk ikayetleri ne sürerek okula gitmek istemediçini ne sürebilir. Mide arlar, ba arlar, bulant tarif edebilir. Kusma grlebilir aile bu haliyle bu durumda onun okula gidemeyeceine kanaat getirir ve çocuk okula gnderilmez. çocuk okula gitmeyeceini duyunca yava yava bu tarif ettii hastalk tablolar kendiliçinden kaybolmaya başlar ve ksa sürede çocuk sanki o hastalklar anlatmam gibi normal hayatn yaamaya başlar.
Demek ki Öğrenci okul vakti yaklatnda ailesine trl bedensel hastalk ikayetleri ne sürerek o gn okula gitmek istemediçini sylemesi okula isteksizlik ve okul fobisi konusunda belirtilerdendir. Bu belirtilerin nde gelenlerinin ba ars, mide ars, mide bulants, karn ars olduğu hatrlanmaldr. çocuk aslnda byle sylemekle yalan da sylememektedir. Tpta buna psiko somatik hastalklar denir. Yani bedensel hastaln olumasnda sebebin psikolojik neden olmas anlamndadr. Bedensel hastalk vardr ama bunun sebebi psikolojiktir. Psikolojik bir veya birka faktr o hastaln olmasna sebep olmutur.
Bundan kan Sonu udur:
Eer Öğrencide okula isteksizlik ve okul fobisi olup olmad merak edilecekse una dikkat edilmelidir. çocuk okula gitmemek için karn ars, ba ars, mide bulants hatta kusma ikayetleri ileri srmekte midir ve de bu haller okula gnderilmezse hemen diyebileceimiz bir zamanda kendiliçinden gemekte midir, yleyse bu çocuktur, gitmekten holanmamaktadr. Bu okula isteksiz bir çocuktur ve okul fobisine doru gitmektedir veya okul fobisi olay ile tanmtr. Hafta sonlarn ok severler. Sadece bunlar deil diğer tatil gnlerini, bayramlar resmi ve dini bayramlar ok severler. özellikle bu tr çocuklar tanyabilmemiz için nemli ipular vardr.
Byle çocuklarn öğretmeninin deitirilmesi geici bir süre için iyi sonu verecektir. Ancak bu saman alevi gibidir ksa süre sonra bunun da zm olmad grlecektir. Bu da okula isteksiz ve okul fobisi konusunda bir diğer ayrc tandr.
Okul fobisinin sebepleri; phesiz ki her eyin nedenleri aranmaldr. Caba niçin bu Öğrenci okulu sevmemektedir. Okul niçin onun için bir korku vesilesidir. Halbuki okul korkulacak sevilmeyecek bir yer deildir. yleyse bunu da sebepleri aratrlmaldr. Okul, öğretmen olmazsa ne olacaktr. Okul bitirmek, diplomalar almak, dereceler kazanmak hatta meslekler elde etmek olmayacaktr. Okulda isteksizliçin altnda temelde baarszlk ve snfta aktif olmama endiesi vardr.
Baarszlk:
Öğrencinin derslerinin iyi olmamasdr. öğretmeninin sorduu sorulara doru cevaplar verememesidir. Snavlarda baarsz olmasdr. Yalnz öğretmeninin deil arkadalarının yannda mahcup olmasdr. Bu duyguyu yaamasdr. Bundan zlmesidir. Bu zntnn de artk tahamml edilemeyen boyuta gelmesidir. Baarszln sebebi iyice aranmaldr. Öğrenci baarszla doru gidiyorsa "eyvah bu çocuk okula isteksiz olabilir, okul fobisi de geliştirebilir. nk okulda baarsz, en iyisi bunu imdiden dneyim de nlemlerimi iyi alaym" diyebilmelidir, anneler, babalar, öğretmenler ve diğer ilgililer. Mesele bu kadar ak ve seiktir.
Öğrenci neden okulda baarsz olabilir?

