KONUMA ENGELL OCUKLAR

Konuma veya szl iletiim insanolunun günlük yaantsnda en ok kulland aralardan biridir. Eğitimde bavurulan etkinliklerin birou da konumaya dayanmaktadr. Bu aracn kusurlu yani konumann özürlü olmas ocuun okul ii ve d yaantlarnda glk yaratmaktadr. Konuma zrne dayal olan bu glkler bazen uyum problemi haline gelmektedir. Eğitimde konuma zr ounlukla renimi tkayan engelleyen, bozan bir problem haline gelmektedir. Snfnda bylesi Öğrencisi bulunan öğretmenlerde bu ac gerei bilir.
İnsann yaamnda nemli bir yeri olan konumann bir ok tanm yaplmaktadr. Bu tanmlarn ortak yan kiçinin kendisiyle ve evresiyle dengeli ilişki kurma ve srdrmesine yarayan geleneksel sembollerin yer ald bir iletiim sistemidir. Konumada kiçinin kendi kendini anlatmas ve doyurmas yer alr.
Konuma Engeli: Konuma esnasnda dinleyenlerin ne sylendiçine deil de nasl sylendiçinde dikkat ediyor, ou konumay umduklarndan farkl buluyor ve konuan ne syleyeceini deil de nasl syleyeceini dnyor ise bu konuma engeli saylabilir. Milli Eğitim Bakanlnn Özel Eğitim Hizmetleri ynetmeliçinde konuma zr " konumann aknda, ritminde, tizliçinde, vurgularnda, ses birimlerinin karlnda, eklemleniçinde, artiklasyonun da, anlamnda bozukluğu bulunana konuma özürlü denir."
Konuma anlalr şekilde deilse ses bozuk ve trmalayc ise, ritimlerinde ve vurgularnda bozukluk var ise, konuan kiçinin ya, fiziksel yapsna göre konumasn iyi geliştirememise, kelime haznesi ve gramer bakmndan yetersiz ise o bireyde konuma zr vardr diyebiliriz.
Konuma Engelinin Trleri;

1. Gecikmi Konuma
2. Ses Bozukluu
3. Artiklasyon Bozukluu
4. Kekemelik
5. itme Engeline Bal Konuma Bozukluklar
6. Yark Damak ve Beyin Engeline Bal Konuma Bozukluklar
7. Yabanc Dil ve Blgesel Konuma Ayrlklarna Bal Konuma Bozukluklar

GECKM KONUMA

ocuun konumas kendi yandan beklenenden ok geri ya da konuma gelişimi asndan daha yava bir gelişme gsteriyorsa o konuma gecikmi konuma olarak adlandrlr. Bu, bir bakma ocuun bebeklik anda geirmesi gereken konuma gelişim aamalarndan birinde duraklayp kalmas ya da o aamalardan birine geri dn yapma halidir.
Konumalarnda gecikme olan çocuklarn ;

1. Konumalar kstldr.
2. Kstllk hi konumamaktan ok zor anlalabilen birka szck syleyebilme arasında deiir.
3. Szck daarcklar da yetersizdir.
4. Akranlarna oranla pek az szck bilirler.
5. Tmce kurmada da glk ekerler
6. steklerini tmce ya da baka szcklerle anlatma yerine jest, mimik ya da baka tr iaretler kullanrlar.
7. Bakalarının konumalarna ilgi duymazlar ve dinlemezler. Durmadan ses karrlar fakat kardklar sesler konuma zellii gstermez, sesleri ok abuk karrlar izlemek olduka gtr.
8. steklerini, duygularn dorudan fizik hareketlerle belli ederler. Bu, ounlukla insanlara eyalara vurma, arpma, itme gibi beden gcyle yaplr.
9. Bazlar topluluktan uzak durma, ayr kalma eilimindedirler. ounlukla ayr bir odaya, odann bir kesine ekilmek ve kendi başlarna oynamak isterler.
10. Daha abuk alama, barma, oyuncaklarn çatışma , frlatma, krma, yrtma, datma gibi hrnlklar da grlebilir.

