Her insan doutan getirdii kendisine zg yetenekleri, potansiyeli farkl gizli gleri vardr. İnsanlar yaamlar boyunca bunlar ortaya koymak, kullanmak ve geliştirmek ister. Bize btn bu olanaklar salayacak olan mesleimiz, yani iimizdir.
Bir baka deyile bizim doutan getirdiimiz yeteneklerimizin, potansiyelimizin ve daha sonra öğrenme yoluyla kazandmz bilgi ve becerilerin en iyi şekilde kullanlabilmesi bizim için en doru olan meslek alan, için seilmesiyle mmkn olabilecektir. Bu sayede birey kendini gerekletirebilecek benlik kavram sağlıklı ve kuvvetli bir şekilde geliecek, yapt ii, mesleini severek yapacaktr. Yapm olduğu meslekten sadece maddi bir kazan deil ruh salmz için ok nemli olan psikolojik doyum (kazan) elde edilmi olacaktr. İnsanlara "Elinizde yaamnz rahat bir şekilde salayacak bir para gese yine almak ister misiniz?" sorusunu yneltildiçinde % 85 EVET yant alnmtr.

EN Y MESLEK HANGSDR?

Gemite u anda gelecekteki en iyi meslek bireyin özellik ve koullarna en uygun olan onu en ok tatmin edecek ve tm yeteneklerini kullanarak kendini geliştirebilecei meslektir.
. Sevdiçiniz bir ii meslek edinirseniz, hayatta bir gn dahi olsa alm olmazsnz. (Konfiys)
. Hayatta bir gn bile almadm, hepsi keyiften ibaretti. (Edison)

MESLEK SEM VE NEM

. Meslek Nedir? (Sektr Kavram)
. Meslek le Aynı eyler Midir?
. Meslek Sahibi Olmadan Sahibi Olabilir Miyiz?

Meslek: İnsanlarn hayatlarn kazanmak için, belirli bir eğitim yoluyla kazand bilgi ve becerilere dayal srdrdkleri etkinlikler btndr.
Bize göre sağlıklı bir meslek seimi yaplabilmesi için u unsurun gz nnde bulundurulmas gerekmektedir.

A - Meslekleri ve alma Alanlarn Tanma.
B - Bireysel özelliklerin (Faktrlerin) Tm.
C - Bireysel özellikler ile Mesleklerin Gerektirdii özelliklerin Uyumu.

A) MESLEK SEM VE MESLEKLERN TANINMASI

"Meslek seiminin ne kadar nemli bir karar olduunun farknda myz?"
Meslek seimi bizlerin hayatmzda verdii en nemli kararlardan biridir; hatta en nemlisidir. nk seçilen meslek bizim hayatmz ekonomik, sosyal, psikolojik, fizyolojik ve biyolojik ynyle tmyle etkilemektedir.
Yaşammzn 40 yln bir meslee hazırlanarak ve icra ederek geiriyoruz bu da hafta sonu tatilleri ve tatiller hari yaantmzn 10.000 gnn mesleimiz ile ilgili etkinliklerle geiriyoruz demektir (80.000 saat). Bir meslek kararmz verirken bunun byle olacan hi ama hi dnmyoruz. Oysa meslek seerken verdiimiz karar, bizim ileride i bulup bulamayacamz ya da i yaamnda mutlu ve baarl olup olamayacamz belirler.

MESLEK SEM HAYATIMIZDA NELER ETKLER?

. Kiçinin o alanda i bulma olasln etkiler.
. Kiçinin baar ve baarszln etkiler.
. Kiçinin içinden holanp holanmadn belirler.
. Meslek seimi hayatn diğer ynlerini de etkiler. (Einizin seimini, yaadnz mekan vb).
. Bireyin dnya grn ve deer yarglarn belirler.
. Tatil ve dinlenme sürenizi belirler.
. Salk durumunuzu etkiler.
. Toplumdaki statnz ve rollerinizi belirler.

MESLEKLER HAKKINDA BLNMES GEREKENLER

* Meslein Gerektirdii Balca Faaliyetler: Btn gn, hafta ve ay boyunca yaplan tipik i nedir? Bu ite alan insanlarn yapmak zorunda olduğu ne gibi faaliyetler var? Birinci derecede insanlar m yoksa objeler mi megul olunmaktadr? Bireye getirdii sorumluluklar vb.
* alma Ortam ve Koullar: nasl bir ortamda yürütülmektedir? Kapal bir mekanda m, ak havada, arazide vb. bir ortamda m alyoruz?
* alanlarda Aranan Nitelikler: Ya, cinsiyet, boy, arlk, duyu organlarının hassasl gibi nitelikler yznden bir snrlama ya da tercih durumu var m? ne gibi yetenekler gerektiriyor.
* Meslee Haözürlüanma ve Giri Nasl Olmaktadr?: Meslek nasl bir eğitim gerektiriyor? Eğitimi veren kurumlar, eğitimin süresi, bu okullara giri koullar vb.
* Meslekte lerleme ve Kazan Durumu: Meslein balangtaki stats nasldr? lerleme olana ne kadardr? Meslek mr boyu sürecek nitelikte midir?
* Bulma Olana ve Meslein Gelecei: Meslee mensup insanlarn says ve lkemizde duyulan ihtiyaç nedir? rnein; gnmzde gnn koullarının gerei olarak baz meslekler olduka revata. Bunlar bankaclk ve finans bilgisayar, tekstil ve endstri mhendislii, reklam, iletiim vb., sosyal bilimlerin neminin artmasyla beraber sosyoloji, psikoloji, hukuk vb. meslek alanlar olduka iyi durumda.