1. öğrenme kusuru, zeka problemi olabilir.
2. O'nun zlmesi gereken sorunlar vardr.
3. Okulunu, öğretmenini sevememitir.
4. Alt snflarda zayf yetimitir.
5. Ekomomik sorunlar vardr.
6. Evinde ailesi derslerinde ona hi yardm edememektedir.
7. Arkadalaryla ilişkileri ktdr.
8. Arkadalarının yannda kk drlmtr.
Yukarda saylan baz baarszlk sebepleri o Öğrencide mevcutsa bunun nlemini bandayken almak kolaydr. öğretmeni ile konumak öğretmeninin ailesi ile konumas arkadalar ile okul, hizmet dairesi uzmanlarının ibirlii salanmas, ev ziyareti gibi trl faaliyetler ile ocua yardm edilebilecektir. Yurdumuzda okul sosyal hizmeti rehberlik ve psikolojik danışmanlık ad altnda yahutda rehberlik ve araştırma merkezi olarak adlandrlmaktadr.
Öğrencilerin imdide baarsz olduklar diğer konulara biraz deinelim.
Snfta Aktif Olmama: Okulda Öğrencinin snfta aktif olmas istenilen bir sonutur. Pasif, daha ok tembel kelimesiyle zdelemitir. Pasif olmak Öğrencilik anda da istenmeyen bir haldir. Faal, sz

alan, fikri sorulduunda fikrini syleyebilen, devlerini yapan, dersini iyi dinleyen, sorumluluklarn yerine getiren bir Öğrenci aktiftir ve onun grup tarafından kabul grmesinde de bu geerlidir.
Acizlik Kompleksi: Öğrencinin snfta aktif olmamas ile ilgili pek ok sebepler olabilir. Bunlara ilişkin baz bilgiler yukarda anlatlmtr. Eğitimcilerimiz, öğretmenlerimiz bu konuda meslek elemanlardr. Onlar elbette gerekeni yapacaklardr. Eğitimcilik, öğretmenlik sadece ders verip ders almak yahut snav yapmak, not vermek deildir.
İnsan sal ynldr. Bedensel salk, ruh sal ve sosyal salk vardr. İnsan bio-psiko-sosyal özellikleri olan bir yaratktr. kinci ve nc sala ksaca psiko-sosyal salk denilmektedir. Psiko-sosyal saln evreleri vardr. Bunlarn doumdan sonra olanlar yledir: 3 ya burhan dnemi, 7 ya burhan dnemi ve 12 ya burhan dnemleridir. Bu dnemlerde insan ruhsal ve sosyal sal ile ilgili olarak nemli devreleri yaamaktadrlar. Bu burhan dnemlerinde çocuk veya gen sosyal evreden gerekli ilgi ve yardm gremezse, anlay bulamazsa acizlik kompleksine debilir. Acizlik kompleksine den kimse de snfta, toplum ierisinde aktif olmama haliyle karlaabilir.
Okuldan Kamak: Okuldan kamak bakadr. Okula isteksizlik ve okul fobisi olgusu bununla kartrlmamaldr. Okuldan kamada akademik baarszlk vardr. Yani çocuk dersine almamtr. Szgelimi o gn snav vardr ve çocuk bu snavdan zayf not almamak için o gne mahsus olmak zere okuldan kamtr. Yoksa ocuun okumama, okulu brakma, okulu, okumay sevmeme, istememe, reddetme gibi bir amac burada sz konusu deildir. Okula isteksizlikte ve okul fobisinde okulu reddetmek vardr. Bu sebeple okula isteksizlik ve okul fobisinin diğer bir ad okulu reddetmedir.
Akut Okul Fobisi: Akut kelimesi tbbi bir ifadedir. Akut tp szlnde had, vahim, ar, iddetli, canl, hareketli, keskin, hassas gibi anlamlar iermektedir. Yani hastaln ilk balad zamanlar, hastaln ilk seyri, hastaln kendini gsterme ekli, hastaln ortaya k belirtileri olayn adeta "ben buradaym" demesi hali meselenin anlalmas olayn su zerine kmas kendini ak seik gstermesi denilmek istenmektedir.
Akut Okul Fobisi Ne Demektir?
Okul fobisinin kendini gsterme ekli olarak da bunu bir anlamda dnebiliriz.
1. çocuk yahut Öğrenci evde kald sürece mutludur.
2. Arkada ilişkilerinde etkindir. Yani arkadalaryla aras iyidir.
3. Sosyal faaliyetlerde faal olabilir. Bu konuda da etkindir. Akraba, e ve dostlaryla sorun bir yoktur.
4. Evde kaldklar sürede ev devlerini de evlerinde yapabilirler, bu konuda ynlendirme de rahatlkla yaplabilir.
5. Okula gitmekten korkmaktadrlar. Fobi zaten korku anlamndadr.

