TME ENGELLLER

İnsan, be duyusu araclyla alglayabildiklerini beyninde yorumlayarak anlamlandrr.itme duyusu da insann evresini alglamasna yardmc olan, evresindeki canllarla iletiimini salayan bir duyudur. letiim, bir konuan, bir dinleyen ve ikisi arasındaki anlamay salayan bir aracyla gerekleir. Yani verici-alc ve ses dalgalar eklinde ifade edilebilir.
itme duyusu bireyin evresi ile iletiim kurmasnda yararland duyularn banda gelmektedir. Konuma, işitme duyusu araclyla kazanlmaktadr. itme engelli bireylerin genel özelliklerinin ok geni bir yelpazede farkllk gsterdii ve işitme engellilerin eğitim alanndaki gelişmeler gz nne alndnda, bu bireylerin eğitimlerinin ve alnacak eğitsel tedbirlerin nemi ortaya kmaktadr.
Okul ncesi eğitim dndaki her kademede işitme engelli Öğrenciler yatl ve gndzl olarak eğitimlerini devam ettirmektedirler. itme engelli Öğrencilerin ilk ve orta renimlerini normal Öğretim kurumlarnda ( kaynaştırma) srdrmeleri tevik edilmekte, bylelikle akranlar ile sosyal ve duygusal ynden paylamlarna frsatlar salanmaktadr.
itme engeli d grnmde herhangi bir belirti vermedii için doduu andan itibaren işitme kayb olan çocuk normal bir çocuk olarak grlr. Ancak, çocuk konuma ana geldii halde iletiim kuramyorsa ocuun işitmedii fark edilmektedir.
İnsanolu doumdan itibaren yaad sürece i ve d evresinden bir takm uyaranlar alr. Bu uyaranlara tepkide bulunarak yaam için gerekli dengeyi kurmaya ve srdrmeye alr. Uyaranlar eitli duyu organlar yoluyla alr. evresindeki ses diye adlandrlan uyaranlar da kulak yoluyla alr. Bunlara gerekli tepkide bulunarak evresiyle ilişki kurmu olur. Kii sesten, yn anlar, olaylar anlar, tehlikeleri sezer hale gelir ve onlara göre davranr. Kap zilini, telefon zilini, otomobil kornasn, aydanln kaynamasn anlar ve gerekeni yapar. Dil ve iletiimin iki temel esi işitme ve konumadr. Okuma ve yazma da işitme ve konumadan tretilmi olan iletiim trleridir. Ksaca işitme ; anlama, konuma, okuma, yazma ve diğer işitme özellikli iletiimin temelidir denebilir. letiim de insann trdeleriyle olan ilişkilerinde nemli yer tutar. itme duyusu sürekli istemsiz alr.

TME ENGELNN NEDENLER

itme engeli doutan olabilecei gibi sonradan geirilen hastalklar, kazalar ve yalanma nedeniyle de geliebilir. itme engeli yaamn dneminde ortaya kabilir;

Doum ncesi sebepler;
Doum ncesi sebeplerin banda kaltm gelmektedir. itme zr kaltm yoluyla ocua gemektedir. Kaltmla daha ok duyusal sinirsel trden işitme zr gemektedir. Bu tr işitme engellerinden bazlar gizli seyretmekte ve bulu anda ortaya kabilmektedir. itme engelli olmada bir diğer faktrde çocuk ile anne kannn uyumazldr. Anne kan RH(-) ocuun kan RH(+) olmas halinde annenin kan ile fetsn kan arasındaki geimeden annenin kannda bir eit saldrclar meydana gelmekte, bu saldrclar RH(+) olan fetsn kanndaki alyuvarlar tahrip etmekte ve bu durum sarla sebep olmaktadr.
Annenin hamilelik srasnda işitme sistemine zarar veren ilalar kullanmas, kzamkk, kabakulak gibi hastalklar geirmesi, hamilelik srasnda rntgen ektirmesi, sarlk geirmesi, bbrek hastal, eker hastal, kanszlk gibi sistemik hastalklar, hamilelik srasnda geirilen kazalar, arpma ve yaralanmalar çocukta işitme kaybna neden olabilir.

