|
Görüşme fonksiyonunu tamamen ya da ksmen yitirmi çocuk, grme gl yaamaktadr. Görüşme engelli kii grme yetersizliçinden ok ar derecede etkilenen grsel duyu ile almas gereken uyarclardan yoksun kalan kiidir.
özel eğitim hizmetleri ynetmeliçinde grme engelliçinin tanm yledir: Görüşme engelli, btn dzeltmelere ramen iki gzle grmesi 1/10 dan aa olan, eğitim Öğretim almalarnda grme gcnden yararlanmas mmkn olmayandr eklinde tanmlanmaktadr. Az gren; btn dzeltmelere ramen iki gzle grmesi 1/10 ile 3/10 arasında olan ve zel bir takm ara ve yntemler kullanmadan eğitim Öğretim almalarnda grme gcnden yaralanmas mmkn olmayanlardr eklinde tanmlanmaktadr.
Krln ve diğer grme yetersizliklerin temel nedenleri arasında ateli hastalklar, kazalar, yaralanmalar, zehirlenmeler, tmrler, genel hastalklar ve doum ncesi nedenlerden birisi olan kaltm saylabilir. Krln ncelikli ve yaygn nedenleri arasında kaltsal nedenler gelmektedir. Katarakt, grme siniri atrofisisi, albinism krle yol aan nedenler arasında nemli olanlar olup deiik yalarda ortaya kmaktadr. Hastalklar ve kazalar da krlk nedenleri arasındadr. imdiye dein sz edilen hastalk ve durumlar dnda baka hastalk ve etmenler sonucunda gz kresi, saydam tabaka (kornea), mercek, gz svs, retina ve grme siniri etkilenecek olursa, nemli grme yetersizlikleri ya da krlk ortaya kabilir. Bu hastalklar arasında yaygn olanlar eker, frengi ve glokom saylabilir.
Baz evresel etmenler krln ve grme yetersizliçinden etkilenenlerin saysnn artmasnda etkili olmaktadr. Bazen hekim premature bebei yaatmak için, oksijeni arttrrken ocuun retrolental fibrosia riskini de arttrabilir.
Dier bir durum da rubella-alman kzamüdür. Anne hamileliçinin ilk aylarnda rubelladan etkilendiçinde, çocukta grme yetersizliği ile birlikte işitme yetersizliği, zihinsel yetersizlikler ve diğer yetersizlikler birlikte ortaya kabilir.
Görüşme engelinin nedenlerini doum ncesi, doum an ve doum sonras olarak ana balk altnda toplayabiliriz.
Doum ncesi sebepler;
Doum ncesi dnemde ocuun grme özürlü olmasnda, annenin hamilelik dneminde geirdii eitli hastalklar, irsiyetle intikal eden hastalklar ve kazalar bata gelen sebeplerdir.
Gz kresinin kkl (mikrof talmi), gz kresinin yokluu (anof talmi), konjenital glokom, retina glimu, korneaya, retinaya, optik sinire, lense ait (katarak) sebepler ve metabolik bozukluklar gibi. rsiyet yolu ile geen hastalklar grme engelli olmaya sebep olabilmektedir.
Hamilelik dneminde annenin geirdii kzamkk, toksoplasmosis, ateli ve bulac virsl hastalklar beslenme bozukluklar çocuklarn grme özürlü olmasna sebep olabilmektedir.
Annenin hamilelik dneminde geirdii dme, arpma vb. ev kazalar, trafik ve i kazalar gibi kazalar ocuun grme sinirlerini veya grme duyusunu etkilemesi krle sebep olabilmektedir.
Doum srasndaki sebepler;
Doum an travmalar ocuun grme özürlü olmasnda bata gelen sebeplerdendir. Annede havsala darl doumun g ve ge olmas, normal doumun mmkn olmamas durumunda forsebsin yanl kullanlmas ocuun grme özürlü olmasna sebep olabilir.