GECKM KONUMANIN NEDENLER

1. Zeka Gerilii: Zihin dzeyiyle konuma gelişimi arasında ilişki vardr. Zeka geriliçini oluturan ya da zeka geliimini engelleyen nedenlerin bir ou konuma geliimini de engelleyen nedenlerdir.
2. Salk Durumu: Konuma gelişim dnemlerinde uzun süren ve ar geen hastalklar ocuun konuma geliimini etkiler. Hastalk birinci yata olursa konuma geliimini daha ok engeller. Hastalk ocuun konumaya yknme hevesini krar. Hastalk sadece ocuun babldama dneminde deil diğer gelişim dnemlerinde de konumann kazanılmasın geciktirebilir, gletirebilir ya da durdurabilir. Yapsal bozukluklarda konumay geciktirir.
3. itme Kayb: çocuk konumay tam olarak kazanmadan nce işitmesi özürlü hale gelirse konuma gelişimi bundan olumsuz ynde etkilenir. itme kayb ne kadar ok olursa konuma o kadar ok engellenir.
4. Devinimsel Uyum Gl: Konumay salayan birden ok organ vardr. Konumada ene, dudak, dil ve damak gibi konuma organlarının kontroll ve uyumlu ibirlii nemlidir. Eer çocuk bu uyumu ve kontrol salayamazsa konumada gecikme grlebilir.
5. Duygusal çatışma : ocuun yaam olduğu bir takm duygusal problemler ( sevgi gereksinimlerinin doyurulmay, karde kskanl, kazalar ya da diğer oklar, korkular) konuma da gecikmeye neden olabilir.
6. Aile ve evre Koullar: Konuma uygun sosyal ortamda kazanlr. Eer aile uygun ortamda ocuu gdlemez ya da ar baskc bir eğitim uygularsa ocuun konumasnda gecikmeye neden olabilir.

GECKM KONUMA GSTEREN RENCLERN RETMENLERNE NERLER

&Snf öğretmeni snfnda konumas anlalmayan Öğrencisi olduunda bu Öğrencileri ilgili kurumlara ynlendirmelidir.

&ocuk kendisine retilen yeni szckleri günlük yaamnda kullanmaya zendirilmelidir.

&Konuma ancak konumakla kazanlr ve konutuka pekiir. Konuma zevkli bir ura haline getirilir ve bir ie yarad gsterilirse çocuk konumaya istek duyar. Ama gecikmi konuma gsteren çocuklarn bazlarnda hi konuma grlmez. Bu tr çocuklara gereksinim yaratmak için ocuun yannda onun duyabilecei grlkte, izleyebilecei hzda, anlayabilecei sadelik, holanabilecei tonda konumak yararl olur.

&ocuun konuma giriimleri izlenir ve desteklenirse, konuma istei ve arzusu artacaktr.

&ocukla ilişkide bulunurken onlarla konuma gereksinimi yaratmak için sessiz jest ve mimiklerle yaplan anlatmlar grmezden gelmekte yarar vardr.

&ocuk yanndayken öğretmen kendi kendine yksek sesle ve ok konumaldr. Bu konuma çocukla birlikte bir i ya da hareket yaparken olmaldr. rnein "retmen u anda tebeiri eline ald, tahtaya yaz yazd sonra Öğrencilerden defterlerine yazmalarn istedi" gibi konumalar çocukla birlikte yaplrsa faydal olur.

&ocukla onun anlayabilecei basit cmleler ve kalplar içinde konuun.

&Eer evrede birden fazla dil kullanlyorsa konumas pekiçinceye kadar tek dil zerinde konumaya altrlmas gerekir.

&Snfta hem bu ocuun hem de diğer çocuklarn konumalarn geliştirmeye yönelik uygun ortamlar salanmaldr.

&ocuk her gn en ok kullanmak zorunda olduğu temel szcklerden oluan bir szck daarcna kavuturulmaldr. ncelikle bu daarck günlük yaamda en ok kulland szcklerden oluturulmal, basitten zora doru bir sra izlenmeli bu szcklerin sesleri nce ayr ayr retilmeli, çocuk bu sesleri karabilir duruma geldikten sonra birletirerek szckler oluturulmasna geilmelidir.

&Gecikmi konuma engeli olan çocuklarda ncelikle sesleri tek tek karmas salandktan sonra ona bu sesleri srayla ulayarak tek heceli ve ksa szckler oluturmasn retmek gerekir. Bu almalarda oyun eklinde desenlenirse ocuun dikkat süresini arttrr ve ilgisini eker ve çocuk sklmaz.

ARTKLASYON BOZUKLUU

Artiklasyon bozukluğu konuma seslerinin kartl yerlerinde biimlerinde zamanlamasnda, ynnde, hznda, basncnda hatalarn yaplmas ya da dudaklarn, dilin, yumuak daman, yutan birlikte hareketlerinin hatal olmas sonucunda ortaya kan bir sorundur. Bireyin yana uygun ve konuma gelişimi dnemine uygun olarak konumasnda beklenen dzgnln ve ses uyumunun olmamasdr. Artiklasyon bozukluğu drt farkl şekilde grlmektedir.

