Işıll Gülcan AVŞAR Psikolojik Danışman

OCUKLUK DNEMNDE GELMSEL GLER VE KLK
Birinci çocukluk dnemi 3-5 ya aras , ikinci çocukluk dnemi 6-12 ya arasında yer alr. Burada 6-9 ya arasında kalan dnem çocukluk dnemi, sonraki 10-11 yılı ergenlik ncesi dnemi olarak adlandrlmtr.byle bir ayrm bu ya gruplar arasında baz geliimsel farkllklar nedeniyle yaplmtr. Bu farkllklar nedeniyle her gelişim dneminde ocua kazandrlmak istenen farkl davranlar ve hedefler vardr. İlköğretim dnemi de ocuun eğitimi asndan kritik dnemlerden biridir, okul ncesi eğitim kurumlar ocuu ilköğretim dnemine hazırlar.

Okul ncesi eğitim neden nemlidir?
Okul ncesi eğitimin çocuklar, aileler ve toplum asndan birok faydas vardr. 0-6 ya arasn kapsayan erken çocukluk dnemi ocuun en hzl gelitii dnemdir.
Beyin yaps ve fonksiyonlarının geliiminin te ikilik bölümü 0-4 ya arasında tamamlanmaktadr. Erken çocukluk dnemindeki deneyimler beynin alma biimi için belirleyicidir. Yaplan almalar okul ncesi eğitim alan çocuklarda okula devam oranlarının ve okul baarsnn daha yksek olduunu gstermitir.
Okul ncesi eğitim sosyal ve duygusal gelişimi destekleyerek, yetikinlik dneminde de kiilerin daha retici ve verimli olmalarn ve sahip olduklar potansiyeli tam olarak kullanmalarn salar.
çocuklarn gelişim özellikleri, bireysel farkllklar ve yetenekleri gz nne alan, sağlıklı bir biçimde fiziksel, duygusal, dil, sosyal ve zihinsel ynden geliimlerini salayan, olumlu kiilik temellerinin atld, yaratc ynlerinin ortaya karld, çocuklarn kendilerine gven duymalarının saland, ebeveyn ve eğitimcilerin etkin olduğu kaliteli bir okul ncesi eğitim programna katlan çocuklarn diğer çocuklara kyasla gelecekte okul baarlar daha yksek, sosyal ve duygusal, szel, zihinsel ve fiziksel gelişim asndan daha yetkin olduklarn araştırmalar gstermitir.
Okul ncesi eğitimin yararlarn ksaca u şekilde sayabiliriz:
1-ocuklarn zeka puanlarnda ykselme
2-Snfta kalma ve okul eğitiminden ayrlma oranlarnda dme
3-ocuklarn beslenme ve salk durumunda iyileme
4-Sosyal ve duygusal davran geliiminin daha ileri olmas
5-Daha olumlu ebeveyn-ocuk ilişkisi
6-Yetikinlikte kendine yeten, ekonomik kazan potansiyeli yksek bireyler olmak
7-zgven duygusunun gelişmesi
Bu yzden bu dnemde ocuun zihinsel ve bedensel olarak yeterli beslenmesi ve etkileimde bulunabildii, onun geliimini destekleyen bir ortamda bulunmas gerekmektedir. Erken çocukluk eğitimi insan geliiminin balang noktasdr. Okul ncesi eğitim, çocuklarn ve lkemiz insannn uzun vadede daha retken, daha yaratc, sorun zmede daha yetkin olmasn salar.
Okul ncesi eğitim ocuu ilköğretime hazırlar m?
lkretime hazr olmann artlarndan biri ocuun kendi yana uygun zihinsel gelişim dzeyine erimesidir. Buna paralel olarak ilkokula balayacak her ocuun baz temel becerileri kazanm olmas arttr. Okul ncesi eğitim bu becerilerin kazanılmasında nemli bir rol oynar.