MESLEKLER HAKKINDA BLG TOPLAMA YOLLARI

* Mesleklerle lgili Basl Malzemelerin Derlenmesi: lkemizde bu konuda hazırlanp yazlm basl kaynak olduka snrldr. Uluslararas alma rgt tarafından hazırlanan "Uluslararas Standart Meslek Snflandrma Rehberi" 1000'den fazla meslei tantmaktadr.
YILDIZ KUZGUN'un (1980) "niversite adaylarna Meslekleri Tantma Rehberi"
YILDIZ KUZGUN'un (1989) "niversiteler Yksek Öğretim Programlar ve Meslekler Rehberi" lkemizde meslekleri tantan belli bal eserlerdir.
. yeri Gezileri, Gzlem ve nceleme,
. Meslek Elemanlar ile Görüşme ve Konferanslar,
. ve i Bulma Kurumu (Meslek Rehberlik Merkezi)
1991'den bu yana meslekler hakkndaki bilgileri derleyerek ilgililerin hizmetine sunmaktadr. ncelenmesi ve dosyalanmas tamamlanm 364 meslek hakknda bilgiler mevcuttur (1998 rakamlar ile).
Meslek seminerleri dzenleme,
. B - MESLEK REHBERLKTE RENCY TANIMA

Her zaman için en gzel meslek, bireyin özellik ve koullarn en uygun olan onu en ok tatmin edecek olan meslektir. Ksaca bireye her ynden en uygun olan meslektir. Bunun için bireyin u temel zellii gz nne alnmaldr.
1) Kiilik özellikleri
2) Yetenekleri
3) ilgileri

1) KLK ZELLKLER

4 ift Temel Kiilik zellii
1) Dadnk (D) - ednk () ( dnya ile d dnya arasındaki tercihleri belirler)
2) Duyumsama (Du) - Sezgiselik (S) Bilgileri nasl, edindiimizi belirler)
3) Dnme (D) - Hissetme (H) (Karar verme sürecimizin gstergesidir)
4) Yarglama (Y) - Alglama (A) (Daha dzenli bir yaam tarz ile esnek bir yaam tarz arasında tercihimizi gsterir.)

Kiilik özellikleri ve Meslekler

Da Dnk e Dnk
-nsanlarla almay severler -Yalnzl daha ok tercih ederler
-Hareketli ve konukandrlar -ok fazla insanla konumak istemezler
-Dndklerini kolayca syler -ekingendirler ve kolayca seslerini
-Kolay arkada edinir, ok insan tanrlar ykseltmezler.
-Enerjilerini kolayca harcar ve yorulurlar -Enerjilerini korumak eilimindedirler.
-Herkesten haber almay severler -Haber konusunda bekleme eilimindedir.
-lgi alanlar genitir -lgi alanlar snrldr.
-Harekete getikten sonra dnrler -Harekete gemeden nce dnmeyi
severler.
(Toplumdaki oran % 75) (Toplumdaki oran % 25)

Duyumsama Sezgi levi
-Gereki, pratik ve aklc -Daha dnceli ve hayal gc geni
-Direktifleri izler -Direktifleri yok sayabilir
-Ayrntlara dikkat eder -Ayrntlar nemsemez
-Her ey harfi harfine olmaldr -Yaratcdr, deiiklik ve eitlilii sever.
-Gemie ve deneyimlere nem verir -Gelecei ve gelecekteki olaslklara nem
-Ayaklar yere basar, bugnn yaar verir.
-Gerekler nemlidir, olaslklar -Bugn yaamyor olabilir, akl havadadr.
araştırmayabilir.
-Bir eyler yapmaktan holanr ve - Fikirler ve olaslklar daha ilgintir
yaparken dinlenir. -Her eyi enine boyuna dnmeyi sever
-Yararl olmak ona ekici gelir -Yaratclk ona ekici gelir.
-Kesin ve ayrntlara dikkat eder -Ayrntlardan ziyade btne dikkat eder
resmin btnn grr.

Dnme Hissetme
-Kararlar hisleri katmadan nesnel -Kararlarn duygularla verme
bir tarzda verme eilimindedir eilimindedir
-rdelemeyi iyi yapar -Uyumun daha nemli olduunu dnr
-Duygularn az gsterir -Kiisel gereksinimler onu ikna edebilir
-Birok konuda ayan yere sk basar -Duygularn gsterir

Yarglayc Tutum Alglayc Tutum
-Her eyi yerli yerine oturtmay tercih -Her eyin ak ulu ve deiken
eder olmasn tercih eder
-Bitim tarihi belirler ve bunlara uyar -Bitim tarihleri onlar skar, deiiklik
-Karar verdiçinde kendini daha iyi yapmay sever
-inde sk ve gvenlidir -Karar vermeyi erteleyebilir, kesin
-Haözürlük yapar ve sonradan temizlik kararlar onlar huzursuzlatrr
yapar
-Bir ii tamamlayana dek nadiren -in havasna kendisini kaptrd
dinlenir. zaman almay sever, ok alr.
-Yaşam planlar ve yaplandrr. -Haözürlük ya da temizlikten holanmaz
bakalarının da aynsn yapmasn -Bir ii olsa bile oyun oynamaktan ve
ister. Planlar deiirse ok kt dinlenmekten mutluluk duyar.
hissederler. -Daha esnektir. Balanp kalmaktan
-Aciliyet duygusu vardr ve ileri holanmaz.
yoluna koymaktan holanr -Zamann fazla olduğu duygusunu tar,
bekler.

Da Dnkler: Darya daha aktrlar, konumak onlar için kolaydr. Dier insanlarla almay ve oynamay severler.
e Dnkler: ekingendirler, az konuurlar, kendi başlarna kaymaya ihtiyaç duyarlar.
Duyumsayanlar: Bu gnde yaarlar, gereklere gvenir ve pratik sorunlarla iyi baa karlar; her eyin belirli ve llebilir olmasndan holanrlar.
Sezgisel Kiiler: Yaratcdrlar, gelecee ynelirler, olanaklar dlerler ve her eyi daha iyiye grmeye alrlar.
Dnenler: Mantk ve nesnel irdeleme yoluyla karar verirler, yreklerinden ziyade kafalarn kullanrlar.
Hissedenler: Dier insanlar daha ok nemserler ve onlarn ihtiyaçlarn karlamay severler, kafalarndan ziyade yreklerini dinlerler.
Yarglayclar: Dzenli olmay severler, projeleri bitirmek için almaya başlarlar.
Alglayclar: Esnek olmay severler, sürekli bilgi topladklar için deiiklie de aktrlar.