1. Ses Atlamalar: Seslerin atlanmas veya drlmesi eklinde grlr. rnein; "kap" yerine "ap", "saat" yerine "sat" gibi.
2. Ses Eklenmesi: Kelimenin içindeki bir sesin yanna ayn sesin eklenmesi veya baka bir nsznde eklenerek karlmasdr. rnein; "aa" yerine "aa", "saat" yerine "sahat" gibi.
3. Yerine Koyma: Kelime içindeki bir sesin yerine baka bir sesin konmas eklinde grlr. rnein; "ar" yerine "ay", "araba" yerine "ayaba", kitap yerine "kipat" gibi
4. Sesin Bozulmas veya Ses arptmalar: Asl karlmas gereken sesin yerine olduundan baka bir ses karlmas durumudur. rnein; "karagz" yerine "kax gz" gibi.

ARTKLASYON BOZUKLUUNUN NEDENLER

1. Yapsal Nedenler: Konuma organlarndaki bir takm yapsal bozukluklar artiklasyon bozukluğuna neden olabilir. st dudak yarkl, dudan ok ince veya kaln olmas, dilerin dzensiz dizilii veya noksanl, enenin yaps veya enenin aa yukar hareketlerinde hareket yeteneinin snrll, dilin dil yatana oranla byk veya kk olmas dil bann ne kmas, dil kaslar veya sinirlerdeki bozukluklar, burun kemiçinin eri atlak olmas, burunda et bulunmas gibi organik nedenler artiklasyon bozukluğuna neden olmaktadr.
2. levsel (Grevsel) Nedenler: Konuma organlarnda herhangi bir yapsal bozukluk olmad halde eer evre artlar olumsuz ise artiklasyon bozukluğu grlebilir. Konuma organlarının yanl öğrenme ve alkanlklar sonucu görevlerini tam yerine getirememeleri, evde konuulan dilin yeterince zengin olmamas veya ikinci bir dilin konuuluyor olmas ailenin veya evrenin ocuun konumay öğrenme aamasnda ar baskl ve kat tutumu artiklasyon bozukluğuna neden olabilir.
3. Psikolojik Nedenler: ocuun yaam olduğu duygusal problemler, ailenin yaam olduğu ekonomik problemler, ocuun içine kapank olmas, zihinsel bir takm problemler artiklasyon bozukluğuna neden olabilir.

ARTKLASYON BOZUKLUU OLAN RENCLERN RETMENLERNE NERLER

&Artiklasyon bozukluğu uygun eğitim ortam saland zaman dzeltilebilecek bir problemdir. Eğitimcilerin bu konuda nasl yardmc olacaklarn bilmesi bu problemin zmnde fayda salayacaktr.

&Snfta öğretmen bir takm etkinlikler yaparak ocuun karm olduğu hatal sesi öğrenmesine ve dzeltmesine dikkatinin ekilmesine yardmc olur. rnein; ark, masal, kasetler dinlettirilerek ocuun hatal kard sesin dorusunu öğrenmesi ve dikkatinin ekilmesi salanr.

&retmen snfndaki diğer Öğrencilere artiklasyon bozukluğu hakknda bilgi vermeli ve bu problemi eğitimle ortadan kaldrlacak bir bozukluk olduunu ve artiklasyon bozukluğu olan arkadalarn duygusal ynden desteklemelerinin faydal olacan anlatmaldr.

&Artiklasyon bozukluğu bireyin yatlarna göre yanl sesler kartmas ve kullanmas, sylemesi bir sesin yerine baka bir sesi sylemi olarak gzlenmektedir. Snflarnda artiklasyon bozukluğu olan çocuklar tamamen sınıf öğretmeninin anlay ve abasna kalmaktadr.

&retmen ocua kar sevecen, sabrl ve zverili olmaldr. ocuun hatal kard sesi hemen doru olarak kazanamayaca için aceleci davranmamaldr.

&retmen nce ocuun artiklasyonun eidini ve kard hatal sesleri bilmesi gerekmektedir. Bu nedenle almann ilk aamas hatal sesin, doru olarak karlmas ile balanmal ve doru olarak karmaya balad sesi cmle içinde kullanma almalar yaplmaldr.