Doum srasndaki sebepler;
Erken doum, ge doum, g doum ve geici kordon dolanmas uterusun kontraksiyon anomalileri, forseps uygulanmas, sezeryanla doum, doum süresinin uzamas ve oksijensiz kalmas gibi durumlarda sarla sebep olabilir. Doum annda oluabilecek baz kazalar, arpmalar, d ve orta kulakta zedelenme yapabilir ve iletimsel işitme engellerine sebep olabilir.

Doum sonras sebepler;
Doum sonrasnda ocuun geirdii menenjit, ensofalit, kzlck, kzamk, kabakulak, bomaca, enfluenza, iek gibi baz enfeksiyon hastalklar sarla sebep olur. Bu yksek ateli hastalklara bal olarak geirilen havale sonucu işitme engelinin kalc hasar olarak kalmas en yaygn olarak grlen sebeplerdendir. Baz ilalarn dozu ve alnma süreleri iyi ayarlanmad takdirde ilalarn kulaa ters etki etmesi sonucu sarlk oluabilir. Doutan sonra grlen sarlklarn bir dieri de dominand hereditep sarlktr. Genellikle 5-15 yalar arasında grlr. Bu durumlarda konumann korunmasnda glk ekilir ve konuma bozulur. Kaza sonucu arpma, dme yanma, kulak içine yabanc cisim karma, işitme engelli olmaya sebep olmaktadr. iddetli grltde uzun süre kalmak da sarln sebeplerindendir.

TME ENGELL OCUKLARININ ZELLKLER

itme engelli çocuklar engellerinin zelliçine bal olarak gelişim alanlarnda baz farkllklar gsterirler. Ancak bu onlarn normal iiten akranlarndan tamamen farkl olduğu anlamna gelmez. Eğitimdeki amalarmzdan biri de işitme engelli çocuklarn engelinden doan bu farkllklar eğitim ve Öğretim ile en aza indirmektir.
&Sesleri duymayan ve szel uyaranlar alglayamayan ocuun dil kazanm tam olarak gerekleemeyebilir.
&Soyut dnmeyigerektiren becerilerde daha baarsz olabilir.
& Uyarlama, genel koordinasyon ve denge gerektiren becerilerde baarlarının ksmen daha dk olduğu sylenebilir.
& Zihinsel gelişim sürecinde dil nemli bir yer tutar. itme engelli çocuklarn dil becerilerindeki, kavram geliimlerindeki yetersizlik ve iitsel girdinin az olmas zihinsel gelişim sürecini de olumsuz olarak etkiler.
&Okuma yazmagibi dilin kullanmn gerektiren becerileri kazanmada da problemler grlebilir.
&Sosyal ve duygusal geliimleriiletiimin sekteye uramasndan dolay olumsuz etkilenebilir.
&ocukla iletiim kurulmuyor ya da iletiim için ok az zaman harcanyorsa, ocuun sosyal evrenin bir paras olmas, olumlu benlik algs geliştirmesi gibi konularda problemler yaanabilir
&Topluma uyum salamada zorluk ekerler, kendilerini soyutlanm hissedebilirler.

letiim ve Eğitim Yntemleri

itme engelli Öğrencilerle iletiimin en geerli yolu doal iitsel-szel yntemdir. Bunu yaparken bir iletiimde olmas gereken gz konta kurma, ortak ilgi ve sra alma davranlarn yerine getirmelisiniz. Yani tamamen doal ortamlarda doal yolla Öğrenciyle konuarak iletiim kurma yntemidir. ocuumuzun cihaz olmayabilir veya ok ar derecede işitme kayb olabilir. Sesleri hi duyuramyorsak yani bu yntemi direk olarak kullanamyorsak, bunun yannda dudaktan okuma ve iaret yntemini de destekler nitelikte kullanabiliriz.
Öğrenciye ncelikle taklit yoluyla nefes alma almas yaptrarak nefesini kontrol etmesini, kk kat ve tyleri fleyerek umasn salayn. Aynıaya yaklap flemesini isteyin ve aynann buharlatn gsterin. Aynıa karsnda baz kolay sesleri taklit yoluyla karmalarn salayn ( a,e,p,b,f gibi).
itme engelli her çocukta mutlaka bir işitme kalnts olduğu ve bu işitme kalntsndan yararlanlabilecei unutulmamaldr.
Konuma seslerini duymayabilir, doa seslerini duyurmaya aln. Bir davul, tencere, kap arpmas olabilir. farkl sesten hangisinin ne sesi olduunu ayrt etmesine aln. Hayvan seslerini taklit yoluyla yapmak holarna gider. Bir tren, araba, uak sesi yaptrlabilir. Bunlar oyunla vererek resmini gstererek yaptrabilirsiniz.
Belli bir birikim saladktan sonra resimler, hikayeler zerinde konuabilirsiniz. Kelimeleri doru karmayabilir. Bu zamanla dzelecektir. nk işitme cihazndan gelen ses bizim duyduumuz sesten farkl elektronik, akustik bir sestir.