2) YETENEKLER

Yetenek: öğrenme gc belli bir eğitimden yararlanabilme gcdr. Yetenek doutan getirilen özelliklerin eğitim ve evre etkisi ile geliştirilmi ksmn iade eder.
Yaplan ilerin karmaklk dzeyi arttka gerektirdii yetenek dzeyi de artar.
örnek : Mzik ve el sanatlar gibi alanlarda rnler arasında nitelik farklar olduunu ve stn kalitede eserler verebilmek için st dzeyde yetenee sahip olmak gerekmektedir.
alma hayatnda eitli yetenekleri farkl dzeylerde gerektiren pek ok meslekler vardr. Bir kimse bir meslei ya da ona hazırlayan bir eğitim program seerken hangi yetenek trne ne derece sahip olduunu dnmeli ve en ok sahip olduğu yetenei kullanabilecei alma alann araştırmaldr.
Bir kimsenin bir alandaki yeteneini yani öğrenme gcn tanmasnn en kolay yolu o gne kadar o alanda yapt almalarda elde ettii baarya bakmasdr.
Yksek Öğretim kurumlarnda verilen eğitim genellikle szck, say, ekil gibi sembollerle ifade edilen kavramlarn renilmesini ve bu kavramlarla akl yürütülmesini gerekmektedir. Byle bir eğitimde baarl olmak için gerekli yetenek trne "Akademik Yetenek" ad verilmektedir.
Genel Akademik Yetenek; szel yetenek, saysal yetenek ve ekil-uzay ilişkileri yetenei olmak zere tr yetenei ieren bir kavramüdür. Yksek Öğretim programnda baarl olmak için bu yetenekte gereklidir. Ancak belli programlardaki baarlar bunlardan biri veya ikisi daha fazla nemli rol oynar.
a) Szel Yetenek: Szcklerle ifade edilmi kavramlar renebilme, sorunlar alglayp zebilme ve dnceleri doru,a k bir biçimde anlatabilme gcn ifade eder. Szel yetenek sosyal bilimlerde (Tarih, Corafya, Felsefe, Edebiyat, Sosyoloji, Psikoloji, Hukuk, Dil Bilimi, Halkla likiler, Basn-yayn gibi) alanlarda gerekmektedir.
b) Saysal Yetenek: Saylarla ifade edilen problemleri zebilme, saysal kavramlar daha abuk renebilme ve saylarla akl yrtebilme gcn gsterir. Btn temel bilimlerde (Fizik, Kimya, Biyoloji, Matematik, Astronomi gibi) ayn zamanda Tp, Veterinerlik gibi salk bilimleri ve mhendislik alannda baar için gerekli bir yetenektir.
c) ekil-Uzay likileri Yetenei: ekiller arasındaki benzerlik ve farkllklar ekillerdeki deiimin temelindeki ilkeyi alglayabilme, dzlem zerinde izilmi bir cismi boyutlu grebilme gcn ifade eder. bu yetenek naat, Makine, Harita Mhendislii, Mimarlk, Di Hekimlii, Ressamlk, Heykeltralk gibi alanlarda baar için gereklidir.

3) LGLER

Bir kimse kstlayc koullar altnda dahi o ii tekrar tekrar yapma istei duyabilir. Ksaca herhangi bir zorlama altnda olmad ya da kendisine bir dl vaat edilmedii halde bir kimse kendiliçinden baz faaliyetlere giriiyor ve bundan doyum salyorsa bu kimsenin o tr faaliyetlere kar ilgisi olduğu sylenebilir.
Bir kimsenin ilgi duyduu bir faaliyet alan genellikle onun yetenekli olduğu bir alandr. İnsan ancak yetenekli olduğu alanda baarl almalar yapabilir. Baary etkileyen birok faktr olabilir. Ancak yetenek bu faktrlerin en nemlisidir. Bir kimse yetenekli olduğu alanda alrsa baarl olabilir. Bylece insanlarn yetenekli olduklar alanlara ilgi duyacaklarn sylemek yanl olmaz. lgi bir bakma yetenekleri kullanmaktan ve gelişmekten duyulan zevktir.