&retmen Trke dersinde artiklasyon bozukluğu olan çocuklara daha ok sz verilmelidir. Parann her okunuunda ocuun kard sese ocuun dikkatini ekmeli ve öğretmen tarafından doru telaffuz edilerek ocuun tekrarlamas istenmelidir. Artiklasyon bozukluğu olan çocuklarda hatal kard seslerden oluan isteklerde bulunmaldr. rnein "r" harfini kartmakta zorlanan bir ocua içinde "r" harfi olan kelimelerden cmleler kurarak ocuun tekrar etmesini istemelidir.

&retmen bu çocuklara sınıf ii veya sınıf dnda bir takm görev ve sorumluluklar vererek günlük konumalarının desteklenmesi ve bu konumalarda yapm olduğu hatalara dikkat ekilmesi salanmaldr.

&Snfta bu çocuklarla alrken bir okuma parasında bilinli hatalar yaparak ocuun bu hatalar bulmas istenebilir.

KEKEMELK

Konumann doal aknn bir biçimde kesintiye uramasdr. Bireyin istemsiz olarak sesleri uzatmas, kimi sesleri retirken zorluk ekmesi, bir sesi, heceyi yada szc tekrarlamas biiminde grlebilir. Genellikle erken dnem çocukluk evresinde başlar. Kekemelik konuma engelleri arasında oran itibariyle az olmasna ramen etki bakmndan ok nemli yer tutan bir engel trdr. Kekemelik kz çocuklarna oranla erkek çocuklar arasında daha sk grlmekte, derecesi de erkek çocuklarda kzlara oranla daha fazla ve uzun süreli olmaktadr. Erkeklerde daha fazla grlmesinin nedeni olarak da uzmanlar beklentilerin kzlara oranla erkeklerde daha fazla olmasndan kaynaklandn belirtmektedirler.
Kekemelik çocuklarn cmle kurmaya balama aamasnda ortaya kan bir problemdir. 2,5- 3 yalar ile 5 ya arasındaki çocuklarn %4' nde, ileriki yalardaki çocuklarn %1' inde grlmektedir.
Kelimelerdeki ilk hecelerin veya btn kelimenin birka defa tekrar , kelimeleri bölümüe, sesleri ve heceleri uzatarak syleme, cmle içinde ey, ite gibi ifadeler yerleştirme, anlamsz seslerle grtla destekleme, kelime yutma, cmle banda ve içinde duraklama ve uzun boluklar, zorlanlan kelimeleri daha kolay sylenenle deitirme, dzeltme, kelimelerin aniden kesilmesi gibi eitli taklma rnekleri vardr.Taklmann nedeni grtlaktan hava akmnn bozulmas ve fonasyonun (ses karmann) gecikmesidir. çocuk aniden durur ve yeniden başlar; sanki azn amakta zorlanyormu gibidir ve bu gerginlik, yznde fark edilir. Artk kekelediçinin de farknda olmakla kalmayp bunun huzursuzluunu da yaamaktadr. Belirtilerin younlamas zamanla kendini sosyal etkileimde de gsterir ve artk ocuun hayatnda " Dinleyenin reaksiyonlar" da sz konusudur. Dinleyenin rahatszl, mdahalecilii veya alaycl gibi evresel tepkilerin her biri çocuk için diyaloa girmekten kanma nedenidir. Kekeleme artk sosyal ilişkileri ve yaam stilini etkilemekte, ocuun ( ergenin ) kendilik imajn byk oranda zedelemektedir. Konumaya dayal aktivitelerden, bedelleri pahasna uzak durulur.

KEKEMELN NEDENLER

Kekemeliçin nedenleri konusunda ok farkl grler vardr.
1) Kekemeliçin bireydeki yapsal bozukluklardan kaynaklandn ileri sürenler, 2) Konumann renilmi bir davran olduunu kekemeliçinde öğrenme sonucu ortaya ktn savunanlar,
3) Kekemeliçin kiilik bozukluklarndan kaynaklandn syleyen grlerde vardr. Ayrca ailenin veya evrenin ocuu ar derecede konumaya zorlamas ve bask altna almas sonucu ocuun kekemelii bir direni davran olarak gsterdiçini syleyen uzmanlar bulunmaktadr. ocuun yaam olduğu bir takm duygusal problemler ( karde doumu, ayrlk kaygs, korkular, yaam olduğu bir takm travmalar) veya ailenin çocuk eğitiminde baskc tutumlar da kekemelie neden olabilmektedir.