itme Cihazlar; itme cihaz işitme engelli bireylerin ounluu için en etkili saaltm yaklamüdür. Sesleri ykseltmek için düzenlenmi olan işitme cihazlar, mikrofon araclyla evreden gelen sesleri toplar, ykseltir ve ykseltilen sesi kullancnn kulana iletir. Cihaz sesi ykseltir ama işitme kaybn dzeltmez. Var olan işitme kalntsnn en etkili şekilde kullanılmasın salar. Birey için en uygun cihaz semek gerekir. itme cihazlar mikrofon, ykseltici ve alc olmak zere ana ksmdan oluur, pille alr.

ekil:1

TME YETERSZL OLAN OCUKLARIN KAYNATIRMA YOLUYLA ETM VE SINIF RETMENNE NERLER

itme eğitimi:
itme eğitimi ocuun işitme kalntsn en iyi şekilde kullanlabilir hale getirmeyi ve bunun için yaplan almay ierir. Her işitme özürlü ocuun bir işitme kalnts mutlaka vardr ve bu kalntdan mutlaka yararlanmak gerekir
itme eğitiminin kulak yolu ile yaplmas normal ise de bunun diğer duyularla desteklenmesinde yarar vardr. itme eğitimi kk çocuklarda oyun biiminde daha byklerde ise nite ve diğer okul almalarna bal olarak ele alnmaldr. itme eğitiminde çocuklara genellikle okul, öğretmen ya da yetikin tarafından planlanan seslerin verilmesi normal ise de çocuklara kendi istedikleri sesleri dinleme ve duyma frsat da verilmelidir. almalar nceleri doa ya da ara seslerini ayrt etme eklinde ele alnmal sonradan konuma seslerinin ayrt edilmesine geilmelidir.

Snf öğretmenine öneriler :
&itme özürlü Öğrenciler snflarnda n sralara oturtulmal sk sk sorular sorarak konu ile ilgisinin sürekli olmas salanmaldr.

&retmen sz konusu Öğrencilerin aileleriyle ibirlii içinde olmaldr.

&itme özürlü çocuk snfta yokken snftaki diğer Öğrencilere işitme engelli çocuk hakknda bilgi verilmeli, arkadalarının ona nasl davranmas gerektii anlatlmaldr.

&ocuk snfta her trl etkinlie katlmaldr. Kmelere girmeli.

&retmen snfa topluca soru sorduunda ocuun bunu anladndan emin olmaldr.

&retmen işitme özürlü çocukla konuurken ksa ve basit cmleler kullanmaldr.

&ocuun işitmesinde veya dikkatinde dalgalanmalar olabilir, baz gnler daha iyi iitip daha dikkatli olabilirler.

&itme özürlü çocukla konuurken öğretmen yznn glgede kalmamasna, kta olmasna dikkat etmelidir

&Baz çocuklar kelimeleri ak olarak ifade etmekte glk ekerler. öğretmen ocuun dudaklarn izleyerek anlamak zorunda kalabilir.

&ocuk kelimeleri tam syleyemezse bile, baz sesler kararak tepkide bulunabilir. öğretmen ocuun karabilecei seslerden balayarak ses karmas için tevik etmeli. Daha sonra ocua onun seslerini ve syledii kelimeleri doru telaffuz ederek yeni kelimeler yapmasna yardmc olmaldr.

&ocuun doal olarak syledii kelimelerden sonra öğretmen onu dllendirmek için memnuniyetini bildirir ifadeler kullanmal ocuu tevik etmelidir.

&retmen elindeki nesne hakknda konuuyorsa çocuk hem eline hem de dudaklarna ayn anda bakamayaca için ona nce ellerine sonra da dudaklarna bakmas için zaman tanmaldr.

&retmen, Öğrenciyi soru sormaya tevik etmeli, ders ilenirken tekrarlara yer vermelidir.

&renmeyi kolaylatrabilmek için materyal kullanmna zen gsterilmeli, retimde kullanlan materyaller çocuklarn yaamndan seçilen, grsel materyallerle desteklenmelidir.