BELL BALI LG ALANLARI

1 - Temel Bilim: Temel bilim ilgisi Fizik, Kimya, Biyoloji gibi bilimlerin konularn oluturan doal olaylar incelemek, Matematik konular ile uramak gibi davranlarda kendini gsteren bir ilgi alandr. Bu ilgisi yksek olan insanlar Tp, Veterinerlik, Mhendislik gibi uygulamal alanlarda da almalar doyum salayabilir.
2 - Sosyal Bilim: Sosyal olaylar incelemek ve nedenlerini araştırmak gibi davranlarda ifadesini bulan bir ilgi alandr. Bu ilgisi yksek olan kimseler Hukuk, Siyaset Bilimi, Sosyoloji, Tarih, Psikoloji, lahiyat gibi alanlarda almaktan mutlu olabilirler.
3 - Canl Varlk: Hayvan ve bitkilerin yaayn incelemekten, onlar yetitirip retmekten zevk alma davranlar ierir. Bu ilgiye sahip insanlar ak havada almaktan holanrlar. Veterinerlik, Ziraat ve Orman Mhendislii, Su rnleri, Bahe ve Tarla Bitkileri, Balklk, Hayvanclk ve benzeri ilerle uramak onlara zevk verir.
4 - Mekanik lgi: Bu ilgisi yksek olan kimseler eitli alet ve makineler yapmak, iletmek ve onarmak gibi faaliyetlerden holanr. Makine, Elektrik-Elektronik Mhendislii, Bilgisayar Mhendislii, Gemi naat, Uak Mhendislii, Tekstil Mhendislii, Teknik Eğitim Fakültesi gibi teknik alanlarda baar ve doyum için gereklidir.
5 - kna: Bakalarna dncelerini aktarma, belli bir amac gerekletirmek için bakalarn etkileme gibi davranlar ieren bir ilgi alandr. Bu ilgi alan ile ilgili meslekler arasında Yazarlk, Gazetecilik, Diplomatlk, Yneticilik, letmecilik, Din Grevlisi, öğretmenlik, Avukatlk, Halkla likiler, Sigortaclk, sinema-TV gibi meslekler gelmektedir.
6 - Ticaret: Alm satm ileri ile urama, ticaret yolu ile kar elde etme, bir mal mteriye tantma ve satma gibi faaliyetlerde ifadesini bulan ticaret ilgisi Pazarlama ve Reklamclk ile yakndan ilgilidir. Ancak ticarete ilgi duyan insanlar hangi meslekten olursa olsunlar, meslekleri ile ilgili bir ticarete ynelebilirler.
7 - Ayrntlar: Ayrntlarla uramaktan holanma, her ii gn gnne yapma, bir yaz veya hesab inceden inceye kontrol etme, her eyi dzenli tutma gibi davranlarda kendini gsteren bu ilgi alan Muhasebe, Sekreterlik, letme, ktisat, Maliye, statistik, Mimarlk, Tasarm ve izim, Haritaclk, Ktphanecilik, Ariv ve benzeri kendini gsterir.
8 - Edebiyat: Her trl edebi eseri inceleme, eletirme ve edebi eserler yazma gibi davranlarda ifadesini bulan ilgi alandr. Edebiyat, Diller (Filoloji), Basn-Yayn, Gazetecilik, Yazarlk, airlik ve benzeri.
9 - Gzel Sanatlar: Bu ilgi alan daha ok Resim, Heykel ve El sanatlar ile ilgili eserleri incelemek veya bu tr eserler ortaya koymakla ifadesini bulur. Gzel Sanatlar Fakültesi en uygun eğitim programüdür.
10 - Mzik: Mzik aleti alma, mzik dinleme, beste yapma gibi davranlarda kendisini gsterir. Konservatuarlar en uygun eğitim alandr.
11 - Sosyal Yardm: Sosyal yardm ilgisi, hasta, yoksul ve sakat insanlara yardm etme ve onlarn skntlarn azaltma gibi davranlarda ifadesini bulur. Tp, Psikoloji, Sosyal Hizmetler, Hemirelik, Psikolojik Danışmanlık, Özel Eğitim öğretmenlii gibi mesleklerde kendini gsterir.

ALANLAR GEREKEN YETENEKLER GEREKEN LGLER
FEN SAYISAL FEN BLGS, MEKANK, ZRAAT
SOSYAL SZEL SOSYAL BLGLER, SOSYAL YARDIM, KNA
MATEMATK SAYISAL, EKL-UZAY MEKANK, FEN BLGS
YABANCI DL SZEL YABANCI DL, EDEBYAT
GZEL SANATLAR GZ-EL KOOR., EKL-UZAY GZEL SANATLAR
TCARET SAYISAL AYRINTILARI, TCARET, KNA
SALIK SAYISAL, GZ-EL KOORD. FEN BLGS, SOSYAL YARDIM
OCUK GELM SZEL SOSYAL YARDIM, KNA
GYM EKL-UZAY, GZ-EL KOORD. GZEL SANATLAR
EK-RG DOKUMA GZ-EL KOORD. GZEL SANATLAR
ELEKTRONK-ELEKTRK, BLGSAYAR SAYISAL, GZ-EL KOORD. FEN BLGS
AA LER, YAPI, KALIPILIK SAYISAL, GZ-EL KOORD., EKL-UZAY MEKANK, FEN BLGS
TURZM SZEL, SAYISAL KNA, AYRINTILARI
TARIM SAYISAL, GZ-EL KOORD. ZRAAT, FEN BLGS
SYASAL BL., HUKUK SZEL KNA, SOSYAL BLGLER
KTSAT, LETME SZEL, SAYISAL KNA, TCARET, AYRINTILARI
NAAT MH., MAKNE MH., TEKSTL-ENDSTR SAYISAL, EKL-UZAY, GZ-EL KOORD. FEN BLGS, MEKANK
Mesleki Rehberlik Alannda lkemizde Kullanlan
Baz lme Aralar

1. Kendini Değerlendirme Envanteri
Öğrencilerin yetenekleri, ilgileri ve meslek deerleri ile ilgili alglarn lmek amac ile Kuzgun (1998) tarafından geliştirilmitir.
2. Meslee Ynelme ve Mesleki Ynelim Envanteri
3. Akademik Benlik Kavram lei
4. Mesleki Olgunluk lei El Kitab
6. SYM Bildemer Kiilik Değerlendirme Formu

LGLER

Okullarmzdaki rehberlik hizmetlerinin esas amac, Öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine uygun bir program izleyip yine ilgi ve yeteneklerine uygun bir meslee ynelmelerine yardmc olmak olduuna göre Öğrencilerin ilgilerinin bilinmesi byk bir nem tamaktadr.