KEKEME OLAN RENCLERN SINIF RETMENLERNE NERLER

&Sabrla onu dinleyin, konumasn "olay" yapmayn. Baz kelimeleri syleyememek , taklmak, ona ok sknt verebilir. Byle zamanlarda bir ey sylemek ihtiyaçc duyabilirsiniz. Bu durumlarda, ses tonunuzda acmak, olumsuz bir yorum, kayg ya da aknlk ifadesi bulunmakszn, hatta bazen hafife glmseyerek bu kelime uratrd seni gibi szlerle syleyin. Bu gibi szler onun abasn fark ettiçinizi ve kekeledii için onu sulamadnz ifade edin.

&ocuu kekeme diye damgalamaynz. Siz damgalarsanz oda kendini kekeme grmeye başlar. Oysa damgalanmadnda çocuk bu dnemi kendiliçinden tehlikesizce atlatabilir.

&ocuk konuurken onun dudak devinimlerine deil gzlerinin içine baknz.

& Ona zel devler veriniz. Konuma devi, okul müdürne yada bir yetikine , yandaki sınıf öğretmenine iletilecek haber, oradan aldrlacak bir ey için görevlendirme gibi.

&Konumasn dzeltmekten " Daha yava konuursan kekelemezsin" , " Yzn yle yapma" gibi iyi niyetli ama sulayc etkileri olabilecek olumsuz ifadelerden kann.

&Yaad konuma gl hakkndaki duygularn onla konumaktan ekinmeyin. çocuk konuyu at zamanlar da onun duygularn tanyn ve paylan, akc olmayan konuma hakknda konumak tabu deildir. Herkesin baz glkleri olabileceini ifade edin.

&ocuun nasl sylediçinden ok, ne sylediçini dikkatle dinleyin, konumaya mdahale etmeden gz ilişkisini srdrn. ocuun konumasn onun yerine tamamlamayn.

&ocukla konuurken ksa, kurall ve basit cmleler kullann, ifadeler ak ve kolay anlalr olsun. Siz konutuktan sonra, ocuun size cevap verebilecei yeterli zaman tanyn.
&ocuunuz akc konumadnda da akc konutuundaki gibi davrann. Onu bask altna almakszn konumas için cesaretlendirin. Sakin bir konuma ve dinleme ortamn salamaya aln.

&ocukta ara sra oluan kekemeliçin zgven eksikliçinden kaynakland dnlmektedir. Kendine gveni olmayan çocuk sınıf ortamnda olsun diğer evrelerde olsun kendini ifade etmekte korkar. Bu korku ocuu kemelie iter. 2-6 ya dneminde her çocukta kekemelik oluabilir. Ancak olumlu anne-baba ve öğretmen tutumlar ocuun bunu sağlıklı bir biçimde atlatmasn salar. Ama sürekli eletirilen, konumasna frsat tannmayan aile tutumlar çocukta kekemeliçin kalc olmasna neden olur.

&Bu çocuklara diğer çocuklardan farkl davranmak görev ve sorumluluklar vermekten kanmak doru deildir. Bu çocuklara gvenin ve yapacaklar iler konusunda destek olun. öğrenme sevgisini alayn, kitap okumasna yardmc olun.

&Ara sra kekemelii olan ocuun kendini ifade etmesi ve rahata konuabilmesi için uygun ortamlar oluturulmaldr. rnein normal ders ak içinde kekemelii nedeniyle etkinliklere katlmak, sorulara cevap vermek istemeyen bir ocua mzik dersinde ark syleterek, beden eğitimi dersinde takm kaptanl vererek yada snfta zaman kstlamasnn olmamas kouluyla ksa bir iir okutarak zgven kazanmas konusunda yardmc olunabilir.

&Bu çocuklar okuma almalar yaparken sakin ol, heyecanlanma, yava oku gibi telkinlerden ve bu tr çocuklarnda içinde bulunduu okuma yarmalarndan uzak durun. Yaplan bu tip yarmalar kekeme olan Öğrencilerin korkulu ryas olacandan kendilerine olan gvenlerini kaybetmelerine neden olabilmektedir.

&ocuun sınıf içinde alay konusu olmamas yada Öğrencide edilmemesi için diğer Öğrencilerle uygun bir srada konuulmal ve sınıf içindeki davranlarla olumlu örnek olunmaldr. Ders esnasnda sz hakk ncelikli verilmeli ve beklerken yaayaca gerginlik azaltlmaldr.

&Snf ierisinde veya grup nnde çocuk kesinlikle sert biçimde eletirilmemeli, dzgn konutuunda takdir edilmelidir.