Kronik Okul Fobisi: Kronik yabanc bir kelimedir. Akut 'da yabanc bir kelimeydi. Ne kadar Trke kullanmak istesek te tbbi, mesleki terimleri yle kolay kolay atamamaktayz. nk iyice yerlemi, allm, renilmi ifadeleri bir rpda terk edivermek mmkn olmamaktadr.
Eski tabiriyle kronik kelimesinin, mzminlemi demek olduğu bilinmelidir. Tedbir alnmazsa, tedavi edilmezse yahut tedavide baarl olunamazsa ve diğer trl sebeplerle olay bir nevi nlenemezse olaca o için mzminlemi, kroniklemi olmas demektir.
Kronik okul fobisi zamanla birikim neticesinde olumaktadr. Akut okul fobisi kkenidir. Yine bundan kaynaklanan eitli davran problemleri de vardr. rnein arkadalaryla öğretmenleriyle geimsizlik ve bunun douraca gerginlikler beeri mnasebetlere, iyi insan ilişkilerine yakmayan hatalar sekonder olarak grlebilir. Kronik okul fobisini yle zetleyebiliriz:
1. Ev artlarna uymakta sorun vardr. Eskiden uyumlu olduğu ev artlar artk kendisini skmaya balamtr.
2. Arkadalar ile ahenkli ilişki yoktur.
3. Artk sadece okuldan deil eskiden zevk ald faaliyetlerden de uzaklamak isteyebilir.
4. Ne ders alrlar ne de bilerli bir ilgi alannda faaliyet gsterirler.
5. Okula olan korkularn tm evreye genellemeye başlarlar.
6. Kkeni okul fobisi olmak zere baka eylere kar da fobi geliştirmeye başlarlar.

Okula steksizliçin ve Okul Fobisinin Nedenleri:

Psikososyal Yaant: Psikososyal kelimesi hala daha baz okuyucularmz için kapal yan tam anlalr olmayabilir. Ksaca psikososyal' den ne anlaldn burada anlatacaz. İnsan sal e ayrlmaktadr. Bedensel, ruhsal ve sosyal ynleri vardr salmzn. Kainatta sal e ayrlan tek yaratk insandr.

Yalnzca bedenin sağlıklı olmas bireyin bedeninden yana hibir derdinin, ac, kederinin, hastalnn bulunmamas sağlıklı olabilmenin te biridir. rnein insann vcudunda bir derdi yoktur ama znts vardr, sevdiçinden ayrlmtr, Öğrenci ise snfta kalmtr, esnaf ise senedini deyememitir. Demek ki okula isteksizlik ve okul fobisinin sebeplerinden birisi psikososyal yaantdr. İnsann insan olmasndan kaynaklanan sorunlar burada sz konusudur. Hayvanlar okula gitmez, hayvanlarn okulu,retmeni yoktur. Ama insann biyolojik varlndan birde psikososyal varl sal olduğu için o yaratlmlarn en ereflisi olduundan dolay konumu farkldr. yle ise okula isteksizlik ve okul fobisi psikososyal bir olaydr.
Kaltmsal Yap: Okula isteksizlik ve okul fobisi vakalarnda ocuun anne veya babas yahut onlardan birisi, akrabalarndan, kimileride çocukluk, genlik, Öğrencilik dnemlerinde "Ben eskiden byleydim" diyebilmekteydi. Genetik özellikler de var ise bu bilinerek ona göre tedbirler alnmaldr. Szgelimi elerde yahut onlardan birisinde Öğrenci iken okula isteksizlik ve okul fobisi olduysa bunlar çocuklarn artk bu durumdan korumak için iyice ona dikkat etmelidir. çocuk okula iyi bir şekilde hazırlanmaldr. Okumann nemi anlayabilecei tarzda sylenmelidir. Okul ve öğretmen seimi zenle yaplmaldr. özellikle ocuun okula ilk balad gnler ok ciddi olarak takip edilmelidir. hmal yaplmamaldr.
Aile Basks: Ailenin ocua u veya bu şekilde bask yapmas burada sz konusudur. özellikle bu ocuun derslerinde daha iyi olmas için yaplabilmektedir.
Ailenin ocua bask yapt nasl anlalacaktr. Elbette bunun da kriterleri vardr. Bu kriterlerin bazlar yledir: 1. ocua evde bitmez tkenmez eletiriler vardr. 2. çocuk, baka çocuklarla kyas edilir. 3. ocua sürekli t verilir.
ocua yaplan bask yanl bir davrantr. Onun yerine çocukla iletiim kurulup evdeki otoriteyi yok etmek daha uygun olacaktr. Bir araştırmaya göre subay çocuklarının otoriteye kolaylkla boyun edikleri grlmtr.
Ar Korunma: ocuun normalin zerinde korunmas onlarn gelecekleri ynnde sakncal olmaktadr. 1. ocuun her içini annenin stlenmesi 2. ocua evde ve her yerde ar bir bakmn olmas (el bebek gl bebek yetitirilmesi) 3. Ar nazl, bir bakma mark yetitirilmesi 4. Dnya gereklerinden, realitelerden habersiz braklmas, yani hayatn gerek yzn yana göre öğrenmeye balamasna frsat verilmemesi.
Annenin Rol: Annenin ocuunun zerine ar titremesi, onu biricik grmesi, her eyden stn tutarak onun dokunulmazln dorulamas.
Babann Rol: Ar koruma (over protection) da elbette baba da sorumlu olacaktr. Her ne kadar anne bu konuda ana role sahip ise de baba da gz ard edilemeyecektir. Babann bu konuda da nemli bir role sahip olduğu grlmtr. ok yumuak huylu babalar, ok sert mizal babalarla ayn şekilde deerlendirilmektedir. Yani her ikisi de yanltr. ok yumuak huylu olmak kadar ok kat mizal olmak da normal ddr. ok yumuak huylu olmann ne zarar var denilecektir. Vardr. Byle bir baba yerine göre yapc kararlar alamayacaktr. Zamannda ynlendirme yapmada gecikecektir. Dolaysyla baarsz kalacaktr. En iyisi ikisinin ortasdr. Babalarn ar koruyuculukla ilgili olarak yapt hatalardan bazlar yledir.
1. Baba ev içinde birtakm kurallar koyma yada disiplin uygulama yerine sürekli bir bar ve sakinlik ortamnn olmasn yeler.
2. Kendi rahat, huzuru bozulmasn diye, ocuun yahut çocuklarn hatalarn grmezlikten gelebilirler, onlar eitmek zorlarna gidebilir, onlarn eğitiminde yeterli bilgi sahibi deillerdir.
3. Kendi yetime tarzn model almaya eilimlidirler. Kendi yetime tarz iyi ise bu bir dereceye kadar gzeldir. Kendi yetime tarz iyi deil ise o zaman durum kt olacaktr.