Okul ncesi eğitimin okula hazr olmay salama asndan kazandrd becerileri yle zetleyebiliriz:
Sosyal olarak, çocuklar oyuncaklar paylamann yannda yetikinin ilgisini, yiyecekleri paylamay ve karlkl konumay renirler. Ayrca yatlaryla atmalar ve ilişkilerde ortaya kan sorunlar zmlemeyi ve kendini nasl ve ne zaman koruyacan ve diğer çocuklarn hakkna sayg gstermeyi de renirler. Btn bunlar ocuun ileriki yaamnda ortaya kan tm sorunlar zmesine yardmc olacak problem çözme becerilerinin artmasn salar.
Duygusal olarak, kendi ilerini kendisi yapmas, sorunlar kendisinin halletmesi ve baz kararlar kendisinin vermesi sayesinde kendine gveni ykselir.
Anne-babadan ayr kalabileceini ve onlarn bulunmad zamanlarda da kendisine bakabileceini grmek ocuun z gven ve bamszlk duygularn artrd gibi, kendi kendini avutma ve oyalama becerilerinin gelişmesine yardmc olur.
Ayrca toplu yaamann gerektirdii snrlara ve kurallara uymay da anaokulunda renirler.
Fiziksel olarak kesme, yaptrma, boyama, kalem kullanma gibi faaliyetlerin dzenli olarak yaplmas sonucu ince motor becerileri geliir.
Ayrca koma, zplama, frlatma, trmanma gibi kaba motor fonksiyonlarn da kullanr ve geliştirir.
Zihinsel olarak, nesneleri eletirme, snflandrma, lme, gzlem yapma ve fikirler retme gibi matematik ve bilim becerilerini kazanr.
Canlandrma, taklit ve hayali oyunlar sayesinde hayal gc geliir. Arkadalar ve öğretmenleri ile konumak dil becerilerini geliştirir.
Kitaplar incelemek, boyama ve izimler yapmak, arkadalarna mektup yazmak gibi faaliyetler de erken okuma ve yazma yetilerinin gelişmesine yardmc olur.
Ayrca anaokulundaki faaliyetlerin dikkat ve konsantrasyon gerektirmesi ocuun beyninin bu fonksiyonlarının geliimine katkda bulunur.
Dikkat eksiklii sorunu ve öğrenme güçlüğü olan çocuklarn erken farkedilmesi ve okula balamadan gerekli nlemlerin alnmasn salar.
Tm bunlar da okula hazr olmas ve okul baars asndan nem tar.
Okul ncesi eğitimine balamak için en uygun ya nedir?
Okul ncesi eğitim için hazr olma ya her çocuk için ayn deildir.
Genel olarak ana okuluna balama yann 2-4 ya aras olduunu syleyebiliriz.
Geliimsel olarak baz çocuklar 2 yanda, baz çocuklar da 3-4 yanda ana okuluna balamak için hazr olabilmektedir.
Annenin almas nedeniyle daha nceden anneden ayr kalmaya alk olan, ihtiyaçlarn konuarak veya baka biimlerde ifade edebilen, basit komutlar izleyebilen, yrme ve koma gibi kaba motor fonksiyonlar gelimi olan çocuklar hangi yata olurlarsa olsunlar, anaokuluna balayabilirler.
Konuma, yeme, hrnlk, saldrganlk, byklerden ayrlamama, ar hareketlilik gibi sorunlar olan çocuklarn anaokuluna gitmeleri de özellikle tavsiye edilebilmektedir.
ocuu anaokuluna psikolojik olarak nasl hazırlamak gerekir? Onu nasl motive edebiliriz?
çocuklarn yeni ortamlara uyum yetenei ok yksektir. Ancak onun bu uyum yeteneinin anne-babalar tarafnzdan engellenmemesi gerekir.