nsanlar yaptklar herhangi bir iten, katldklar herhangi bir etkinlikten doyum salamak isterler. Bir kimse yapt herhangi bir için sonunda para, takdir, dl gibi eitli kazanlar elde etmektedir. Bundan baka bir de için kendisi kiiye doyum salayabilir. Yani kii o ii yapmakla mutlu olabilir, uzun ve yorucu bir alma süresinin sonunda kendisini huzurlu ve ruhen dinlenmi hissedebilir. Byle bir kimse, kstlayc koullar altnsa dahi o ii tekrar tekrar yapma istei duyabilir. Ksaca, herhangi bir zorlama olmad ya da kendisine bir dl vaadedilmedii halde bir kimse kendiliçinden baz faaliyetlere giriiyor ve bundan doyum salyorsa bu kimsenin o faaliyete kar ilgisinin olduğu sylenebilir. Bireyin seme zgrl olduğu durumlarda gerek ilgiyi saptama olasl daha yksektir. Bir kimse nnde eitli faaliyet imkanlar olduğu halde hep belli bir faaliyet trne yneliyorsa o faaliyete alanna ilgisi var demektir.

rnein, bir Öğrenci resim, mzik, matematik, yabanc dil derslerinden birini seme durumunda kald her seferde sevdii bir arkada ile olma ya da sevdii bir öğretmenden ders alma gibi bir istek yoksa o zaman bu Öğrencinin yabanc dile kar ilgisi olduğu sylenebilir.

Bir kimsenin ilgi duyduu faaliyet alan genellikle onun yetenekli olduğu bir alandr. İnsan ancak yetenekli olduğu alanda baarl almalar yapabilir. Bir kimsenin alt i ya da bir alma alannda baarl olmas kiiye doyum salar ve kii ayn ii tekrar yapma, ayn alanda tekrar alma istei duyar. Buna karlk giriimleri baarszlkla sonulanrsa hevesi krlr ve bir daha o ii yapma istei duymaz.

lgi bir bakma yetenekleri kullanmaktan ve onlar geliştirmekten duyulan zevktir. Yeteneklerini kullanma imkan bulamayan kimselerin mutsuz olduklar ve ileri yalarnda da olsa karlarna bir frsat ktnda yeteneklerini geliştirebilecekleri alanlara yneldikleri gzlenmektedir.

Meslek psikologlar ok eitli ilgi alanlar tanmlamlardr. Bunlardan bazlarının yeteneklerle ilişkileri ok ak ve belirgin olmasna karn baz ilgi alanlar zel bir yetenekle ilişkili olmayabilir ya da ilişki ok belirsiz olabilir.

Balca lgi Alanlar

. Temel Bilimler lgisi: Fen bilimlerinin ( fizik, kimya, biyoloji) konusu olan doal olaylar incelemek, matematik konular ile uramak gibi davranlarda kendini gsteren bir ilgi alandr. Bu alana ilgisi olan kiiler tp, veterinerlik ve mhendislik gibi uygulamal alanlarda bilimsel almalar yapmaktan doyum salayabilirler.

. Sosyal Bilimler lgisi: Sosyal olaylar incelemek ve nedenlerini araştırmak gibi davranlarda ifadesini bulan bir ilgi alandr. Sosyal bilim ilgisi ykse olan kiiler hukuk, siyaset bilimleri, sosyoloji, psikoloji, ilahiyat gibi alanlarda almakta mutlu ve baarl olabilirler.

. Canl Varlk lgisi: Bitki (meyve, sebze, tahl) ve/veya hayvan yetitirmekten (retmekten), onlar incelemekten zevk alma gibi davranlar ierir. Bu alan ilgi duyan kiiler ak havada almaktan holanrlar.

. Mekanik lgisi: eitli alet ve makineleri yapmak, altrmaktan ve onarmak gibi faaliyetlerden holanmaktır. Mekanik ilgi makine ve elektrik-elektronik mhendislii alanlarnda baar ve doyum için gereklidir.

. kna lgisi: Duygu ve dnceleri bakalarna iletmekten ve belli bir amaca ulamak için onlar etkileme gibi davranlar ieren ilgi alandr. Bu alanla ilgili meslekler arasında yazarlk, gazetecilik, diplomatlk, din görevlilii saylabilir.

. Ticaret lgisi: Alm satm ileri ile urama, ticaret yolu ile kar elde etme, bir mal mteriye tantma ve satma gibi faaliyetlerde ifadesini bulan ticaret ilgisi pazarlama ve reklamclk programlar ile yakndan ilişkilidir. Ancak ticarete ilgi duyan kimseler, hangi alanda yetimi olursa olsunlar, bir gn meslekleri ile ilgili ticari bir faaliyete giriebilirler. rnein, bir ziraat mhendisi, ziraat aletleri ya da ilalar satan bir ticarethane aabilir.

. Ayrntlar lgisi: Kk ayrntlara dikkat edebilme ve bu hatalar zerinde almaktan holanma olarak ifade edilebilir. Her ii gn gnne yapma, bir yazy ya da hesab inceden inceye kontrol etme, her eyi dzenli tutma gibi davranlarda kendini gsteren bir ilgi alan ile ak ilişkisi olan yksekretim program muhasebe ve sekreterliktir.

. Edebiyat lgisi: Akc konuabilme ve yazabilme, her trl edebi eserleri incelemekten ve edebi eser retmekten ve eletirmekten gibi davranlarla ifade edilen bu alana ilgi duyan kiilerin dil-edebiyat ve basn-yayn programlarnda doyum salayacaklar sylenebilir.

. Gzel Sanatlar lgisi: Resim, heykel gibi plastik sanatlar ve el sanatlar ile ilgili eserleri incelemek veya bu tr eserler ortaya koymak gibi davranlarda ifadesini bulur. Sanat ile ilgili yksekretim programlar bu alana ilgi duyan kiiler için uygun olabilir.

. Mzik lgisi: Mzik dinleme, mzik aleti alma ve mzik paralar besteleme gibi davranlarla kendini gsteren bir ilgidir. Bu alana ilgi duyan kiiler için konservatuarlarn mzik bölümüleri uygun eğitim alan olabilir.