Ksaca: 1. Anne-babaya yapk hale gelmek 2. Her istedii olduğu için doyum noktasnn ykselmesi 3. Hileli yollara sapma 4. çocukta egemenlik duygusunun ar hal almas 5. ocuun anne babasnn ilerine ev ilerine karmas vb. şekilde istenmeyen sonular yanl aile modeliyle ilgili olarak gzkebilecektir.
Anne-babaya yapk hale gelmek: Bunu hemen hemen hibir anne baba istemez nk bu normal deildir. Ama patolojik (hasta) kiilik yaps olan anne, babalar bylesine arzu edebilirler. Yani çocuklarının kendilerine adeta yapk gibi olmalarn isterler. Anne-babann bu konuda unlara dikkat etmesi gerekir.
1. Evlenmeden nce yaplacak iler (evlilik okuluna gitmek)
2. E seerken yaplacak iler (karakter analizinin yaplmas, aile danışmanlık hizmetlerinden yararlanlmas)
3. Hamile kalmadan yaplacak iler (anne-baba okuluna gitmek ve buray bitirmek)

4. Hamile kaldktan sonra yaplacak iler (antenatal dnemde yani anne karnndaki dnemde 9 ay 10 günlük dnemde annenin bilmesi ve uygulamas gereken koruyucu tp bilgilerini öğrenmesi)

5. Doum an ile ilgili koruyucu tp bilgilerinin bilinmesi ve alnmas (pre-natal dnemde sosyal tp tedbirleri)

6. (3) ya buhran dnemi

7. Yedi (7) ya buhran dnemi

8. On iki (12) ya buhran dnemi (bu buhran dnemlerine ilişkin bilgileri ve areleri öğrenmesi)

Doyum noktasnn ykselmesi: çocuk her istediçini elde ettii için doyum noktas ykselmitir. Artk daha ok eyler isteyecektir. Nazlanmas artacaktr. Eskiden bir oyuncakla memnun olurken imdi dkkandaki pek ok oyuncaklar almak isteyecektir. çocuk, gen psiko sosyal ynden henz erginlie ve olgunlua tam anlamyla ulam deildir. Heyecansal olgunluk yetikinlie has bir mertebeye gelene kadar özellikle dikkatli olunmaldr.