Aileler çocuklarn kree balatma karar verdiçinde, çocuktan nce anne-baba olarak kendilerinin buna gerekten hazırlanmas ve kararlarndan emin olmas gereklidir.  Anne-babalar ocuun kree balatma karar konusunda ne kadar rahat olursa, çocuklar da, kendileri de o kadar az sorun yaarlar. Anaokuluna balamadan nce çocukla okul hakknda bol bol konumak, anaokullarnda sklkla yaplan faaliyetleri ocua yava yava tantmak nemlidir. rnein evde makasla kat kesmeye ve boya kalemlerine alkn bir çocuk, anaokulunda da ayn kat ve boyalar grnce rahatlar. Anne-babalarn ocuunuzun nemli bir adm atmakta olduunu kabul etmeleri ve onu desteklemeleri nemli olmakla birlikte, farknda olarak veya olmayarak, bu deiiklik konusunun zerinde ok fazla durmalar, yaayaca deiiklii ok fazla vurgulamalar da ocuun kaygsn artrabilir.
Kk çocuklarn anne-babalarn verdii szel olmayan sinyalleri okumakta usta olduklar unutulmamaldr. Bu nedenle eer anne-baba onu kree balatt için sululuk duyuyor ya da nasl onu kree brakp kaca konusunda endie hissediyorsa, byk olaslkla çocukta bunu hissedecektir. ocuun kree rahat bir şekilde uyum salamas ve burada mutlu olmas için ncelikle anne-babann bu konuda kararl, rahat ve emin davranmas ok nemlidir.
ocuu kree gnderme karar konusunda anne-baba ne kadar sakin ve emin davranrsa, çocuk da kendini o kadar gvende hissedecektir. Anne-babann en ufak bir gvensizlik ya da tereddd ise ocuun gvensizlik hissini ve kaygsn iddetlendirecektir.
ocuu anaokuluna gnderirken karlaabileceimiz zorluklar ve dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir?
Anne-babasndan hi ayr kalmam çocuklarn anaokuluna balamadan nce ksa süreli ayrlklara hazırlanmas faydal olur.
Hi ayrlk yaamam ocuun aniden farkl bir ortamda yalnz kalmas endie ve kaygy fazla hissetmesine neden olabilir. Bu nedenle ocuun ksa süreli ayrlklara almas için nceden hafta sonu bir yaknna braklmas, gn içinde belli saatlerde evde ya da baka bir ortamda anneden ayr biriyle kalmas tavsiye edilir.
ok ekingen ve kendine gveni dk çocuklar ve snr ve kural tanmayan çocuklarn anaokuluna balamasnda deiik sorunlar yaanr. ekingen çocuklarda öğretmen yardm olmadnda ekingenlik ve gvensizliçin artmas gzlenebilir. Bu gibi durumlarda öğretmenle ibirlii yaplarak, ocuun kendini ifade etmesinin salanmas nemlidir.
Snr ve kural tanmayan çocuklarn da diğer çocuklara ve okul eyalarna zarar vermesi sorunu yaanabilir. Yine ayn şekilde öğretmenlerle ibirlii yaplarak, snr ve kurallarn bu çocuklara retilmesi salanabilir.
ocuk anaokulundan korkuyorsa, neler yapmak gerekir?
Her yeni ortama girmenin çocuklarda ve yetikinlerde belli dzeyde bir kayg oluturmas doaldr. Yukarda belirttiim şekilde çocuk nceden hazırlanarak bu kaygsn yenmesinde yardmc olunabilir.
Ancak anne-babann farknda olarak veya olmayarak, bu deiiklik ve kaygnn zerinde ok fazla durmas, kendilerinin de kaygl olmas ocuun kaygsn artrabilir.
Kk çocuklar szel olarak ifade etmeseler de, davran ve mimiklerinden anne-babalarının neler hissettiçini ok iyi anlarlar. Eer anne-baba ocuu kree balatt için sululuk ya da kayg duyuyorsa, byk olaslkla çocuk da bunu hissedecektir.
ocuun kree rahat bir şekilde uyum salamas ve burada mutlu olmas için ncelikle anne-babann bu konuda kararl, rahat ve emin davranmas ok nemlidir. ocuu kree gnderme karar konusunda anne-baba ne kadar sakin ve emin davranrsa, çocuk da kendini o kadar gvende hissedecektir.