Ge ve g doumlarda kordonun bebein grtlana sarlmas veya baka sebepler sonucu bebein nefessiz kalmas ve bu sürenin dakikay amas sonucu beyin etkilenir. Eer etkilenen blge grme merkezi blgesi ise ocuun grme engelli olmasna sebep olabilir.
Doum sonras sebepler;
Doum ncesinde grme özürlü olmaya sebep olan kaltmla geen baz hastalklar ilk çocukluk andan bir süre sonra gelierek ocuun engelli olmasna sebep olabilmektedir. Doum sonrasnda genellikle drt yan altnda olan çocuklarda grlen hastal "A" vitamini eksiklii ve kt beslenmeden kaynaklanmakta olup grme engelli olmay byk lde etkilemektedir. Ayrca frengi, tokoplasmosis, kzamkck, menenjit gibi iltihab hastalklarda grme özürlü olmaya sebep olmaktadr.
lk çocukluk dneminde daha ok keskin ve sivri ulu oyuncaklar, mantar tabanca, tfek ve diğer patlayc eyalarla oynarken, yanma, zehirlenme, elektrik arpmas, dme, gibi ev ve oyun kazalar ile trafik kazalar sonucu grme özürlü olabilirler.
& Eğitsel adan kr, eğitimde dokunsal ve iitsel materyallere ihtiyaç duyan kiidir. Bu tanm ilk olarak okumay akla getirmektir. Eğitsel adan kr olarak tanmlanan birey, okuma için kabartma alfabe ya da konuan kitaplara ihtiyaç duyar. Görüşme duyusunu öğrenme amacıyla kullanamaz. Eğitsel adan az gren, grme duyusunu öğrenme amacıyla kullanabilen kiidir. Az gren bireyler grme potansiyellerini en st dzeyde kullanabilmek için gzlk, byte gibi ara gerelere, byk puntolu yaz, aydnlatma, ztlk gibi materyal ve evre dzenlemelerine gerek duyarlar.
& İnsanlarn d dnyadan aldklar bilgilerin %85' ini grme kanalyla ald tahmin edilmektedir. Ancak bu, grme yetersizliği olan çocuklarn grenlerden %85 daha az bilgi alaca anlamn gelmez. Görüşme engelli çocuklarn diğer duyu organlarn da bilgi edinme amacıyla kullanaca anlamna gelir.
& Kk çocuklar grme duyusu ile dnyay btnlemi bir biçimde alglar. Görüşme duyusu ocua yakn evresi dndaki nesneler ve kiiler hakknda da bilgi salar. Görüşme olmadnda birey dnyay öğrenmek için kendi incelemelerine ve baka insanlarn anlatmlarna gvenmek zorunda kalr. evredeki bir ok nesne kk ocuun dokunarak ve işitme yoluyla inceleyebilmesi için ok byk ya da ok kk ve ok soyuttur. Szel tanmlar ise tanm yapann bak asna baldr ve eksiktir. Bu nedenle grme engelli çocuklar evredeki olaylar ve nesneleri btnyle anlayamazlar.
& Kavramsal geliimleri, normal çocuklara oranla daha geridir. özellikle soyut kavramlarda baar dktr. Bunun nedeni ise uygun öğrenme yaantlarının olmaydr.
& Görüşme problemi olan çocuklar ayn noktaya uzun süre bakma, ilgisini ekebilecek bir eyay fark edememe, nesneyi gzleriyle takip edememe, renkleri ayrt edememe, sk sk eyalara arpma, sk sk dme ya da saa sola amasz uzanma gibi sorunlarla karlaabilirler.
& Görüşme engelli çocuklarn en fazla sknt ektikleri konu alan kavramüdür. nk diğer duyularn kullanarak öğrenme abas gstermekte alana ilişkin bilgilerde diğer duyular snrl kalmaktadr.
& Tutma, brakma, yemek yeme, giyinme benzeri bir ok motor beceri yetikinlerin gzlenip taklit edinmesi sonucu renilir. Görüşme yetersizliçinden etkilenen çocuklar yetikinleri gzleyip, taklit etmede glk yaamaktadrlar.