. Sosyal Yardm lgisi: Zayf, yoksul, sakat ve hasta insanlara yardm etme ve onlarn skntlarn azaltma gibi davranlarda ifadesini bulur. Bu alanla en yakndan ilgili yksekretim program, sosyal hizmetler programüdür. Ayrca tp, psikoloji, çocuk gelimi ve eğitim programlar da sosyal yardm ilgisi yksek kiiler için uygun alma alanlar olabilir.

YETENEKLER

Yetenek; öğrenme gc, belli bir eğitimden yararlanabilme gc olarak tanmlanabilir. Yetenek, kaltmla getirilen gizilgcn, eğitimden ve evre etkisi ile geliştirilmi ksmn ifade eder. Bylece bir kimsenin belli bir yaa kadar geliştirdii becerilere bakarak onun yeni bir eğitim sürecinden ne kadar yararlanabilecei kestirilebilir.

Yaplan ilerin karmaklk dzeyi arttka gerektirdii yetenek dzeyi de aratar. rnein, ilkokulda baarl olabilmek için orta dzeyde bir genel akademik yetenek yeterli olabilirken, ortaokulda ya da lisede baarl olabilmek için daha st dzeyde yetenek gereklidir.

Yeteneklerin dzey boyutunun dnda bir de alan boyutu sz konusudur.Yetenein alan boyutu yetenek eitliliçini gsterir. Genel öğrenme gc ya da genel yetenek yannda pek ok zel yetenekler de vardr. Bir kimse kelimelerle ifade edilen kavramlar kolaylkla renebilir ve bu onlar kullanra akl yrtebilirken bir bakas saylarla ilgili kavramlar anlama ve akl yürütmede baarl olabilirken bazlar da birka alanda baarl olabilmektedir.

alma hayatnda eitli yetenekleri farkl dzeylerde gerektiren pek ok meslek vardr. Bir kimse bir meslek ya da onu hazırlayan bir eğitim programn seerken hangi yetenek trne ne derece sahip olduunu dnmeli ve en ok sahip olduğu yeteneini kullanabilecei alma alann araştırmaldr.

Bir kimsenin bir alandaki yeteneinin yani öğrenme gcnn tannmasnn en kolay ve bilinen yolu o gne kadar o alanda yapt almalarda elde ettii baarya bakmasdr.

Alan seimi ve yksekretim programlarının tercihini yapmadan nce eitli alanlarn gerektirdii yetenek dzeyi ile kendisinin hangi alanlarda ne dzeyde yetenee sahip olduğu konusunda bilgi sahibi olmasnda yarar vardr. Aksi halde ya yeteneinin zerinde ya da altnda yetenek gerektiren bir alana ynelmesi sz konusudur. Sahip olduğu yetenein zerinde yetenek gerektiren bir alana ynelen bir kimse byk olaslkla o alana girme frsat bulunmayacak, ya da snrl bir puanla girse bile baar ans ok zayf olacaktr. Yetenein altnda alanlara ynelenlerde ise can sknts ve doyumsuzluk grlecektir. Yeteneklerine uygun bir alma alanna ynelen bir kimse hem sahip olduğu yetenekleri geliştirme frsat bulabilir hem de meslein baarl bir yesi olabilir.

Bir kimse hangi konular zorlanmadan, zahmetsizce rendiçine ve o konularda snfta retilenlerin de zerinde baz genellemeler yapabildiçine, hangi alanlarda ise sadece derste kendisinden beklenilenleri yerine getirebildiçine bakarak yeteneklerini az ok deerlendirebilir.

Genel akademik yetenek, szel yetenek, saysal yetenek ve ekil-uzay ilişkileri yetenei olmak zere tr yetenei ieren bir kavramüdür. Her yksekretim programndaki baarda bu yetenek de gerekli olmakla birlikte baz programlardaki baarda bunlardan biri veya ikisi daha fazla rol oynamaktadr.

1. Szel Yetenek: Bu yetenek, szcklerle ifade edilmi kavramlar renebilme, sorunlar alglayp zebilme ve dnceleri doru, ak bir biçimde anlatabilme gcn ifade eder. Szel yetenek sosyal bilimlerde, dil bilim ve diğer bilimlerde baar için gereklidir.

2. Saysal Yetenek: Saysal yetenek, saylarla ifade edilen problemleri zebilme, saysal kavramlar daha abuk renebilme ve saylarla akl yrtebilme gcn gsterir. Szel yetenek btn temel bilimlerde, tp, veterinerlik gibi salk bilimlerinde ve mhendislik alanlarnda baar için gerekli bir yetenektir.

3. ekil-Uzay likileri Yetenei: Bu yetenek ekiller arasındaki benzerlik ve farklar, ekillerdeki deimenin temelindeki ilkeyi alglayabilme, dzlem zerinde izilmi bir cismi, boyutlu grebilme gcn ifade eder. ekil-uzay ilişkileri yetenei inaat, makine, harita ve kadastro mhendislii, mimarlk, endstriyel tasarm, di hekimlii gibi alanlarda baar için gerekli bir yetenektir.

DEERLER

nsan davranlarn amac bir takm ihtiyaçlar karlamaktır. İnsanlar mrlerin yaklak te birini kapsayan mesleki faaliyetlerden doyum beklerler. Meslek faaliyetlerinin sonunda beklenen doyum genellikle " meslek deeri" olarak adlandrlr. lgilerin de belli faaliyetlerin yaplmas srasnda yaşanan mutluluu ifade eden bir kavram olduuna deinilmitir. Ancak ilgi faaliyetin znden duyulan doyumu, deer ise o faaliyetin yapıldı ortamdan ve getirdii toplumsal dllerden kaynaklanan doyumlar ierir. Bir ii yapma konusunda kiiyi gdleyen en nemli faktr almann znden ok sonucundan elde edilen doyumlardr.