Eer çocuk annesinden ayrlmak ve anaokuluna gitmek istemezse, neler yapmak gerekir?
Her çocuk seme ans verilirse, doal olarak annesi ile kalmak ister. Ancak çocuk kendisi için doru olan değerlendirme kapasitesine sahip deildir.
Bu nedenle anaokuluna balama gibi ok nemli bir kararnn ocuun anlk isteklerine baklmakszn anne-baba tarafından verilmesi gerekir.
ocuun istemedii taktirde okuldan alnacan bilmesi veya bunu sezmesi, okula uyumunu ve dzenli devam etmesinin salanmasn zorlatrr, hatta baz hallerde imkansz hale sokar.
Bu nedenle, anaokulu ile ilgili nemli bir sorun ya da hastalk durumu olmad sürece okuldan ayrlmasnn sz konusu olmad ocua anlatlmaldr.
Anne-babasndan hi ayr kalmam çocuklarn anaokuluna balamadan nce ksa süreli ayrlklara hazırlanmas faydal olur. Hi ayrlk yaamam çocuk, aniden farkl bir ortamda yalnz kalmas endie ve kaygy fazla hissetmesine neden olabilir. Bu nedenle ocuun ksa süreli ayrlklara almas için hafta sonu bir yaknna braklmas, gn içinde belli saatlerde evde ya da baka bir ortamda anneden ayr biriyle kalmas tavsiye edilir.
lk birka gn ocuun yeni ortama gven duymas ve ainalk kazanmas için öğretmenlerin önerileri dorultusunda anne-baba anaokulunda belli bir süre kalabilir. Ancak bunun birka gn gememesi ve anaokuluna brakrken anne-babann vedalama süresini ksa tutmas ve duygusal sahnelerden kanmas nerilir.
Okul ncesi eğitimde çocuklar ne tip becerileri kazanr?
çocuklar okul ncesi eğitim ile sosyal, duygusal fiziksel ve zihinsel birok beceri kazanr ve geliştirirler.
Sosyal olarak paylamay, sra beklemeyi, kurallara uymay, karlkl konumay, oyun kurmay, yatlar ile kan atmalar zmeyi, kendini korumay ve diğer çocuklarn haklarna sayg gstermeyi renir.
Yemek, uyku, tuvalet gibi zbakm becerilerini kazanmak, anne-babadan ayr kalmak duygusal geliimine katkda bulunarak kendine gvenini artrr.
Anaokullarndaki kesme, yaptrma, boyama, kalem kullanma gibi faaliyetlerin dzenli olarak yaplmas ise çocuklarn ince motor becerilerini geliştirir. Ayrca koma, zplama, frlatma, trmanma gibi faaliyetlerle de kaba motor fonksiyonlarn kullanr ve geliştirir.
Anaokulundaki nesneleri eletirme, snflandrma, lme, gzlem yapma ve fikirler retme gibi eitli faaliyetler ocuun matematik ve bilim becerilerinin gelimesini salar.
Canlandrma, taklit ve hayali oyunlar sayesinde hayal gc geliir.
Arkadalar ve öğretmenleri ile konumak dil becerilerini geliştirir.
Kitaplar incelemek, boyama ve izimler yapmak, arkadalarna mektup yazmak gibi faaliyetler de dikkat ve konsantrasyonun artmasna ve erken okuma ve yazma yetilerinin gelimesine yardmc olur.
Anaokulu ocuun yaratc ynlerini ve ilgi alanlarn ortaya karmak asndan da nem tar.

KAYNAKLAR
1 - www.aile.org.tr
2 - LKRETMDE REHBERLK- Prof .Dr. Yldz KUZGUN