& Görüşme engelli çocuklarda engelinden dolay gz-el koordinasyonu yoktur. Eğitimlerinde arlkl olarak kulak el ibirliçini geliştirmeye almaldr.
& Bilisel gelişim duyularn kullanılmasın gerektirir. nk zihinde bulunan her ey nce duyular araclyla alglanr. Bir ocuun dokunduklar, iittikleri, grdkleri, tattklar ve kokladklar evreye karlk gelen bir model olarak iselletirip depolar. Görüşme engelli çocuklarn grme duyusu yoksunluu ou bilgilerden yoksun kalmalarna neden olur. Bunun için onlarn dokunma duyusunun kullanm daha aktiftir.
& Görüşme engelli çocuklarn kavram, soyutlama ve snflama gelişimi yatlarndan hep geride kalmaktadr.
& Görüşme engelli çocuk gz temas kuramaz, mimik ve jestlerle kendini ifade edemez. Yetikinlerin dikkatini ekmek için stratejilere sahip deildir. Bu nedenle fke nbetleri geirebilir huysuz olabilir. Bu yola evrenin dikkatini ekebildiçini kefettiçinde szl iletiim yerine alama ve mzklamay seebilir.
& Dil renilen bir özelliktir. itsel almas nedeniyle grme gl olanlarn dil geliimlerine olumsuz etkisi yok denecek kadar azdr.
&Konumaya yeni balayan grme engelli çocuklarn konumalarnda ekolali (szcklerin anlamsz şekilde tekrar) denen bir özellik gzlenir. Bunun nedeni ocuu iletiim anlam tamayan dil yaantlarna maruz kalmasdr. Ortada iitsel girdi var ancak anlaml iitsel girdi olmad için anlamsz szck tekrarlar yapmaktadrlar.
&Sosyalfaaliyetlere ilgilidirler.
& Bamsz hareketedebilme becerileri snrldr.
&Görüşme engelli olan çocuklara, yazl yoklamalarda soru ve cevaplarn kabartma yaz ile yazmalarna ve yazl yoklamalarda biraz daha fazla zaman kullanmalarna msaade edilecek; kabartma olarak verilen cevaplar, imtihandan hemen sonra öğretmenin Öğrenciye okutturmasyla deerlendirilebilecektir.
&Cevab karmak izimlere veya ekillere dayanan sorulardan, izimsiz olarak sonulandrlmas mmkn olmayan konulardan sorumlu tutulmayacaklardr.
&Az gren Öğrenci tahtay rahata grebilecei bir yere oturtulmaldr. Snfta beyaz tahta kullanlyorsa Öğrencinin oturduu yerden tahtann parlayp parlamadn kontrol etmelidir. Tahta parlarsa bu durum Öğrencinin tahtada yazl olanlar olumsuz grmesini etkileyecektir. Eer snfta kara tahta kullanlyorsa tahtann her zaman temiz olmasna dikkat edilmelidir. Aksi halde Öğrenci tebeir tozuyla kapl tahtada yazl olanlar grmede zorlanabilir.
&Az gren Öğrenciler okuduklar materyali daha iyi grebilmek için gzlerine yaklatrmak isteyebilirler. Burada dikkat edilecek en nemli konu, ban sayfa zerine eilmesi deil sayfann gze yaklatrlmasdr. Sayfann zerine eilerek almak boyun ve srtta yorgunlua yol at gibi ban glgesinin sayfann zerine dmesinden dolay grmeyi zorlatrr. Okunacak materyalin gze yaklatrlmas amacıyla okuma standartlarndan ya da kaln klasrlerden yararlanlabilir.
&Ders kitaplarının sayfa dzeni, Öğrenci için grsel karklk yaratacak biçimde olabilir. Bu durumlarda Öğrencinin alt ksmlar dndaki ksmlarn bir katla kapatlmas yoluna gidilebilir. Öğrenci okurken sk sk satr kaybediyor veya alt satrda okumaya devam edecei yerde alt satra geri dnyorsa koyu renkli fon kartonundan hazırlanacak bir okuma penceresi kullanlabilir.