Bir kimsenin "Ben ne için alyorum", "Mesleimden, hayattan ne bekliyorum" gibi sorulara verdii cevaplar o kiçinin meslek deerini yanstr. Bu cevaplar "Yeteneklerimi geliştirmek için", "Sevdiim faaliyetleri yapp mutlu olmak için" ya da " "ok para kazanp zengin olmak için"... vb olabilir. Tabii yetenekleri geliştirme ya da ilgi ekici faaliyetlerde bulunma gibi amalar sz konusu olduunda ilgi ve yetenek kavramlar da deer kavram içinde saylmaktadr.

Belli bir meslek alannda ok deiik i ve pozisyonlar bulunabilmekte ve bunlar bireylerin deiik ihtiyaçlarna farkl dzeyde cevap verebilmektedirler. Deerlerini yakndan tanyan bir kimse, bunlara uygun i ve pozisyonlar kolaylkla bulabilecei mesleklere ynelebilir ve eğitimi srasnda kendini o pozisyonlarn gereklerine göre yetitirebilir.

Balca Deer Alanlar

. Yetenei Kullanma: Yeteneklerini kullanmaya ve geliştirmeye nem veren kimselerin yeteneklerini tanmak için sistemli bir araştırmaya girmeleri ve yksek derecede sahip olduklar yetenekleri en fazla gerektiren alanlara ynelmeleri gerekmektedir.

. Yaratclk: Yaratc insanlar yenilikler ortaya koyma gcne sahiptirler ve bu glerini kullanabilecekleri, yeni yorum ve sentezlere gidebilme olana olan ortamlar ararlar. Bu yzden yaratc gc olan kimseler setikleri mesleklerde bu glerini kullanma olasln bulup bulamayacaklarn dnmelidirler.

. Yarma: Baz kiiler yetenek ve baarlarının baka insanlara göre deerlendirilmesine ve stnlklerinin tannmasna olanak veren durumlarda isterler. Bir kimsenin yarmaya girip, kendini kantlamas, en azndan yetenei dzeyinde bir meslee girmesi ile mmkndr.

. birlii: Baz insanlar, alrken baka kii veya kiilerle ibirlii halinde olmak, ileri bakalar ile birlikte yürütmek, bakalarndan yardm almak ve sorumluluu bakalar ile paylamak isterler. Her meslekte bu ihtiyaçcn doyumuna imkan verecek pozisyonlar vardr.

. Deiiklik: Baz insanlar deiik iler yapmaktan, seyahat etmekten holanrlar. Hayatlarnda yenilik ve deiiklik isteyen insanlarn buna en ok olanak veren alanlara ynelmelerinde yarar vardr. Gazetecilik, turizm rehberlii, diplomatlk bu tr mesleklerdendir.

. Dzenli Yaşam: dzenli bir yaam isteyen kimseler alma saatleri belirli olan, seyahat etmeyi, gece ve tatillerde nbet tutmay gerektirmeyen, kendilerine az da olsa dzenli gelir salayan ve isiz kalma tehlikesi olmayan ilerde mutlu olabilirler.

. Liderlik: Baz kiiler i yerinde lider olmak , almalar planlayp bakalarn ynetmek ve ynlendirmek isterler. Bu alanda en iyi pozisyon yneticiliktir. Hangi meslek alannda yetimi olursa olsun bir i yerinde almaya balayan kimse liderlik ve yneticilik özelliklerini kantladka bu pozisyona ykselebilir.

. Kazan: Her meslek faaliyetinin sonunda bir miktar kazan elde edilebilir. alan herkes da kendisine rahata geinmeyi salayacak dzeyde kazan elde etmek ister. Ancak, baz kimseler için yksek dzeyde kazan elde etmek ok nemli olabilir.

. n Sahibi Olma: baz kimseler adlarn duyurmak, herkes tarafından tannan bir kimse olmak isterler. Bir meslein en baarl eleman olmak kiiye n kazandrr. Ve bu anlamda her meslekte n kazanmak olanakldr. Ancak, baz mesleklerde herkes tarafından tannan kimse olmak mmkndr. rnein, gazetecilik, tiyatro, sinema ve eitli sanat dallar bu ihtiyaçcn doyumuna daha ok imkan verir.

MESLEK NCELEME FORMU

Erdal USLUER

Sevgili Öğrenciler, Meslek seimi, bireyin hayatnda verdii en nemli kararlardan birisidir. Sağlıklı meslek seimi yapabilmek için, bireyin semeyi dnd meslek hakknda baz bilgilere sahip olmas gerekir.

Bir meslek hakknda bilgi edinmenin eitli yollar vardr. rnein bir kitaptan, bir rehber öğretmenden bu bilgiler alnabilir. Ama byle nemli bir konuda hazr alnan bilgiden ok, kiçinin kendi abas ile aratrarak, inceleyerek elde ettii bilgi daha yararldr. Bu tr bilginin kalc olma ve meslek seme srasnda kullanlma olasl daha yksektir.

Elinizdeki bu form, ilgi duyduunuz meslekleri incelerken yararlanmanz amacıyla hazırlanmtr. Bu formda bir meslein hangi ynleri hakknda bilgi edinilmesi gerektiçini gsteren sorular bulunmaktadr. Bu sorularn cevaplarn eitli kaynaklardan edinebilirsiniz. rnein alan kiilerle konuarak, i yerlerinde gzlem yaparak, meslek odas, sendika, dernek gibi kurulular ziyaret ederek, yazl kaynaklar, televizyon, radyo, gazete ve dergileri inceleyerek vb. Formdaki sorularn cevaplarn eitli kaynaklardan alrsanz meslein deiik alardan grn hakknda daha fazla bilginiz olacaktr.

Meslek incelemeye balamadan nce bu formdaki sorular dikkatlice inceleyiniz. Sorularn cevaplarn ayr bir kada yaznz.

Baarlar dilerim.

MESLEK NCELEME FORMU

. BU MESLEKTE GREVLER VE YAPILACAK LER NELERDR?