&Konulara uygun geziler düzenlenerek konu retimleri pekitirilmedir.

&Okulda anlatlan derslerle ilgili olarak aileye bilgi verilmeli, aile evde yapabilecei etkinlikler konusunda ynlendirilmelidir.

&itme engelli Öğrenciyle konuurken az hareketleri abartlmamal diğer Öğrencilerle konuuyormu gibi konuulmaldr.

&itme engelli Öğrencinin akranlarn ve öğretmenini model alarak konumasnn geliecei unutulmamal ve Öğrenci Öğrencide edilmeden syledikleri anlalmaya allmaldr.

&Snf içinde işitme engelli Öğrencinin istek ve duygular nemsenmelidir.

&itme engelli Öğrenciye soru sorarken, nce yapabildikleri sorulmal daha sonra yapamadklarn retme yoluna gidilmelidir.

&itme engelli Öğrencilerin sınıf dzeyine göre geri kald konularda Öğrencinin kaynak oda desteinden yararlanmas salanmaldr.

&iten Öğrencilerin ailelerinin snfta işitme engelli bir Öğrencinin varl ile kendi çocuklarının ihmal edileceine dair kayglar ve işitme engelli Öğrencilerin ailelerinin kendi çocuklarının uyumuna yönelik kayglar, gerektiçinde rehber öğretmen veya diğer uzmanlardan destek alnarak giderilmelidir.

&retim yöntemleri ve diğer konular hakknda öğretmen her zaman Rehberlik ve Araştırma Merkezinden yardm isteyebilir.

Kaynaştırmann Yararlar:
yi plnlanm ve gerekleri yerine getirilmi bir kaynaştırma uygulamas işitme engelli Öğrenciler için nemli yararlar salayabilir.
itme engelli Öğrenciler asndan kaynaştırmann yararlar:
&itme engelli çocuk, akranlarn gzleme, model alma, taklit etme, i birlii kurma, paylama ve karlkl iletiim kurabilme frsatlarndan yararlanm olur.

&itme engelli çocuklarn, yalarna uygun konuma ve dil modelleri gzlemleme frsatlar artar, dolaysyla dili öğrenmeleri kolaylar.

&itme engelli çocuklarn hem sosyal hem de szel etkileimlerinde art olur.

&itme engelli çocuklarn dil, motor, sosyal-duygusal, bilisel ve kiilik gelişimi gibi gelişim alanlar desteklenir, bu çocuklarn akademik ve psikososyal geliimlerine olumlu ynde etkisi olur.

&itme engelli çocuklar, toplumda bamsz yaam için gerekli olan pek ok beceriyi düzenlenen etkinlikler içinde ya da oyunlar srasnda renebilirler.

&itme engelinden kaynaklanan ve bireyin toplum tarafından dlanmasna neden olabilen davranlarn azalmasn salar, işitme engelli ocuun sosyal kabuln, uyumunu ve etkileimini arttrr.

&itme engelli ocuun, bir arkada grubuna katlarak eitli etkinliklerde bulunmas ve kabul grmesi kendine olan gvenini arttrr, bamsz bir birey olmasna katkda bulunur. Bu durum ocuun ayn zamanda bir toplulua ait olma ve deerli olma duygularn pekitirir.

& itme engelli çocuklarn insanlar arasındaki farkllklar ve benzerlikleri dorudan gzlemleme frsat olur.

iten Öğrenciler asndan kaynaştırmann yararlar:
& iten ocua, toplumda kendisinden farkl bireyler olduunu ve onlarla nasl etkileime gireceini retir.

& iten ocuun, bireyler aras farkllklardan kaynaklanan korku ve endielerinin azalmasn salar.

& iten çocuklarn yardm etme, destek olabilme, ynlendirme, ibirlii kurma, paylama, baz durumlarda öğretmen roln stlenerek engelli arkadan tevik etme gibi olumlu davranlar geliştirebilmelerini salar.

& Engelli arkadana model olmann ya da ona yardmc olabilmenin getirdii sorumluluk, iiten ocua kendine gven duyabilme konusunda da olumlu kazanlar salar, kiisel geliimini destekler.

& Dier insanlarn ihtiyaçlarna kar daha duyarl ve toleransl olmay, engelli bireylerle ilişkilere deer vermeyi renir.