&Öğrenciye kitap okurken zaman tanmak gerekir. Dier Öğrencilere göre okuma srasnda daha abuk yorulabilir. Bu durumda Öğrenciye dinlenmesi için ksa molalar verilmelidir.
&Öğrencinin kullanm olduğu defter, koyu renk izgilerle belirginletirilmi olmaldr. Öğrencinin kalemi de koyu renkli yazan kurun veya tkenmez kalemler kullandrlmaldr. Matematik dersinde defterin kareli olmas ocuun yazsnn okunaksz olmasna neden olabileceinden dolay dz izgili defterler tercih edilmesinde fayda vardr.
&Görüşme yetersizliçinden etkilenen çocuklarn iyi gren çocuklara göre daha fazla yazmaya hazırlk almas yapmas gerekebilir. Bu almalara gerektii kadar fazla yer verilmesi Öğrenciler yazmaya getiklerinde yazlarının okunakl olmasna yardm edecektir.
&Öğrenci tahtadaki yazy tm dzenlemelere ramen gremiyorsa yazdmz yaznn bir fotokopisi Öğrencinin masasna konup ondan yazmas istenebilir.
&retmen tahtaya yaz yazarken yazdklarn sesli olarak tekrarlamas az gren Öğrenci için fayda salayacaktr.
&Snfta eer öğretmeni grsel birtakm materyaller kullanyorsa grme problemi olan Öğrencinin yakndan bakmasn salamaldr.
&Ders yılı banda okul binas ve Öğrenci için nemli bölümüleri (tuvalet, kantin, yemekhane, ktphane), bu bölümülerin okul içindeki yerleimleri Öğrenciye tantlmaldr.Aynı zamanda okul evresi de (park, bahe ) Öğrenciye tantlmaldr.
&Snf içinde Öğrencinin tahtaya ve kapya giderken taklabilecei birtakm engeller bulunmamaldr.
&Snfta herhangi bir deiiklik yapıldı ise bu Öğrenciye sylenmelidir.
&Görüşme yetersizliği olan çocuklarda , bamszlk duygusunun geliştirme abalarının bir bölümü olarak ,kendi kitaplarndan ve aralarndan sorumlu olmas istenmelidir.
&Snftaki gren çocuklar zaman zaman grme yetersizliği olan ocua rehberlik yapabilir. Ancak grme yetersizliği olan ocuun pek fazla baml olmamasna da dikkat edilmelidir.
&Görüşme yetersizliği olan çocuklara grenlerden farkl davranlmamaldr ve ayn genel beklentiler bu çocuklar içinde geerli olmaldr.
&Grenler ile grme yetersizliği olan çocuklar arasında sosyal ilişkiler cesaretlendirilmelidir.
&Görüşme yetersizliği olan çocuklarn snftaki her etkinlie katlmas cesaretlendirilmelidir. Snftaki etkinliklere katlmalar mmkn olmuyorsa, ek etkinlikler düzenlenmelidir.
&Görüşme yetersizliği olan çocuklara da grenlere verilen zel devlerin benzerleri verilmelidir.
&Snftaki gren çocuklar grme yetersizliği olan çocuklara not tutarak ya da not tutarken karbon kad kullanarak yardmc olabilirler.
&Görüşme yetersizliği olan ocuun devini tamamlayabilmesi için ek zaman verilmesi uygun olabilir.
&retmen yapt her eyi grme yetersizliği olan ocua szl olarak ifade etmeye dikkat etmelidir.
&Fen bilimleri arlkl konularda bu çocuklarn belirli problemleri olacaktr ve fen bilimleri ile ilgili konularda yakn ilgiye ihtiyaç duyacaklardr. Onlar destekleyecek bir ortaklar olursa bu onlar için ok yararl olabilir.
&Bu çocuklar için hareket nemlidir ve mmkn olduunca beden eğitimi derslerinde yardmc olunmaldr.
&Baarlarn ve baar sürelerini izlerken çocuklar kaygya gtrmeyen ve onlara sknt vermeyen bir yol izlenmelidir.
&Öğrenciye gereki bir benlik kavram kazandrlmaldr. |