Bu meslekte yaplacak faaliyetler nelerdir? (Dnme, konuma, okuma, dinleme, kaldrma, trmanma, dengede durma, eilme, diz kme, ayakta durma, oturma, yrme, grme, işitme , dokunma, koklama, tatma, el kullanma, parmak kullanma...)

. GEREKEN NTELKLER

Fiziksel özellikler : Bu meslekte iler yaplrken vcudun en fazla hangi organlar kullanlmaktadr? (El, kol, parmak, ayak, kulak, burun, dil, gz...vb.) Yetenekler Bu meslekte alabilmek için hangi yeteneklere ihtiyaç vardr? (Szel Yetenek, Saysal yetenek, ekil- Uzay yetenei, El-Gz koordinasyonu...) Ekteki Yeteneklerle ilgili yazy okuyunuz.

Bu meslek için akademik eğitimde hangi derslerin okutulmas gerekir?

lgiler

Bu meslek için hangi ilgilerin kiide bulunmas gerekir? (Temel Bilim ilgisi, Sosyal bilim ilgisi, Canl Varlk ilgisi, Mekanik ilgisi, ikna ilgisi, ticaret ilgisi, i ayrntlar ilgisi, edebiyat ilgisi, gzel sanatlar ilgisi, mzik ilgisi, Sosyal yardm ilgisi...) Ekteki ilgilerle ilgili yazy okuyunuz.

Kiilik özellikleri :

. Bu meslekte alabilmek için kiilik özellikleri neler olmaldr? (Sakin, sinirli, sabrl, sabrsz, heyecanl, titiz, sorumlu, endieli,...vb.) Bu meslekte ie girebilmek için en kk ve en byk ya snr nedir? (ya snr yoksa belirtiniz)

Bu meslekte ie girebilmek için en az ve en ok kilo snr nedir? (kilo snr yoksa belirtiniz)

Bu meslekte ie girebilmek için en ksa ve en uzun boy snr nedir? (boy snr yoksa belirtiniz)

Bu ie girebilmek için en dk zeka snr nedir? (zeka snr yoksa belirtiniz)

3. BU MESLEKTE LER YAPILIRKEN KULLANILAN ARA-GERE VE MALZEMELER NELERDR?

(Szckler, saylar, ekiller, soyut kavaramlar, alet ve makineler, maddeler, insan ve hayvan bedeni, duygu ve dnceler, insan ilişkileri...)

4. ALIMA ORTAMI VE KOULLARI

Bu Meslekte iler nasl bir ortamda yaplmaktadr? (Scak, souk, rutubetli, kuru, ya, tozlu, kirli, kt kokulu, iyi kokulu, grltl, titreim, radyasyon, toz, duman, tehlike-patlama, yangn, aydnlk, karanlk, temiz, pis...vs. )

almalar kapal alanda m ak alanda m yaplmaktadr?

Seyahat etme zorunluluu var m?

alan kii hangi tr i kazalarna maruz kalabilir?

Meslee zg hastalklar var m? Varsa nelerdir?

Gnlk alma süresi ne kadardr?

Gece, hafta sonu ve bayram nbetleri var m?

Yıllık tatil süresi ne kadar? Ka yanda emekli olunur?

5. BULMA OLANAI

Bu meslekte nerelerde i bulunabilir? (Devlet kurumlar, zel sektr, bamsz)

Bu meslekte i bulma olanaklar nasldr?

Gelecekte bu meslekte i bulma olanaklar nasl olacak?

Bu meslek lkenin her yerinde yrtlebilir mi?

6. KAZAN

Ortalama aylk kazan ne olabilir?

Trkiye'de blgeler aras kazan farkl m?

Kazan dzenli ve sabit mi ? Emeklilikte, maa ve ikramiye ne kadar? Bu meslee lkemizde ne kadar ihtiyaç vardr.? (%O, %25, %50, %75, %100)

7. MESLEE HAZIRLIK

Meslee girebilmek için zorunlu akademik eğitim dzeyi nedir? (ilk, orta, lise, niversite, yksek lisans, doktora)

Bu meslein eğitimi nerelerde verilmektedir? (Hangi ehir, Hangi niversite. Hangi i yeri ...vs.)

8. MESLEKTE LERLEME

Meslekte ilerleme olana var m?

Meslekte ilerleme için neler gerekli? (Meslekte ilerleme yılı ile mi yoksa bilgi ve beceriyle mi olmaktadr?)

Meslekte ilerleme varsa en son kademeye ne kadar zamanda eriilebilir?

Bu meslee yakn ve benzer meslekler var m?

9 . MESLEK YELERNN BALI OLDUKLARI ODA VE SENDKALAR

Meslee girmeyi ve meslek yelerinin almalarn denetleyen ve haklarn savunan oda ve sendika var m?

10 . MESLEN SALADII OLANAKLAR

Bu meslein salad olanaklar nelerdir? (Yaratc gc ortaya koyma, sorumluluk alma, tek bana karar verme, baka insanlar ynetme, bakalaryla ekip halinde alma, bamsz i kurma, dnceleri ve duygular bakalarn aktarma ve etkileme, hasta ve zayf insanlara yardm etme, ok para kazanma, adn duyurma, n sahibi olma, yeni insanlar tanma, ilgin ve deiik iler yapma, dzenli bir hayat srme, sosyal gvence, seyahat etme ve yeni yerler grme, bakalaryla yararak daha iyi bir yer edinme, bilimsel alma, rol ve görevleri aka tanmlanm ilerde alma, ak havada alma, hep ayn şekilde yaplan (monoton) iler yapma, dzenli bir gelir salama, net ve kesin verilerle urama, sürekli i bulma.

11. BU MESLEKLE LGL RENDNZ BAKA EYLER VAR MI?

12. BU MESLEKLE LGL RENMEK STEYP DE ULAAMADIINIZ KONULAR VAR MI?